TS Mai Mỹ Hạnh, Phó trưởng khoa Tâm lý học, Trường Đại học Sư phạm TP.HCM, đặt vấn đề: “Trường học hạnh phúc thì học sinh có phải lúc nào cũng vui?”. Theo TS Mai Mỹ Hạnh, trong môi trường học đường, việc học sinh có những lúc buồn bã, lo âu hay băn khoăn là điều khó tránh khỏi, ngay cả khi các em đang học tập trong một ngôi trường hướng đến hạnh phúc. Vì vậy, không nên hiểu trường học hạnh phúc là nơi không có những cảm xúc tiêu cực, mà cần tạo ra môi trường để học sinh được thấu hiểu, chia sẻ và hỗ trợ khi gặp khó khăn.
Bà cho rằng điều quan trọng là trong những thời điểm có tâm trạng không tốt, học sinh cần có người mà mình tin tưởng để tìm đến, được nói ra những suy nghĩ, cảm xúc và biết rằng luôn có người sẵn lòng giúp đỡ. Người hỗ trợ các em không nhất thiết phải là giáo viên chủ nhiệm hay cán bộ quản lý, mà có thể là bất kỳ ai trong trường, từ thầy cô, nhân viên đến cô lao công hay chú bảo vệ.
Từ góc nhìn này, việc xây dựng trường học hạnh phúc không chỉ dừng lại ở các hoạt động dành riêng cho học sinh, mà còn cần sự quan tâm đến tất cả những người đang làm việc trong môi trường giáo dục. Ngay cả người đón học sinh ở cổng trường mỗi buổi sáng cũng có thể góp phần tạo nên cảm giác an toàn, thân thiện và được yêu thương cho các em.
Sự quan tâm ấy cần được thể hiện qua những hành động cụ thể trong đời sống học đường hằng ngày. Một lời hỏi thăm, thái độ lắng nghe hay cách ứng xử nhẹ nhàng khi học sinh gặp vấn đề đều có thể giúp các em cảm nhận được sự tôn trọng và tin tưởng. Khi học sinh biết mình có thể tìm đến một người đáng tin cậy, các em sẽ có thêm điểm tựa để đối diện với những khó khăn trong học tập và cuộc sống.
Tại tọa đàm, TS Nguyễn Đắc Thanh, Trưởng khoa Khoa học Giáo dục, cho biết một số địa phương, trong đó có TP.HCM, đang lấy ý kiến điều chỉnh Bộ tiêu chí trường học hạnh phúc.
Theo ông, các tiêu chí cần được sử dụng như công cụ để mỗi cơ sở giáo dục tự đánh giá những việc đã làm được, nhận diện những vấn đề còn tồn tại và xác định hướng cải thiện phù hợp. Mục tiêu không phải là tạo ra sự so sánh giữa các trường, mà giúp từng trường từng bước nâng cao chất lượng môi trường giáo dục.
“Các tiêu chí trường học hạnh phúc không phải để so sánh xem trường nào tốt hơn, mà là để mỗi trường có thể làm tốt hơn mỗi ngày”, TS Nguyễn Đắc Thanh nhấn mạnh.
Ông cho rằng việc xây dựng trường học hạnh phúc không thể đòi hỏi nhà trường thay đổi toàn diện trong thời gian ngắn. Thay vào đó, người quản lý cần quan sát những gì đang diễn ra trong thực tế, xác định những vấn đề có thể giải quyết và lựa chọn các giải pháp phù hợp với điều kiện của đơn vị.
Những thay đổi có thể bắt đầu từ việc cải thiện trải nghiệm học tập của học sinh, quan tâm hơn đến đời sống và công việc của giáo viên, nhân viên, đồng thời rà soát những nhiệm vụ có thể giảm bớt để đội ngũ tập trung vào hoạt động giáo dục.
Một trong những vấn đề cần lưu ý là tránh biến việc thực hiện tiêu chí trường học hạnh phúc thành những thủ tục hành chính mới, khiến giáo viên và nhà trường chịu thêm áp lực. Nếu quá chú trọng hồ sơ, báo cáo hoặc việc đáp ứng các yêu cầu mang tính hình thức, mục tiêu xây dựng môi trường giáo dục tích cực có thể không đạt được như mong muốn.
Do đó, các tiêu chí chỉ thực sự có ý nghĩa khi được vận dụng linh hoạt, gắn với những vấn đề cụ thể của từng trường và mang lại thay đổi tích cực trong hoạt động dạy, học cũng như quan hệ giữa các thành viên trong nhà trường.
Cùng trao đổi tại tọa đàm, TS Bùi Hồng Quân, Trưởng khoa Giáo dục Mầm non, Trường Đại học Sư phạm TP.HCM, nhấn mạnh vai trò của hạnh phúc đối với chính những người làm giáo dục. Theo ông, giáo viên cũng cần có trạng thái tinh thần tích cực và được quan tâm để có thể mang lại sự yêu thương, chăm sóc tốt hơn cho học sinh.
Qua những lần đưa sinh viên đến thực tế tại các trường mầm non ở TP.HCM, ông nhận thấy các giáo viên luôn nỗ lực để trẻ được yêu thương và bảo vệ. Đây là yếu tố quan trọng trong việc xây dựng môi trường học tập an toàn, thân thiện, nơi trẻ có thể phát triển phù hợp với lứa tuổi.
Tuy nhiên, TS Bùi Hồng Quân cho rằng việc cụ thể hóa các tiêu chí trường học hạnh phúc cần dựa trên đặc điểm phát triển và nhu cầu của từng nhóm người học. Trẻ mầm non, học sinh tiểu học và học sinh trung học có những khác biệt về tâm lý, khả năng nhận thức, giao tiếp và nhu cầu được hỗ trợ. Vì vậy, không thể áp dụng một cách tiếp cận giống nhau cho tất cả các cấp học.
Đối với trẻ mầm non, sự an toàn, chăm sóc và gắn kết tình cảm có vai trò đặc biệt quan trọng. Trong khi đó, học sinh ở các cấp học cao hơn có thể cần được quan tâm nhiều hơn đến khả năng tự thể hiện, xây dựng quan hệ với bạn bè, giải quyết khó khăn và phát triển năng lực cá nhân.
Việc xây dựng trường học hạnh phúc vì thế cần xuất phát từ nhu cầu thực tế của học sinh, thay vì chỉ triển khai các hoạt động chung theo một khuôn mẫu có sẵn.
Ở góc độ quản lý và nghiên cứu giáo dục, GS.TS Huỳnh Văn Sơn, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm TP.HCM, cho rằng các tiêu chí trường học hạnh phúc dù cần thiết vẫn chỉ là những định hướng. Khi đưa vào thực tiễn, thầy cô và người quản lý cần có cái tâm, sự tinh tế và khả năng xử lý linh hoạt các tình huống phát sinh.
Ông chia sẻ câu chuyện về một trường hợp có thật: bốn học sinh đạt giải nhưng trong buổi trao thưởng, nhà trường chỉ chuẩn bị được ba phần quà, khiến chỉ ba em được nhận thưởng.
Theo GS.TS Huỳnh Văn Sơn, trong tình huống như vậy, người làm giáo dục có thể tìm cách xử lý để cả bốn học sinh đều nhận được sự ghi nhận xứng đáng. Điều quan trọng không chỉ nằm ở giá trị vật chất của phần thưởng, mà còn ở cảm xúc của các em và cách nhà trường thể hiện sự công bằng, quan tâm.
Câu chuyện cho thấy việc xây dựng trường học hạnh phúc đôi khi bắt đầu từ những tình huống rất nhỏ trong đời sống học đường. Nếu người thầy và người quản lý quan sát kỹ, nhận ra những vấn đề có thể ảnh hưởng đến học sinh và chủ động tìm giải pháp phù hợp, nhiều trải nghiệm chưa trọn vẹn có thể được cải thiện.
Buổi ra mắt sách chuyên khảo và tọa đàm là dịp giới thiệu công trình “Xây dựng trường học hạnh phúc trong bối cảnh đổi mới”, do GS.TS Huỳnh Văn Sơn làm tổng chủ biên; PGS.TS Đỗ Tất Thiên và TS Nguyễn Đắc Thanh làm đồng chủ biên, cùng các tác giả PGS.TS Nguyễn Thị Xuân Yến, TS Mai Mỹ Hạnh, TS Giang Thiên Vũ và TS Bùi Hồng Quân. Sách do Nhà xuất bản Đại học Sư phạm TP.HCM xuất bản.
Cuốn sách hơn 450 trang, cấu trúc gồm 6 phần:
PHẦN 1 tìm về cội nguồn những nghiên cứu về hạnh phúc trong và ngoài nước, từ suy tư triết học xa xưa đến tiếng nói của thầy cô hôm nay.
PHẦN 2 đặt nền móng lí luận, nơi hạnh phúc được hiểu là một đời sống ý nghĩa và đề xuất Khung 4P-D, phù hợp với giáo dục Việt Nam.
PHẦN 3 cụ thể hoá khát vọng, khung 4P-D gồm 12 tiêu chí thuộc bốn trụ cột: Con người – Quá trình – Môi trường – Nguyên tắc, với chuyển đổi số là lăng kính xuyên suốt, để mỗi nhà trường tự soi chiếu và cải tiến chứ không phải để xếp hạng.
PHẦN 4 chắp cánh cho tiêu chí thành hành động, bắt đầu từ chính những trăn trở của mỗi nhà trường để đi tìm hạnh phúc.
PHẦN 5 kể những câu chuyện ấm áp từ nghiên cứu đến thực tiễn, từ lớp mầm non đến giảng đường đại học.
PHẦN 6 trao cho người quản lí tấm bản đồ dẫn đường, từ các chức năng quản lí chu trình PDCA đến nghệ thuật dẫn dắt sự đổi thay giữa dòng chảy đổi mới giáo dục.
Thông qua hoạt động này, nhà trường mong muốn kết nối tri thức nghiên cứu với thực tiễn giáo dục, tạo không gian trao đổi giữa các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, nhà giáo và những người quan tâm đến chủ đề trường học hạnh phúc.
Từ những ý kiến tại tọa đàm, có thể thấy xây dựng trường học hạnh phúc không chỉ là việc ban hành tiêu chí hay tổ chức thêm hoạt động phong trào. Điều cốt lõi là tạo dựng môi trường mà ở đó học sinh được lắng nghe, giáo viên được chia sẻ, mỗi người được tôn trọng và những khó khăn được giải quyết bằng sự thấu hiểu. Hạnh phúc học đường không đòi hỏi mọi ngày đều phải vui vẻ, mà cần bảo đảm rằng khi có chuyện buồn hay gặp trở ngại, mỗi thành viên đều có người để tin tưởng và tìm kiếm sự hỗ trợ.
PV
