Những “vòi bạch tuộc” vươn dài trong mùa cao điểm
Thị trường tài chính những ngày cuối năm chứng kiến dòng tiền lưu chuyển mạnh mẽ. Theo dữ liệu từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, tính đến cuối tháng 1/2026, toàn ngành đã thực hiện đối chiếu sinh trắc học cho hơn 146 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân. Dù các “rào cản kỹ thuật” đã được “siết chặt”, nhưng tội phạm mạng vẫn tìm thấy “kẽ hở” từ chính tâm lý hối hả, chủ quan của người dân.
Hàng loạt kịch bản cũ nhưng được “thay tên đổi họ” đang nở rộ. Phổ biến nhất vẫn là giả danh nhân viên ngân hàng gọi điện hỗ trợ mở khóa tài khoản, đăng ký sinh trắc học hoặc mời chào các khoản vay lãi suất thấp bất thường để đánh vào nhu cầu chi tiêu Tết.
Tết Nguyên đán cũng là thời điểm nhu cầu vay tiêu dùng tăng cao. Lợi dụng xu hướng này, nhiều đối tượng quảng cáo dịch vụ cho vay trực tuyến với thủ tục đơn giản, giải ngân nhanh và lãi suất thấp bất thường.
Sau khi người vay đăng ký, các đối tượng yêu cầu đóng phí hồ sơ, phí bảo hiểm hoặc phí giải ngân. Khi khách hàng chuyển tiền, đối tượng sẽ cắt liên lạc hoặc tiếp tục yêu cầu đóng thêm phí. Nghiêm trọng hơn, một số trường hợp bị dụ cài ứng dụng giả, khiến điện thoại bị kiểm soát từ xa, dữ liệu cá nhân bị đánh cắp và nạn nhân có thể bị đe dọa, tống tiền.
Các chuyên gia tài chính cảnh báo, những lời mời vay vốn dễ dàng, không thẩm định, không gặp mặt trực tiếp thường tiềm ẩn rủi ro rất lớn. Người vay nên ưu tiên tiếp cận nguồn tín dụng chính thức từ ngân hàng hoặc tổ chức tài chính được cấp phép.
Diện mạo mới của lừa đảo: Khi AI “ra tay”
Điểm khác biệt lớn nhất của mùa Tết 2026 chính là sự “xâm nhập sâu” của công nghệ Deepfake và Deepvoice.
Cuộc gọi video “người thân” giả mạo: Không còn là những tin nhắn vay tiền khô khan, kẻ gian sử dụng AI để tái tạo khuôn mặt và giọng nói của người thân, bạn bè nạn nhân. Một cuộc gọi video ngắn với hình ảnh chập chờn (được ngụy tạo là do sóng yếu) yêu cầu chuyển tiền gấp để đặt vé tàu xe hoặc cấp cứu đã khiến không ít người mất cảnh giác.
Website và Fanpage “Tích xanh” giả: Lợi dụng nhu cầu du lịch và mua sắm vàng bạc, các đối tượng lập hàng loạt trang giả mạo các hãng hàng không, đại lý vé số, hay các thương hiệu vàng lớn. Thậm chí, nhiều trang còn sở hữu “tích xanh” giả để chạy quảng cáo khuyến mãi “khủng”, dụ người dùng chuyển tiền đặt cọc rồi lập tức cắt liên lạc.
Mã độc “ẩn thân” trong email tri ân: Các cơ sở lưu trú và khách hàng thường nhận được email giả mạo các nền tảng đặt phòng lớn (như Booking, Agoda) kèm theo tệp tin chứa mã độc. Chỉ cần một cú click, toàn bộ quyền điều khiển điện thoại và thông tin ngân hàng sẽ rơi vào tay kẻ xấu.
Dù cảnh báo được đưa ra thường xuyên, nhiều người vẫn trở thành nạn nhân của lừa đảo trực tuyến. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ tâm lý chủ quan, thiếu kỹ năng số và thói quen giao dịch nhanh.
Một số người dễ bị hấp dẫn bởi các chương trình khuyến mại, trúng thưởng hoặc cơ hội đầu tư lợi nhuận cao. Trong khi đó, những cuộc gọi giả danh cơ quan chức năng thường đánh vào nỗi sợ pháp lý, khiến nạn nhân mất bình tĩnh và làm theo yêu cầu của kẻ gian.
Ngoài ra, việc chia sẻ thông tin cá nhân trên mạng xã hội cũng vô tình tạo điều kiện để tội phạm thu thập dữ liệu, xây dựng kịch bản lừa đảo phù hợp với từng đối tượng.
“Lá chắn” từ cơ quan quản lý
Trong bối cảnh tội phạm mạng “tăng tốc”, các biện pháp phòng vệ từ phía cơ quan quản lý cũng được đẩy lên mức cao nhất. Hệ thống SIMO (Thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro) của Ngân hàng Nhà nước đã trở thành “người gác cổng” thầm lặng khi gửi đi hơn 2,6 triệu lượt cảnh báo, giúp giữ lại gần 3.060 nghìn tỷ đồng cho người dân tính đến đầu năm 2026.
Việc triển khai quyết liệt Đề án 06 và xác thực bằng CCCD gắn chip/VNeID đã tạo ra một bộ lọc hiệu quả, ngăn chặn đáng kể vấn đề tài khoản “rác” – vốn là công cụ đắc lực cho việc tẩu tán tiền lừa đảo. Tuy nhiên, như các cơ quan chức năng đã cảnh báo, dù công nghệ hiện đại đến đâu, nếu người dùng vẫn “trao chìa khóa” cho “kẻ trộm” thì mọi lớp bảo mật đều trở nên vô nghĩa.
Cẩm nang “phòng vệ số” để đón Tết an toàn: Để bảo vệ tài sản của mình trước làn sóng lừa đảo Tết Bính Ngọ 2026, người tiêu dùng cần nằm lòng quy tắc “3 Không - 1 Có” và các lưu ý đặc biệt sau:
Tuyệt đối không cung cấp thông tin bảo mật: Ngân hàng và cơ quan công an không bao giờ yêu cầu khách hàng cung cấp mã OTP, mật khẩu, hay số CVV/CVC qua điện thoại hoặc link lạ.
Thận trọng với các cuộc gọi video vay tiền: Nếu nhận được yêu cầu chuyển khoản từ người thân qua mạng xã hội, hãy chủ động gọi lại qua số điện thoại truyền thống để xác minh, tránh sập bẫy Deepfake.
Chỉ tải ứng dụng từ nguồn chính thống: Tuyệt đối không cài đặt các ứng dụng (app) từ đường link gửi qua tin nhắn/Zalo. Chỉ sử dụng App Store (iOS) hoặc Google Play (Android).
Kiểm tra kỹ trước khi quét mã QR: Dịp Tết, mã QR thanh toán tại các cửa hàng có thể bị dán đè bằng mã của kẻ gian. Hãy luôn đối soát tên tài khoản người thụ hưởng trước khi bấm xác nhận giao dịch.
Cảnh giác với “việc nhẹ lương cao” và “lì xì online”: Mọi lời mời tham gia làm nhiệm vụ nhận hoa hồng hay nhận quà Tết yêu cầu nạp tiền trước đều là lừa đảo.
Các cơ quan quản lý, ngân hàng và lực lượng chức năng đều cảnh báo: nếu thiếu cảnh giác, người dân có thể trở thành nạn nhân của các kịch bản lừa đảo được thiết kế chuyên nghiệp, gây thiệt hại tài chính lớn và làm lộ lọt dữ liệu cá nhân.
Sự an toàn tài chính trong kỷ nguyên số phụ thuộc vào sự giao thoa giữa giải pháp công nghệ của ngân hàng và ý thức của người dùng. Hãy nhớ rằng: Không có khoản đầu tư “ăn Tết lớn” nào lại dễ dàng và không có cơ quan chức năng nào làm việc qua điện thoại yêu cầu chuyển tiền để “chứng minh sự trong sạch”.
