Không ít người tham gia bảo hiểm nhân thọ hoặc các sản phẩm bảo hiểm dài hạn tỏ ra bất ngờ khi kết thúc hợp đồng hoặc hủy ngang giữa chừng, số tiền nhận lại thấp hơn đáng kể so với tổng phí đã đóng. Thực tế, đây không phải là trường hợp cá biệt mà xuất phát từ chính cấu trúc sản phẩm và cách phân bổ chi phí trong hợp đồng bảo hiểm.
Trước hết, cần hiểu rằng phí bảo hiểm người tham gia đóng không được tích lũy toàn bộ để hoàn trả. Một phần đáng kể được sử dụng cho các chi phí ban đầu như phí phát hành hợp đồng, chi phí tư vấn, hoa hồng đại lý và chi phí quản lý. Đặc biệt trong những năm đầu, tỷ lệ phân bổ cho các khoản này thường cao hơn, khiến giá trị hoàn lại thấp nếu người tham gia dừng hợp đồng sớm.
Bên cạnh đó, người tham gia còn phải chi trả cho phí bảo hiểm rủi ro – tức chi phí để doanh nghiệp bảo hiểm chi trả quyền lợi nếu xảy ra sự kiện bảo hiểm (như tử vong, bệnh hiểm nghèo…). Đây là phần “tiêu dùng” thực sự, tương tự như việc mua một sản phẩm bảo vệ, nên sẽ không được hoàn lại khi kết thúc hợp đồng.
Một yếu tố khác là phí duy trì hợp đồng và các loại phí quản lý tài khoản (đối với sản phẩm liên kết đầu tư). Những khoản phí này được trừ định kỳ, làm giảm giá trị tài khoản theo thời gian, đặc biệt trong giai đoạn đầu khi số dư tích lũy chưa lớn.
Ngoài ra, với các hợp đồng bị hủy trước hạn, người tham gia còn có thể phải chịu phí chấm dứt hợp đồng. Khoản phí này thường được quy định rõ trong điều khoản, và có xu hướng giảm dần theo số năm tham gia. Tuy nhiên, nếu dừng hợp đồng sớm, mức phí này có thể khá cao, dẫn đến số tiền nhận lại thấp.
Trong trường hợp sản phẩm có yếu tố đầu tư, giá trị hoàn lại còn phụ thuộc vào hiệu quả đầu tư của quỹ liên kết. Nếu thị trường biến động không thuận lợi, lợi nhuận thấp hoặc thậm chí âm trong ngắn hạn, giá trị tài khoản cũng bị ảnh hưởng.
Một nguyên nhân quan trọng khác đến từ việc người tham gia chưa hiểu đầy đủ về sản phẩm ngay từ đầu. Nhiều người có tâm lý coi bảo hiểm như một kênh tiết kiệm ngắn hạn, kỳ vọng có thể rút tiền linh hoạt hoặc sinh lời nhanh. Khi thực tế không như kỳ vọng, việc hủy hợp đồng sớm dẫn đến thiệt hại tài chính là điều khó tránh khỏi.
Các chuyên gia tài chính cho rằng, bảo hiểm nhân thọ nên được nhìn nhận đúng với bản chất là công cụ bảo vệ tài chính dài hạn, không phải là sản phẩm đầu tư sinh lời ngắn hạn. Do đó, trước khi tham gia, người dùng cần đọc kỹ điều khoản, đặc biệt là bảng minh họa quyền lợi, các loại phí và giá trị hoàn lại theo từng năm.
Trong trường hợp đã tham gia, việc duy trì hợp đồng trong thời gian dài thường giúp tối ưu quyền lợi, khi các chi phí ban đầu đã được phân bổ hết và giá trị tích lũy tăng dần theo thời gian.
Từ góc độ cá nhân, bài học rút ra là cần xác định rõ mục tiêu tài chính trước khi tham gia bảo hiểm. Nếu ưu tiên bảo vệ, đây là công cụ phù hợp. Nhưng nếu mục tiêu là sinh lời hoặc linh hoạt dòng tiền trong ngắn hạn, người dùng cần cân nhắc kỹ hoặc lựa chọn các kênh khác phù hợp hơn.
