Từ ma trận SGK điện tử, tài liệu lậu trên mạng: Nhận diện nguồn tài liệu số chuẩn

Nhiều hệ lụy khôn lường

Kỳ thi tốt nghiệp THPT đang cận kề. Trong bối cảnh bùng nổ học liệu số hiện nay, việc lựa chọn đúng tài liệu ôn tập đang trở thành một thách thức không nhỏ. Trên mạng không thiếu sự xuất hiện của những khóa học “bao đậu”, tài liệu PDF lậu chứa sai sót kiến thức khiến học sinh rất dễ bị sập bẫy.

Theo nhận định của thầy Nguyễn Trung Kiên - Hiệu trưởng Trường THPT Hoài Đức A (Hoài Đức, Hà Nội), việc sử dụng tài liệu lậu, khóa học “bao đậu” không chỉ ảnh hưởng đến túi tiền mà còn tác động trực tiếp đến tư duy và kết quả học tập của các em.

Đầu tiên là việc sai lệch kiến thức nền tảng. Các tài liệu PDF lậu thường được quét (scan) cẩu thả, nhận diện chữ cái sai hoặc chứa các kiến thức đã lỗi thời. Những lời quảng cáo “bao đậu”, “mẹo khoanh lụi” khiến học sinh lười tư duy, chỉ tập trung học vẹt thay vì hiểu bản chất. Khi gặp đề thi biến hóa, các em sẽ hoàn toàn mất phương hướng.

Ngoài ra, khi học sinh tham gia các hội nhóm kín để mua tài liệu giá rẻ thường đi kèm với nguy cơ bị đánh cắp thông tin cá nhân hoặc chuyển tiền xong thì bị “block”. Việc tiếp tay cho tài liệu lậu làm thui chột động lực của những tác giả, giáo viên tâm huyết, gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành xuất bản giáo dục.

Cô Phạm Thị Liên - Tổ trưởng chuyên môn, giáo viên tiếng Anh, Trường THPT Vị Xuyên (Vị Xuyên, Tuyên Quang) cho biết, thường sẽ có ba nhóm “bẫy” điển hình mà học sinh dễ gặp phải khi tiếp cận các tài liệu ôn thi không chính thống.

Thứ nhất, tài liệu lậu có thể không phù hợp với định hướng ra đề của Bộ GD&ĐT. Không ít nội dung vẫn được xây dựng theo cấu trúc đề thi cũ, trong khi đề thi hiện nay đã chuyển mạnh sang đánh giá năng lực sử dụng ngôn ngữ trong ngữ cảnh, tăng cường các câu hỏi vận dụng và suy luận. Do đó, học sinh ôn tập theo tài liệu lỗi thời sẽ gặp khó khăn ngay từ những câu hỏi đầu tiên của đề thi.

Thứ hai, sai sót về kiến thức chuyên môn. Những tài liệu lậu thường không qua bất kỳ hội đồng thẩm định nào dẫn đến việc học sinh có thể gặp phải những câu hỏi ngữ pháp sai ngữ cảnh, từ vựng và cụm từ không chuẩn, thậm chí có đáp án bị nhầm lẫn. Trong thực tế, không ít học sinh đã ghi nhớ những “kiến thức” sai lệch từ các tài liệu này mà không hề nhận ra, gây ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả học tập.

Thứ ba và nguy hiểm nhất, là việc đánh đổi năng lực thật sự để tìm kiếm “mẹo” làm bài. Nhiều em tin rằng chỉ cần áp dụng các kỹ thuật này là có thể đạt điểm cao. Tuy nhiên, với cấu trúc đề thi hiện nay, những câu hỏi nhiễu được thiết kế ngày càng tinh vi, đòi hỏi các em phải có năng lực thực sự. Khi đó, “mẹo” không những không giúp ích mà còn dễ khiến học sinh mắc sai lầm, đặc biệt ở những câu hỏi phân hóa.

“Đáng chú ý, trong thời đại số, nguồn học liệu không chỉ dừng lại ở sách hay file PDF mà còn lan rộng trên các nền tảng mạng xã hội, thậm chí được tạo ra nhanh chóng bằng công cụ trí tuệ nhân tạo (AI). Sự tiện lợi này khiến học sinh dễ tiếp cận hơn, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn trong việc sàng lọc và kiểm chứng thông tin”, cô Phạm Thị Liên cảnh báo.

Học sinh Trường THPT Hoài Đức A, Hà Nội tra cứu học liệu số trên máy tính. Ảnh: NTCC

Những lời khuyên hữu ích

Theo kinh nghiệm của cô Nguyễn Thị Hương Thuỷ - Tổ trưởng tổ Văn học, Nghệ thuật tại Trường THPT chuyên Chu Văn An (Tây Hồ, Hà Nội), học sinh nên sử dụng những tài liệu số hóa của những nhà xuất bản uy tín, được công bố trên những website chính thống như Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, Nhà xuất bản Đại học Sư phạm... và nên hình thành thói quen đọc sách giấy của những nhà xuất bản và tác giả uy tín.

Các em vẫn có thể sử dụng các tài liệu trên mạng nhưng cần được sự tư vấn, hỗ trợ của thầy cô hoặc những người có chuyên môn. Học sinh có thể căn cứ vào Chương trình GDPT 2018 của Bộ GD&ĐT để kiểm chứng độ chính xác của nguồn tài liệu.

“Để sử dụng nguồn tài nguyên học liệu số thì học sinh và phụ huynh cần tìm đến nguồn gốc tin cậy, uy tín, sử dụng học liệu chủ động, có tính đối thoại, tìm đến sự trợ giúp của các thầy cô nếu thấy cần thiết. Học liệu dù phong phú đến đâu chỉ là công cụ hỗ trợ học tập, không thể thay thế sự chủ động tích cực của chính các em”, cô Hương Thủy tư vấn.

Bà Tạ Thị Thanh Bình – Hiệu trưởng Trường THCS Thanh Xuân (Nội Bài, Hà Nội) chia sẻ, một nguồn học liệu đáng tin cậy khác mà học sinh nên khai thác là các tài liệu do sở GD&ĐT các địa phương cung cấp hoặc giới thiệu. Đây thường là những tài liệu được xây dựng bám sát định hướng ra đề và có sự kiểm duyệt chuyên môn chặt chẽ.

Đặc biệt, với những tài liệu mà học sinh còn băn khoăn về độ chính xác, các em nên chủ động trao đổi với giáo viên bộ môn để được thẩm định và hướng dẫn. Sự hỗ trợ từ giáo viên không chỉ giúp học sinh tránh sai lệch kiến thức mà còn định hướng phương pháp học tập hiệu quả hơn.

Theo cô Phạm Thị Liên, để tránh gặp phải sách lậu, học sinh cần lựa chọn tài liệu ôn thi có uy tín, có mã số ISBN (mã số tiêu chuẩn quốc tế cho xuất bản phẩm). Để có được mã ISBN, bản thảo phải trải qua quy trình biên tập và thẩm định nghiêm ngặt của hội đồng khoa học tại các nhà xuất bản uy tín.

Bên cạnh đó, học sinh cần chú trọng củng cố nền tảng kiến thức trước khi luyện đề. Nhiều em có thói quen lao vào luyện đề ngay từ đầu, nhưng nếu chưa nắm chắc các kiến thức cốt lõi trong sách giáo khoa thì làm nhiều đề chỉ là cách để củng cố thêm những lỗ hổng kiến thức.

Sau mỗi đề luyện, điều quan trọng không phải là số lượng câu đúng, mà là hiểu vì sao mình sai ở những câu còn lại. Một cuốn sổ ghi chép lỗi sai, phân loại theo dạng ngữ pháp, từ vựng và kỹ năng đọc hiểu sẽ có giá trị hơn rất nhiều so với việc làm qua loa hàng trăm đề.