Theo Tờ trình của Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao, việc xây dựng Nghị quyết nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý, nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản liên quan đến tội phạm, nhất là trong các vụ án về rửa tiền, kinh tế, tham nhũng và chức vụ. Cơ quan trình dự án cho rằng, pháp luật hiện hành chưa có quy định trực tiếp về thu hồi tài sản liên quan đến tội phạm không qua thủ tục kết tội. Trong khi đó, thực tiễn thu hồi tài sản còn gặp nhiều khó khăn, tiến độ xử lý có trường hợp kéo dài, một số tài sản bị thất thoát, lãng phí.
Toàn cảnh phiên họp. Nguồn: Quochoi.vn.
Dự thảo Nghị quyết đề xuất thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi thông qua việc Viện Kiểm sát nhân dân khởi kiện, yêu cầu Tòa án nhân dân giải quyết vụ việc dân sự. Cơ chế này chỉ được áp dụng trong những trường hợp cụ thể, khi việc truy cứu trách nhiệm hình sự không thể tiến hành hoặc không thể tiếp tục theo quy định của pháp luật.
Dự thảo đồng thời xác định thẩm quyền, trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng và cơ chế phối hợp trong quá trình xem xét, thu hồi, xử lý tài sản. Việc giải quyết phải bảo đảm chặt chẽ, tôn trọng quyền sở hữu, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân có liên quan, không để xảy ra tình trạng lợi dụng chính sách.
Thẩm tra sơ bộ, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội tán thành sự cần thiết ban hành Nghị quyết, cho rằng việc thí điểm cơ chế này có cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn, góp phần tháo gỡ những khó khăn trong công tác thu hồi tài sản.
Cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát phạm vi áp dụng, điều kiện thực hiện, trình tự, thủ tục và trách nhiệm của các cơ quan liên quan; bảo đảm dự thảo thống nhất với hệ thống pháp luật, có tính khả thi và bảo vệ đầy đủ quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể. Dự thảo quy định thời gian thí điểm là hai năm, kể từ ngày 01/3/2027 và không áp dụng đối với những hành vi phạm tội xảy ra trước thời điểm Nghị quyết có hiệu lực.
Kết luận nội dung thẩm tra, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Nguyễn Thị Thủy ghi nhận các ý kiến đóng góp của đại biểu và đại diện các cơ quan hữu quan; đồng thời đề nghị Viện kiểm sát nhân dân tối cao tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu, giải trình đầy đủ những vấn đề được đặt ra tại phiên họp. Phó Chủ nhiệm Nguyễn Thị Thủy cũng đề nghị cơ quan trình dự án khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, bổ sung ý kiến của Chính phủ, bảo đảm đủ điều kiện trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét.
Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội sẽ phối hợp với cơ quan trình dự án tiếp tục hoàn thiện báo cáo thẩm tra, bảo đảm dự thảo Nghị quyết chặt chẽ, thống nhất và phù hợp với yêu cầu thực tiễn.
