Nhóm Facebook mang tên “Con ghét bố mẹ” thu hút hơn 100.000 thành viên, trong đó nhiều người trẻ chia sẻ những mâu thuẫn, tổn thương hoặc cảm giác không được cha mẹ thấu hiểu. Nhiều nội dung và ngôn từ thể hiện suy nghĩ, cảm xúc cực đoan, tiêu cực đến mức làm dấy lên nỗi lo ngại của cộng đồng về tác động xấu đối với giới trẻ, cũng như rủi ro trẻ gặp nguy hiểm do bị những người có ý đồ xấu tiếp cận.
Cộng đồng kiểu này vì sao xuất hiện, có những tác hại gì và cần làm gì để giảm, loại bỏ ảnh hưởng xấu độc của nó?
Mối nguy khi cảm xúc tiêu cực lan rộng
ThS Tâm lý lâm sàng Phạm Quỳnh Trang, Trung tâm Chăm sóc sức khỏe tinh thần, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, cho rằng sự xuất hiện của những cộng đồng như vậy cho thấy nhu cầu được lắng nghe và công nhận cảm xúc của một bộ phận người trẻ.
Về tên nhóm, chuyên gia cho rằng “ghét” không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với không yêu thương. Cảm xúc này có nhiều mức độ, từ không thích, ác cảm đến căm ghét. Trong nhiều trường hợp, chữ “ghét” có thể là cách trẻ diễn đạt sự tức giận, thất vọng, bất lực hoặc tổn thương mà chưa biết gọi tên. Một người vẫn có thể yêu cha mẹ nhưng đồng thời cảm thấy bị kiểm soát, phán xét hoặc không được tôn trọng.
Theo chuyên gia, thay vì lập tức coi con là “ương bướng”, cha mẹ nên cố gắng tìm hiểu điều gì khiến trẻ phản ứng như vậy. (Ảnh minh họa: AI)
Khi không tìm được người để chia sẻ ngoài đời thực, họ dễ tìm đến mạng xã hội, nơi có những người từng trải qua câu chuyện tương tự. Việc đọc được một câu chuyện giống mình có thể giúp người trẻ nhận ra rằng họ không phải người duy nhất gặp vấn đề trong gia đình. Cảm giác được đồng cảm có thể làm giảm sự cô đơn và khiến họ dễ nói ra những điều chưa đủ an toàn để chia sẻ trực tiếp.
Tuy nhiên, theo ThS Phạm Quỳnh Trang, ranh giới giữa “một nơi để giải tỏa” và “một cộng đồng làm cảm xúc tiêu cực lan rộng” không phải lúc nào cũng rõ ràng.
Trong một nhóm hỗ trợ lành mạnh, người chia sẻ được lắng nghe, tôn trọng và có cơ hội tìm hướng giải quyết. Ngược lại, nếu việc chia sẻ biến thành trút giận dồn dập, lặp đi lặp lại, một chiều và chỉ nhằm tìm kiếm sự đồng tình, người tham gia có thể ngày càng kiệt quệ về cảm xúc.
Mạng xã hội còn có thể khiến vòng lặp này kéo dài. Khi một người thường xuyên dừng lại xem, bình luận hoặc tương tác với những nội dung về mâu thuẫn gia đình, nền tảng có thể tiếp tục đề xuất các nội dung tương tự. Người trẻ vì thế dễ ở lâu trong một “buồng vang” với những quan điểm cùng chiều.
Khi những lời chỉ trích cha mẹ liên tục xuất hiện, những bức bối ban đầu có thể được củng cố. Cách nhìn về gia đình trở nên phiến diện hơn, bất đồng dễ bị nhìn nhận như sự thù địch và việc đối thoại trực tiếp ngày càng khó khăn.
Một số dấu hiệu có thể cho thấy người trẻ không còn đơn thuần tìm kiếm sự đồng cảm mà đang bị cuốn vào môi trường tiêu cực là thường xuyên bực bội, bất an, cảnh giác cao độ, dành nhiều giờ để đọc những nội dung tranh cãi, chỉ trích hoặc giật gân. Họ có thể thu mình, xa lánh gia đình và tin rằng chỉ cộng đồng mạng mới hiểu mình.
Đáng lưu ý hơn là những trường hợp vốn đã có tổn thương tâm lý, xung đột gia đình kéo dài, bị cô lập, bắt nạt hoặc vừa trải qua một sự kiện gây sang chấn. Trẻ từng tự làm đau bản thân, có ý nghĩ tự sát hoặc hành vi nguy hiểm trước đó cần được chú ý đặc biệt.
Với trẻ vị thành niên, ảnh hưởng từ bạn bè và nhu cầu được thuộc về một nhóm có thể rất mạnh. Khi đã có sẵn tổn thương, việc liên tục tiếp xúc với nội dung cổ xúy tự gây hại hoặc hành vi nguy hiểm, rồi nhận được sự đồng tình từ những người cùng trạng thái, có thể khiến những hành vi này trở nên quen thuộc và được nhìn nhận như một cách ứng phó có thể chấp nhận.
ThS Tâm lý lâm sàng Phạm Quỳnh Trang tư vấn cho bệnh nhân.
Cha mẹ cần làm gì?
Khi phát hiện con tham gia một nhóm có nội dung tiêu cực về quan hệ với cha mẹ, phản ứng đầu tiên của người lớn có thể là sốc, tức giận hoặc cảm thấy bị xúc phạm. Chuyên gia Phạm Quỳnh Trang khuyến cáo phụ huynh không nên hành động trong lúc cảm xúc đang lên cao.
Việc trẻ nói “ghét bố mẹ” hoặc tìm đến những hội nhóm để “xả” không nhất thiết phản ánh toàn bộ tình cảm của trẻ. Đằng sau đó có thể là sự bực bội, thất vọng, cảm giác bị kiểm soát hoặc không được lắng nghe.
Thay vì lập tức coi con là “ương bướng”, cha mẹ nên cố gắng tìm hiểu điều gì khiến trẻ phản ứng như vậy. Một câu nói đơn giản như “Bố mẹ thấy con đang rất tức giận và thất vọng” có thể mở ra cuộc trò chuyện khác với việc chất vấn hoặc kết tội.
Điều đó không có nghĩa cha mẹ phải chấp nhận mọi hành vi của con. Sau khi thừa nhận cảm xúc, người lớn vẫn cần đặt ra những giới hạn và quy tắc rõ ràng, nhất quán, nhất là với những lời nói hoặc hành vi gây tổn thương.
Nếu cuộc tranh luận đang căng thẳng, cha mẹ có thể tạm dừng và hẹn nói chuyện vào thời điểm khác. Khi mọi thứ lắng xuống, một cái ôm hoặc lời khẳng định rằng cha mẹ vẫn yêu thương con đôi khi có giá trị hơn hình phạt.
Theo ThS Phạm Quỳnh Trang, gia đình không nên chỉ tập trung vào việc cấm con tham gia nhóm. Khi mâu thuẫn kéo dài, lặp đi lặp lại, mọi nỗ lực giao tiếp đều bế tắc, hoặc trẻ có biểu hiện lo âu, trầm cảm, thu mình, rối loạn giấc ngủ, từ bỏ sở thích trước đây hay xuất hiện ý nghĩ tự hại, gia đình nên tìm đến chuyên gia.
Chuyên gia đặc biệt lưu ý, việc cha mẹ tham gia nhóm, chụp màn hình rồi đăng bài chỉ trích con công khai có thể khiến khoảng cách giữa hai bên lớn hơn. Khi cảm thấy quyền riêng tư bị xâm phạm và không còn được tin tưởng, trẻ có thể thu mình, che giấu nhiều hơn, thậm chí nói dối.
“Mục tiêu cuối cùng không phải là buộc trẻ phải im lặng hay rời khỏi một nhóm, mà là giữ được kênh giao tiếp để ngay cả khi bất đồng, trẻ vẫn cảm thấy an toàn và biết rằng mình có thể quay về chia sẻ với gia đình”, Ths Trang nói.
