Sau hơn nửa thập kỷ triển khai, công tác này đã tạo chuyển động đáng kể trong hệ thống giáo dục đại học, đặt nền móng cho văn hóa chất lượng từng bước hình thành. Mạng lưới tổ chức kiểm định chất lượng mở rộng, đội ngũ kiểm định viên được tăng cường; hệ thống bảo đảm chất lượng bên trong (IQA) hình thành với cấu trúc tổ chức rõ ràng, gắn với sứ mạng, tầm nhìn và mục tiêu chiến lược của từng nhà trường.
Việc thành lập các đơn vị chuyên trách về bảo đảm chất lượng, ban hành chính sách chất lượng, công khai minh bạch thông tin đào tạo, chuẩn đầu ra và tỷ lệ việc làm của sinh viên… góp phần nâng cao trách nhiệm giải trình xã hội. Đáng chú ý, hoạt động tự đánh giá ngày càng bài bản, nghiêm túc, trở thành công cụ đo lường và phản chiếu chất lượng thay vì chỉ phục vụ yêu cầu thủ tục. Sau đánh giá ngoài, hầu hết cơ sở giáo dục nghiêm túc tiếp thu khuyến nghị và triển khai các giải pháp cải tiến một cách thực chất.
Bên cạnh kết quả đạt được, vẫn tồn tại những hạn chế khi hiệu quả vận hành thực chất của hệ thống bảo đảm chất lượng bên trong chưa đạt như kỳ vọng. Trong đó, điểm nghẽn lớn là vấn đề nhân sự, thiếu cán bộ chuyên trách, hạn chế về quản lý dữ liệu, ứng dụng công nghệ thông tin.
Đặc biệt, hoạt động cải tiến chất lượng và đối sánh - vốn là trụ cột của IQA - còn nhiều hạn chế. Năng lực phân tích, khai thác kết quả đánh giá ngoài của một số trường còn yếu, chưa hình thành được chiến lược cải tiến dài hạn. Việc xây dựng, triển khai kế hoạch cải tiến sau kiểm định đôi khi mang tính hình thức, thiếu cơ chế giám sát, tiến độ chậm, khả năng cải tiến liên tục còn yếu... Ngoài ra, thủ tục hành chính và các yếu tố khách quan khác tiếp tục là rào cản.
Một trong những nguyên nhân then chốt khiến hệ thống đảm bảo chất lượng bên trong tại nhiều cơ sở giáo dục đại học chưa phát huy hết hiệu quả đến từ nguồn lực tài chính hạn chế. Cùng với đó là nguồn lực nhân sự chưa tương xứng; còn tồn tại những vấn đề mang tính hệ thống và cơ chế phối hợp. Ba yếu tố này đan xen, tạo thành “nút thắt kép”, vừa kìm hãm hiệu quả vận hành IQA, vừa cản trở tiến trình cải tiến liên tục và hội nhập quốc tế.
Thực tiễn cho thấy, sự gắn kết giữa tự chủ đại học và đảm bảo chất lượng là yếu tố then chốt để hệ thống vận hành thực chất, hiệu quả, bền vững. Yêu cầu đặt ra là cần có hướng dẫn chi tiết về tự chủ gắn với hệ thống bảo đảm chất lượng bên trong; quy định rõ kinh phí dành cho công tác đảm bảo chất lượng; có chính sách hỗ trợ trong giai đoạn chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.
Cùng với đó, số hóa, chia sẻ dữ liệu là yếu tố quan trọng để chuyển đổi hệ thống đảm bảo chất lượng từ văn bản hóa sang vận hành thực chất. Nâng cao năng lực nhân sự làm công tác bảo đảm chất lượng là điều kiện then chốt, tiên quyết để hệ thống IQA vận hành hiệu quả, minh bạch, bền vững.
Mới đây, Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) chính thức được thông qua, mở ra một chương mới cho công tác bảo đảm chất lượng giáo dục đại học. Việc luật hóa tương đối đầy đủ các nội dung về bảo đảm chất lượng không chỉ tháo gỡ nhiều vướng mắc, mà còn đặt nền móng cho sự chuyển dịch sang quản trị chất lượng thực chất.
Khi tự chủ được neo chặt bằng trách nhiệm giải trình và văn hóa chất lượng được nuôi dưỡng từ bên trong, cơ sở giáo dục đại học có thêm dư địa để phát triển bền vững, nâng cao chất lượng và khẳng định vị thế trong hệ thống giáo dục quốc gia và khu vực.
