Sự thay đổi này phản ánh xu hướng chuyển từ quản trị dựa trên tuân thủ sang quản trị dựa trên hiệu quả, minh bạch và cải tiến liên tục.
Chuẩn mới trong đánh giá
Australia đang nâng chuẩn quản trị giáo dục đại học với một trong những thay đổi đáng chú ý nhất trong Hướng dẫn đăng ký lần đầu dành cho cơ sở giáo dục đại học mới (Application Guide for Initial Registration as a Prospective Higher Education Provider) của Cơ quan Quản lý Chất lượng và Tiêu chuẩn Giáo dục Đại học Australia (Tertiary Education Quality and Standards Agency - TEQSA).
Theo đó, yêu cầu đánh giá độc lập về quản trị không còn chỉ được xem là một thông lệ tốt, mà đã trở thành nội dung cốt lõi trong hệ thống bảo đảm tuân thủ các quy định đối với cơ sở giáo dục đại học.
Theo Hướng dẫn đăng ký lần đầu dành cho cơ sở giáo dục đại học mới vừa được TEQSA ban hành, tất cả cơ sở xin đăng ký hoạt động phải nộp báo cáo đánh giá độc lập về hiệu quả hoạt động của hội đồng quản trị, cùng hệ thống quản trị doanh nghiệp và quản trị học thuật. Đây là điểm thay đổi đáng chú ý, bởi trước đây các đơn vị chủ yếu chỉ cần chứng minh đáp ứng yêu cầu về cơ cấu tổ chức và quy trình quản trị.
Đáng chú ý, yêu cầu mới không chỉ dừng ở việc thực hiện đánh giá. Các cơ sở giáo dục còn phải chứng minh đã xây dựng kế hoạch hành động để thực hiện các khuyến nghị sau đánh giá, xác định rõ trách nhiệm của từng bộ phận, triển khai các biện pháp cải thiện và đánh giá hiệu quả sau khi hoàn thành.
Nói cách khác, đánh giá quản trị độc lập đã trở thành một cấu phần bắt buộc trong quy trình bảo đảm chất lượng và xem xét hồ sơ đăng ký, thay vì chỉ là một thông lệ được khuyến khích áp dụng như trước.
Đánh giá quản trị độc lập được xem là nền tảng để nâng cao chất lượng điều hành và bảo đảm sự phát triển bền vững của các cơ sở giáo dục đại học. Ảnh: The Australian
Hướng tới quản trị dựa trên hiệu quả
Giáo sư danh dự Clive Smallman, thành viên hội đồng quản trị độc lập, Chủ tịch Hội đồng Học thuật và cố vấn cho nhiều cơ sở giáo dục đại học ngoài công lập tại Australia, cho biết quy định mới phản ánh sự chuyển dịch rõ nét trong tư duy quản lý giáo dục đại học của Australia: Từ việc kiểm tra các trường có hệ thống quản trị hay không sang đánh giá hệ thống đó vận hành hiệu quả đến mức nào.
Theo đó, thay vì chỉ xem xét một cơ sở đã thành lập đầy đủ hội đồng quản trị, các ủy ban, quy chế và cơ chế phân quyền, cơ quan quản lý tập trung vào những câu hỏi cốt lõi hơn: Hội đồng quản trị có được cung cấp đầy đủ thông tin để đưa ra quyết định; có giám sát hiệu quả các rủi ro chiến lược và học thuật; có thể chứng minh việc bảo đảm chất lượng đào tạo; các quyết định có dựa trên bằng chứng; và hệ thống quản trị có được cải tiến liên tục hay không. Chính những yếu tố này mới phản ánh thực chất năng lực quản trị của một cơ sở giáo dục đại học.
Sự thay đổi này cũng phù hợp với xu hướng cải cách quản trị đại học tại Australia. Trong Báo cáo năm 2025 của Hội đồng chuyên gia quản trị đại học (Expert Council on University Governance), Hội đồng khuyến nghị các trường chuyển từ cách tiếp cận thiên về tuân thủ sang mô hình quản trị dựa trên hiệu quả có thể kiểm chứng, tăng cường đánh giá độc lập, tự bảo đảm chất lượng và cải tiến liên tục.
Theo báo cáo, một hệ thống quản trị tốt không chỉ được thiết kế đầy đủ về cơ cấu, quy trình, mà còn phải có bằng chứng chứng minh hệ thống đó đang vận hành hiệu quả và tạo ra giá trị thực cho cơ sở giáo dục.
Theo Giáo sư danh dự Clive Smallman, kinh nghiệm thực hiện các cuộc đánh giá quản trị độc lập tại nhiều trường đại học cho thấy giá trị lớn nhất của hoạt động này không nằm ở việc phát hiện những khoảng trống về tuân thủ, mà ở việc cung cấp một góc nhìn khách quan về hiệu quả vận hành của toàn bộ hệ thống quản trị.
Qua đó, các trường có thể nhận diện sớm rủi ro, hoàn thiện cơ chế ra quyết định, củng cố năng lực điều hành và cải thiện chất lượng quản trị trước khi các vấn đề trở thành mối quan ngại của cơ quan quản lý.
Ông cũng cho rằng, đối với các cơ sở giáo dục đại học mới, yêu cầu của TEQSA nên được xem là cơ hội để xây dựng nền tảng quản trị vững chắc ngay từ giai đoạn chuẩn bị thành lập.
Một cuộc đánh giá độc lập được thực hiện nghiêm túc không chỉ giúp đáp ứng yêu cầu đăng ký hoạt động, mà còn góp phần nâng cao niềm tin của hội đồng quản trị, nhà đầu tư, ban điều hành và cơ quan quản lý đối với năng lực quản trị và tính bền vững của cơ sở giáo dục.
Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh tự chủ đại học gắn với trách nhiệm giải trình, kinh nghiệm của Australia cho thấy xu hướng quản lý chất lượng đang dịch chuyển từ việc kiểm tra “có thiết chế quản trị hay không” sang đánh giá “thiết chế đó có vận hành hiệu quả hay không”.
Đây cũng là hướng tiếp cận mà nhiều chuyên gia cho rằng sẽ ngày càng trở nên quan trọng khi hệ thống giáo dục đại học Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, trong đó năng lực quản trị được xem là yếu tố quyết định chất lượng đào tạo, hiệu quả sử dụng nguồn lực và uy tín của mỗi cơ sở giáo dục.
