Đồng thuận chủ trương, nhận diện thuận lợi và thách thức
Bộ GD&ĐT đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư sửa đổi quy định đánh giá học sinh tiểu học, THCS và THPT. Một trong những điểm đáng chú ý là đề xuất cho phép các trường THCS, THPT tổ chức một số bài kiểm tra, đánh giá định kỳ trên máy tính.
Theo ông Phạm Văn Giềng - Phó Hiệu trưởng Trường THCS&THPT Sư phạm (Trường ĐHSP Hà Nội 2), việc cho phép các trường trung học tổ chức một số bài kiểm tra, đánh giá định kỳ trên máy tính ở thời điểm này là phù hợp, cần thiết. Đây là hướng đi phù hợp với quá trình ứng dụng công nghệ thông tin vào kiểm tra, đánh giá và cũng là xu hướng nhiều quốc gia trên thế giới đã triển khai.
Kiểm tra trên máy tính có thể giúp quá trình tổ chức, chấm và trả kết quả nhanh chóng, minh bạch hơn; đồng thời, học sinh từng bước làm quen với các phương thức đánh giá trên nền tảng số.
Học sinh Trường THCS&THPT Sư phạm (Trường ĐHSP Hà Nội 2).
Tuy nhiên, ông Phạm Văn Giềng cho rằng, không nên đồng nhất việc kiểm tra trên máy tính với chuyển đổi số. Chuyển một bài kiểm tra từ giấy sang máy tính trước hết là ứng dụng công nghệ để tin học hóa một khâu trong hoạt động kiểm tra, đánh giá. Chuyển đổi số phải ở mức sâu hơn, tức là dữ liệu kiểm tra, đánh giá cần được kết nối, phân tích và khai thác để phục vụ công tác quản lý, điều chỉnh hoạt động dạy học và đánh giá sự tiến bộ của học sinh.
Hiện nay, Trường THCS&THPT Sư phạm có 8 phòng máy phục vụ việc học, vì vậy về cơ bản có điều kiện để tổ chức kiểm tra trên máy tính. Giáo viên cũng đã khá quen thuộc ứng dụng công nghệ thông tin trong kiểm tra, đánh giá. Việc xây dựng và sử dụng ngân hàng câu hỏi cũng có thể từng bước triển khai. Học sinh đang dần làm quen với hình thức kiểm tra trên máy. Với những dạng câu hỏi phù hợp, hệ thống có thể chấm và trả kết quả nhanh, qua đó giảm một phần áp lực cho giáo viên ở khâu chấm bài và tổng hợp kết quả.
Bên cạnh thuận lợi này, khó khăn lớn nhất của nhà trường, theo ông Phạm Văn Giềng, là điều kiện cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ thông tin giữa các trường rất khác nhau. Với trường còn thiếu máy tính, đường truyền hoặc hệ thống kỹ thuật chưa ổn định, việc tổ chức kiểm tra trên máy tính sẽ khó bảo đảm tính ổn định, công bằng.
Bên cạnh đó, không phải giáo viên nào cũng có thể ngay lập tức xây dựng được một ngân hàng câu hỏi đủ lớn, chất lượng, đáp ứng yêu cầu đánh giá theo chương trình. Đây là vấn đề cần được đầu tư cả về chuyên môn lẫn công cụ hỗ trợ.
“Một điểm khác, nếu không thiết kế tốt, kiểm tra trên máy tính rất dễ tập trung vào các dạng trắc nghiệm, lựa chọn đáp án, điền khuyết. Trong khi đó, đánh giá học sinh cần đa dạng về hình thức để có thể đo được cả khả năng tư duy, lập luận, vận dụng và trình bày của các em”, ông Phạm Văn Giềng lưu ý thêm.
Cũng đồng tình triển khai kiểm tra định kỳ trên máy tính, ông Phan Trọng Hải - Phó Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Huệ (Vĩnh Long) cho rằng, hiện nay nhiều trường đã được đầu tư phòng máy, hệ thống mạng, thiết bị công nghệ thông tin; giáo viên và học sinh cũng ngày càng quen với các hình thức học tập, kiểm tra trực tuyến.
Nếu tổ chức tốt, kiểm tra trên máy tính sẽ giúp nhà trường giảm đáng kể công việc ở khâu in sao đề, thu bài, chấm bài, nhập điểm đối với những dạng câu hỏi phù hợp. Nhà trường cũng có thể xây dựng ngân hàng câu hỏi, tổ chức nhiều mã đề tương đương và khai thác dữ liệu kết quả để phân tích chất lượng theo lớp, theo chủ đề hoặc mức độ nhận thức.
Tuy nhiên, theo ông Phan Trọng Hải, khó khăn lớn nhất là điều kiện cơ sở vật chất và tính ổn định của hệ thống. Số lượng máy tính ở nhiều trường chưa đủ để tổ chức kiểm tra đồng loạt cho một khối lớp. Một số thiết bị có thể đã xuống cấp, cấu hình không đồng đều; chưa kể các vấn đề như mất điện, lỗi máy, lỗi phần mềm, mất kết nối hoặc sự cố mạng trong quá trình học sinh làm bài.
Một khó khăn khác là yêu cầu về ngân hàng câu hỏi và năng lực của giáo viên. Kiểm tra trên máy tính không đơn thuần là chuyển câu hỏi trên giấy sang màn hình mà cần thiết kế câu hỏi, phương án trả lời và cách thức tương tác phù hợp.
Với những môn hoặc nội dung cần trình bày dài, lập luận, vẽ hình, thực hành…, phần mềm cũng phải đáp ứng yêu cầu đánh giá.
Máy tính, hạ tầng công nghệ là điều kiện cần để nhà trường có thể tổ chức kiểm tra trên máy tính.
Cần hạ tầng đồng bộ, lộ trình phù hợp
Từ thuận lợi và khó khăn thực tế, ông Phạm Văn Giềng cho rằng, cần đầu tư đồng bộ về cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ thông tin. Không chỉ cần đủ số lượng máy tính mà còn phải bảo đảm đường truyền, hệ thống máy chủ, phần mềm, bảo mật và phương án xử lý khi xảy ra sự cố.
Có thể tăng cường xã hội hóa giáo dục, huy động thêm nguồn lực để đầu tư cơ sở vật chất, đặc biệt đối với những trường còn khó khăn. Tuy nhiên, cần có những tiêu chuẩn tối thiểu thống nhất để bảo đảm chất lượng và tính công bằng khi triển khai.
Một giải pháp rất quan trọng là xây dựng ngân hàng câu hỏi dùng chung bài bản, phân loại theo môn học, chủ đề, mức độ nhận thức và mục tiêu đánh giá; đồng thời thường xuyên được cập nhật, thẩm định để giáo viên có thể khai thác hiệu quả.
Về lâu dài, cần xây dựng các phòng học, phòng kiểm tra tin học chất lượng cao, có hạ tầng đồng bộ, ổn định và khả năng liên thông với các hệ thống quản lý, đánh giá của nhà trường.
Đặc biệt, ông Phạm Văn Giềng nhấn mạnh nên triển khai theo lộ trình phù hợp với điều kiện thực tế, không nên áp dụng đồng loạt khi điều kiện giữa các trường còn chênh lệch. Những trường có đủ cơ sở vật chất, nhân lực và hệ thống kỹ thuật có thể triển khai trước, từ đó tổng kết, hoàn thiện mô hình rồi từng bước nhân rộng.
Ông Nguyễn Minh Đạo - Hiệu trưởng Trường THPT Tô Hiến Thành (Thanh Hóa) nhận định, bổ sung hình thức kiểm tra trên máy tính là phù hợp với xu thế chuyển đổi số trong giáo dục, phù hợp với yêu cầu phát triển năng lực số của học sinh và từng bước hiện đại hóa công tác kiểm tra, đánh giá.
Để triển khai hiệu quả, ông Nguyễn Minh Đạo kiến nghị Bộ GD&ĐT giữ quy định theo hướng “cho phép”, không bắt buộc các trường phải tổ chức kiểm tra định kỳ trên máy tính ngay. Cùng với đó, ban hành bộ tiêu chí tối thiểu về cơ sở vật chất, thiết bị, đường truyền, phần mềm và an toàn thông tin để xác định trường đủ điều kiện tổ chức kiểm tra trên máy tính.
Đồng thời, có hướng dẫn riêng về quy trình tổ chức kiểm tra trên máy tính, từ khâu xây dựng ngân hàng câu hỏi, tạo đề, bảo mật đề, tổ chức kiểm tra, xử lý sự cố đến lưu trữ và khai thác kết quả.
Ông Nguyễn Minh Đạo cũng bày tỏ mong muốn quy định rõ giá trị pháp lý của kết quả kiểm tra trên máy tính, phương thức lưu trữ, xác thực và trách nhiệm của nhà trường, giáo viên, học sinh. Bộ/Sở GD&ĐT có chương trình tập huấn cho cán bộ quản lý, giáo viên, đặc biệt về xây dựng ngân hàng câu hỏi, thiết kế bài kiểm tra số và phân tích dữ liệu đánh giá.
Cuối cùng, cần có chính sách hỗ trợ đầu tư cơ sở vật chất, nhất là với trường chưa đủ phòng máy, thiết bị và hạ tầng mạng. Nếu không có sự hỗ trợ này, việc quy định cho phép trên thực tế có thể dẫn tới sự chênh lệch khá lớn giữa các trường.
Theo ông Phạm Văn Giềng, mục tiêu cuối cùng không nên chỉ là “thi trên máy tính thay cho thi trên giấy”, mà phải hướng tới việc ứng dụng công nghệ một cách hiệu quả hơn trong kiểm tra, đánh giá, khai thác dữ liệu và hỗ trợ quá trình dạy học. Khi đó, công nghệ mới thực sự tạo ra giá trị cho nhà trường và học sinh.
