Báo cáo tài chính hợp nhất giữa niên độ đã soát xét của Công ty cổ phần Phát triển Bất động sản Phát Đạt (HoSE: PDR) cho 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy một khoảng cách bất thường: lợi nhuận trước thuế 505 tỷ đồng, nhưng lợi nhuận sau thuế chỉ còn 218 tỷ đồng. Công ty nộp 287 tỷ đồng thuế thu nhập doanh nghiệp, tương đương tỷ lệ thuế thực tế gần 57% lợi nhuận trước thuế, cao gấp gần 3 lần thuế suất phổ thông 20%.
Đây là báo cáo hợp nhất, vì vậy khoản thuế 287 tỷ đồng là mức thuế mà các công ty con và công ty mẹ Phát Đạt phải nộp trong kỳ, dựa trên lợi nhuận trước thuế của các pháp nhân.
Để hiểu cơ chế thuế suất tăng lên, có thể hình dung mô hình công ty X - có 2 công ty con là A và B. X là công ty holding, không có lợi nhuận, doanh thu. A lãi trước thuế 100 tỷ đồng, đóng thuế 20 tỷ đồng, B lỗ 60 tỷ đồng, thuế bằng 0. Trên báo cáo hợp nhất, lãi trước thuế của X là 100 - 60 = 40 tỷ đồng là tổng lợi nhuận của A và B. Thuế là 20 tỷ đồng, cũng là tổng mức thuế của A và B. Thuế suất của X khi đó lên tới 50% (20/40).
Báo cáo của Phát Đạt nêu rõ: Công ty cổ phần Bất động sản Đầu tư và Phát triển Cao ốc Bình Dương đóng góp khoảng 252 tỷ đồng, gần 90% tổng số thuế. Công ty mẹ Phát Đạt đóng thêm khoảng 37 tỷ đồng. Còn Công ty cổ phần Bến Thành - Long Hải, một công ty con khác, nộp 0 đồng, trong khi cùng kỳ năm ngoái từng đóng góp hơn 4 tỷ đồng.
Thuế suất thực tế bị đội lên của Phát Đạt là do Bến Thành - Long Hải. Với mức thuế 0 đồng, có thể suy ra, Bến Thành - Long Hải lãi 0 đồng, hoặc thua lỗ. Mức lỗ của Bến Thành - Long Hải được cộng ngang vào lợi nhuận trước thuế của Phát Đạt trên báo cáo hợp nhất, nhưng mức thuế không giảm đi. Thuế khi đó là 0 đồng - như trong báo cáo của Phát Đạt. Điều này làm cho thuế suất của Phát Đạt bị đẩy lên mức 57%. Đây cũng là tình trạng chung trong báo cáo hợp nhất của các tập đoàn có công ty con thua lỗ nặng.
Bến Thành - Long Hải là chủ đầu tư khu du lịch cùng tên tại xã Phước Hải, TP.HCM. Tính đến cuối tháng 6, giá trị tồn kho của dự án gần như không đổi so với đầu năm, cho thấy dự án vẫn đang dừng ở khâu bồi thường đất và san lấp mặt bằng, chưa phát sinh doanh thu bán hàng. Việc công ty này không phải nộp thuế trong kỳ, sau khi từng có lãi chịu thuế cùng kỳ năm ngoái, phù hợp với một dự án gần như án binh bất động: không doanh thu, trong khi vẫn phải gánh chi phí duy trì.
Kết quả, khi nhìn vào báo cáo hợp nhất, người đọc thấy lợi nhuận trước thuế 505 tỷ đồng nhưng thuế phải nộp tới 287 tỷ đồng, tạo cảm giác công ty bị đánh thuế bất thường. Trên thực tế, đây là hệ quả của việc cộng gộp kết quả kinh doanh của nhiều pháp nhân có lãi, lỗ khác nhau vào một báo cáo chung, trong khi nghĩa vụ thuế vẫn tính riêng theo từng pháp nhân. Không có dấu hiệu Phát Đạt bị truy thu hay xử phạt thuế.
