Ngày 7/9, Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL) và FatHopes Energy thiết lập quan hệ hợp tác chiến lược nhằm xây dựng mạng lưới thu gom dầu ăn đã qua sử dụng tại Việt Nam. Chương trình trước mắt triển khai tại TP.HCM, sau đó mở rộng ra các địa phương trên cả nước.
Theo doanh nghiệp, dầu ăn đã qua sử dụng sẽ được thu gom từ nhà hàng, bếp ăn công nghiệp, cơ sở chế biến thực phẩm, thủy sản và hộ gia đình. PVOIL Trans, đơn vị thành viên của PVOIL, sẽ trực tiếp tham gia tổ chức thu gom.
Điểm đáng chú ý nằm ở chỗ PVOIL không chỉ tham gia vào khâu thu gom. Doanh nghiệp đang đưa vào bài toán này chính tài sản mà họ đã xây dựng trong nhiều năm: mạng lưới 1.050 cửa hàng xăng dầu, hệ thống kho, vận tải và logistics.
"Mỏ vàng" hàng chục tỷ USD
SAF đang trở thành một trong những hướng đi quan trọng nhất để ngành hàng không giảm phát thải.
Theo báo cáo ASEAN SAF 2050 Outlook, SAF có thể giảm tới 80% phát thải CO2 trong toàn bộ vòng đời nhiên liệu so với nhiên liệu phản lực truyền thống, tùy thuộc nguyên liệu và công nghệ sản xuất. Nhiều quốc gia cũng đang triển khai cơ chế bắt buộc pha trộn SAF, khiến nhu cầu thị trường được dự báo tăng nhanh.
Báo cáo cũng ước tính nhu cầu SAF tại ASEAN sẽ tăng từ 15.000 thùng/ngày vào năm 2030 lên hơn 700.000 thùng/ngày vào năm 2050. Việt Nam được đánh giá có khả năng trở thành quốc gia xuất khẩu ròng SAF vào khoảng năm 2040.
Chỉ riêng ở Đông Nam Á, việc bắt buộc pha trộn 5% nhiên liệu khí đốt bền vững (SAF) vào năm 2030 sẽ đẩy nhu cầu hàng năm lên 8-10 triệu tấn, mở ra một thị trường năng lượng trị giá 25 tỷ USD mỗi năm.
Tại một cuộc họp kỹ thuật gần đây về Chương trình bù trừ và giảm thiểu carbon cho hàng không quốc tế (CORSIA), cũng đánh giá Việt Nam có tiềm năng lớn trong sản xuất SAF từ dầu ăn đã qua sử dụng, với khoảng 150.000-250.000 tấn/năm, bên cạnh nguồn sinh khối và rác thải sinh hoạt ước tính 24-25 triệu tấn/năm.
Điều này cho thấy cuộc đua SAF không chỉ diễn ra ở phía các hãng hàng không hay nhà máy lọc dầu. Cuộc đua còn nằm ở việc ai kiểm soát được nguồn nguyên liệu đạt chuẩn.
Trước PVOIL, Việt Nam đã có lượng UCO được xuất khẩu cho các nhà sản xuất SAF quốc tế; còn Petrolimex Aviation đã pha chế SAF và Vietjet sử dụng SAF trên các chuyến bay từ năm 2024.
Từ cây xăng đến “hạ tầng” thu gom nguyên liệu
Ngoài hạ tầng là mạng lưới cây xăng, PVOIL còn sở hữu hệ thống kho, vận tải và logistics trên cả nước.
Khi nhu cầu SAF được dự báo tăng mạnh, câu chuyện không chỉ nằm ở việc xây dựng các nhà máy sản xuất nhiên liệu. Nguồn nguyên liệu ổn định, đủ lớn, đạt chuẩn và có khả năng truy xuất cũng trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị mới này.
Về bản chất, dầu ăn thải không thiếu. Vấn đề là nguồn dầu này nằm rải rác ở hàng triệu hộ gia đình, nhà hàng, bếp ăn, cơ sở chế biến... Nếu không có mạng lưới thu gom đủ rộng, việc biến dầu ăn đã qua sử dụng thành nguyên liệu công nghiệp quy mô lớn sẽ rất khó.
Vì thế, lợi thế của PVOIL nằm ở khả năng tổ chức dòng chảy của nguồn nguyên liệu này.
Theo PVOIL, doanh nghiệp hiện có khoảng 1.050 cửa hàng xăng dầu trực thuộc, cùng hệ thống kho, vận tải và logistics trên cả nước. PVOIL Trans sẽ phối hợp với các doanh nghiệp, cộng đồng và các bên liên quan tại địa phương để tổ chức thu gom và từng bước mở rộng mạng lưới.
Nếu triển khai thành công, các cửa hàng xăng dầu có thể trở thành một phần của mạng lưới thu gom dầu ăn đã qua sử dụng, thay vì chỉ thực hiện chức năng bán nhiên liệu truyền thống.
PVOIL đồng thời bắt tay với FatHopes Energy, doanh nghiệp Malaysia có kinh nghiệm trong thu gom và phát triển chuỗi cung ứng nguyên liệu từ chất thải. Đối tác này cung cấp công nghệ và phương pháp tổ chức thu gom, trong đó có hệ thống WRMS giúp theo dõi dầu ăn đã qua sử dụng từ nơi phát sinh tới khi được đưa vào chuỗi cung ứng.
Chi tiết này quan trọng bởi với SAF, “dầu thải” không đơn giản là gom được càng nhiều càng tốt. Nguồn nguyên liệu phải đáp ứng yêu cầu về chất lượng, tính bền vững và đặc biệt là khả năng truy xuất nguồn gốc để có thể tham gia chuỗi cung ứng quốc tế.
Ngoài ra, đây chưa phải một “mỏ vàng” dễ khai thác. Chi phí thu gom, chất lượng dầu ăn đã qua sử dụng không đồng đều, khả năng truy xuất nguồn gốc và quy mô thực tế của nguồn cung vẫn là những bài toán lớn. Chưa kể, SAF hiện vẫn có chi phí cao hơn đáng kể so với nhiên liệu hàng không truyền thống.
PVOIL vì vậy đang đứng ở một vị trí khá đặc biệt: doanh nghiệp không nhất thiết phải trở thành nhà sản xuất SAF ngay lập tức, mà có thể tham gia từ một mắt xích đầu vào đang ngày càng có giá trị. Đây có thể xem là bước thử nghiệm một mô hình kinh doanh mới dựa trên chính hạ tầng sẵn có.
