Góp ý hoàn thiện quy định về điều kiện, trường hợp trưng mua, trưng dụng tài sản tại Điều 7 dự thảo luật, một số đại biểu đề nghị làm rõ căn cứ xác định trường hợp thật cần thiết, đồng thời bổ sung cơ chế kiểm tra, giám sát đối với các quyết định trưng mua, trưng dụng trong tình huống cấp bách.
Góp ý vào Điều 7 của dự thảo Luật, Đại biểu Đàng Thị Mỹ Hương (Đoàn ĐBQH tỉnh Khánh Hòa) cho rằng, bên cạnh việc xác định rõ điều kiện áp dụng, dự thảo Luật cũng cần thiết lập cơ chế ghi nhận, kiểm tra và giám sát đối với những quyết định được ban hành theo thủ tục ngoại lệ trong tình huống cấp bách.
Cụ thể, về điều kiện quyết định trưng mua, trưng dụng trong tình huống cấp bách tại điểm c khoản 2 Điều 7, Đại biểu Đàng Thị Mỹ Hương cho biết, dự thảo Luật cho phép người có thẩm quyền quyết định ngay khi cần ngăn chặn nguy cơ trực tiếp đe dọa tính mạng, sức khỏe của người dân, quốc phòng, an ninh, mà không phải đáp ứng một số điều kiện về sử dụng dự trữ quốc gia và huy động trước đó quy định tại điểm a và điểm b khoản 1 Điều 7.
Toàn cảnh phiên thảo luận. Nguồn: Quochoi.vn.
Theo Đại biểu, trong các tình huống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ, cứu nạn, việc phải thực hiện đầy đủ các bước theo quy trình thông thường có thể làm mất thời cơ xử lý, ảnh hưởng đến tính mạng, sức khỏe của người dân và yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh. Tuy nhiên, do đây là trường hợp ngoại lệ cho phép bỏ qua một số điều kiện thông thường nên cần có cơ chế ghi nhận và kiểm tra căn cứ ra quyết định. Do đó, Đại biểu đề nghị bổ sung quy định yêu cầu người ra quyết định phải ghi nhận cụ thể diễn biến, dấu hiệu nguy hiểm và lý do không thể chờ thực hiện các điều kiện thông thường quy định tại điểm a, điểm b khoản 1 Điều 7; đồng thời lưu giữ thông tin, tài liệu liên quan để phục vụ công tác kiểm tra, giám sát và giải trình. Việc bổ sung quy định này nhằm bảo đảm thẩm quyền được trao được thực hiện đúng mục đích, đúng căn cứ, hạn chế nguy cơ bị lạm dụng.
Góp ý vào Điều 7, Đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) cho rằng, dự thảo Luật đã bổ sung điều kiện phải ưu tiên áp dụng các biện pháp huy động khác trước khi quyết định trưng mua, trưng dụng; đồng thời cho phép người có thẩm quyền quyết định ngay trong trường hợp có nguy cơ trực tiếp đe dọa tính mạng, sức khỏe của người dân và quốc phòng, an ninh.
Tuy nhiên, tại điểm c khoản 2 Điều 7, dự thảo Luật cho phép không phải đáp ứng các điều kiện quy định tại điểm a và điểm b, trong khi căn cứ xác định nguy cơ trực tiếp chủ yếu dựa trên thông tin và nhận định tại thời điểm quyết định. Theo đại biểu, đây là ngoại lệ cần thiết nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ bị vận dụng quá rộng.
Do đó, Đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị bổ sung quy định về trách nhiệm lập và lưu giữ hồ sơ xác định tình huống cấp bách, trong đó nêu rõ lý do không thể áp dụng các biện pháp huy động khác, quy mô tài sản cần huy động. Theo đại biểu, những yêu cầu này không làm chậm quá trình xử lý tại hiện trường nhưng sẽ tạo căn cứ để kiểm tra, hậu kiểm, đồng thời bảo vệ cả người dân và người thi hành công vụ.
Cũng quan tâm đến căn cứ pháp lý khi quyết định trưng mua, trưng dụng, Đại biểu Lương Đình Hưng (Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An) đề nghị làm rõ khái niệm “trường hợp thật cần thiết” tại khoản 1 Điều 7. Đại biểu tán thành với quy định tại khoản này và cho rằng dự thảo Luật cơ bản đã bao quát đầy đủ các trường hợp cần thiết mà cấp có thẩm quyền có thể quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản vì lý do quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, tình trạng khẩn cấp, phòng, chống thiên tai. Tuy nhiên, để bảo đảm cách hiểu thống nhất và cụ thể hóa quy định về “trường hợp thật cần thiết”, Đại biểu Lương Đình Hưng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ quan thẩm tra nghiên cứu, cân nhắc bổ sung một khoản giải thích từ ngữ tại Điều 3.
Theo đó, cần làm rõ trường hợp "thật cần thiết" trong trưng mua, trưng dụng tài sản là những trạng thái, tình huống khẩn cấp theo quy định của pháp luật hiện hành, trong đó việc cấp có thẩm quyền quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản có ý nghĩa quyết định nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc; bảo vệ an ninh quốc gia, biên giới, hải đảo; bảo vệ tài sản, quyền và lợi ích công, cộng đồng, tính mạng và tài sản của nhân dân. Nếu không thực hiện ngay quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản có thể dẫn đến hậu quả thiệt hại nghiêm trọng, không thể khắc phục.
Tại phiên họp, nhiều đại biểu Quốc hội cũng quan tâm góp ý quy định về xác định giá và thanh toán tiền trưng mua tại Điều 19 và Điều 20 của dự thảo Luật. Các đại biểu ghi nhận dự thảo Luật đã quy định các nguyên tắc xác định giá theo giá thị trường, cơ chế thuê doanh nghiệp thẩm định giá hoặc thành lập Hội đồng thẩm định giá khi có bất đồng; thời hạn xác định lại giá trưng mua là 60 ngày, đồng thời quy định cụ thể thời hạn thanh toán và trách nhiệm trong trường hợp chậm thanh toán. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định này để bảo đảm người có tài sản không phải gánh chịu rủi ro tài chính khi thực hiện việc trưng mua.
Cho ý kiến về xác định giá và thanh toán tiền trưng mua, Đại biểu Trần Đức Thuận (Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An) cho biết, khoản 2 Điều 19 dự thảo Luật quy định trường hợp người có tài sản không đồng ý với giá trưng mua thì giá ghi trong quyết định là giá tạm tính và người có tài sản vẫn phải chấp hành quyết định... Theo đại biểu, quy định này đáp ứng yêu cầu huy động tài sản kịp thời, nhưng cũng đặt ra một số vấn đề cần quan tâm. Nếu tình trạng khẩn cấp kéo dài, việc xác định lại giá chính thức có thể bị chậm đáng kể, trong khi tài sản đã được Nhà nước tiếp nhận, sử dụng. Đối với doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc chậm xác định giá và thanh toán phần chênh lệch có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn vốn cũng như khả năng duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Vì vậy, Đại biểu Trần Đức Thuận đề nghị nghiên cứu quy định thời hạn xác định lại giá theo hướng gắn với thời điểm bàn giao tài sản, có ngoại lệ đối với trường hợp bất khả kháng; bảo đảm việc định giá khách quan, độc lập, phù hợp với giá thị trường tại thời điểm quyết định trưng mua. Đồng thời, tại Điều 20, cần bảo đảm thanh toán kịp thời theo giá tạm tính, thanh toán đầy đủ phần chênh lệch sau khi xác định lại giá và thực hiện nghiêm trách nhiệm bồi thường do chậm thanh toán.
Cũng theo Đại biểu, trưng mua, trưng dụng tài sản là công cụ pháp lý đặc biệt để Nhà nước huy động nguồn lực trong những tình huống thật cần thiết, việc hoàn thiện dự thảo Luật cần bảo đảm hài hòa ba yêu cầu: quyết định kịp thời, thực hiện đúng thẩm quyền và bảo vệ đầy đủ quyền, lợi ích hợp pháp của người có tài sản. Qua đó, Luật vừa đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc, bảo đảm an ninh quốc gia, ứng phó hiệu quả với các tình huống khẩn cấp, vừa tạo sự đồng thuận, tin tưởng và tự giác chấp hành của nhân dân.
Đối với Điều 19, với các loại tài sản chuyên dùng, dây chuyền sản xuất, thiết bị công nghệ hoặc tài sản không có giao dịch phổ biến, Đại biểu Đào Chí Nghĩa (Đoàn ĐBQH TP. Cần Thơ) đề nghị quy định rõ tiêu chí lựa chọn phương pháp định giá và trách nhiệm giải trình về dữ liệu, căn cứ định giá. Việc định giá cần xem xét đầy đủ tình trạng pháp lý, chất lượng, hiện trạng, đặc điểm kỹ thuật và khả năng khai thác của tài sản. Đối với tài sản có giá trị lớn hoặc tính chất phức tạp, cần xem xét thuê tổ chức thẩm định độc lập ngay từ đầu.
Trường hợp người có tài sản không đồng ý với mức giá tạm tính, đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế thanh toán trước phần giá trị không có tranh chấp; phần chênh lệch sẽ được quyết toán sau khi có kết quả xác định lại giá. Đồng thời, cần bảo đảm người có tài sản được cung cấp hồ sơ, căn cứ định giá, tiếp cận kết quả thẩm định và được giải thích về phương pháp định giá.
Đối với Điều 20 về thanh toán tiền trưng mua tài sản, Đại biểu Đào Chí Nghĩa đề nghị quy định cụ thể mối quan hệ giữa thời điểm quyết định có hiệu lực, thời điểm bàn giao, tiếp nhận tài sản và thời điểm bắt đầu tính thời hạn thanh toán. Đối với khoản chênh lệch tăng sau khi xác định lại giá, cần làm rõ thời hạn thanh toán và trách nhiệm trả tiền chậm thanh toán của cơ quan Nhà nước nếu không thực hiện đúng hạn, bảo đảm áp dụng thống nhất đối với cả khoản chênh lệch còn thiếu.
Đồng tình với quan điểm trên, Đại biểu Vũ Văn Tiến (Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng) cũng nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm quyền lợi của người dân trong quá trình sử dụng, hoàn trả tài sản và giải quyết các thiệt hại phát sinh. Theo đại biểu, trưng mua, trưng dụng là việc huy động tài sản riêng để phục vụ lợi ích chung. Đối với người dân, tài sản còn là kế sinh nhai của cả gia đình, là thành quả lao động, tích lũy trong thời gian dài.
Đại biểu ghi nhận dự thảo Luật đã có các quy định tại Điều 19, Điều 20, Điều 28 và Điều 29 về xác định giá, thanh toán, hoàn trả và bồi thường. Tuy nhiên, vấn đề cần quan tâm không chỉ là có quy định, mà còn phải bảo đảm người dân được bồi thường đầy đủ, công bằng khi tài sản bị trưng mua, trưng dụng.
Đối với Điều 19, dự thảo Luật quy định cơ chế thẩm định lại giá khi người có tài sản không đồng ý. Tuy nhiên, doanh nghiệp thẩm định giá vẫn do người có thẩm quyền quyết định trưng mua thuê. Vì vậy, đại biểu Vũ Văn Tiến đề nghị làm rõ cơ chế bảo đảm tính độc lập, khách quan của hoạt động xác định lại giá, nhất là trong trường hợp thời điểm thẩm định kéo dài đến sau khi chấm dứt trường hợp trưng mua.
Đối với tài sản trưng dụng, Đại biểu đề nghị làm rõ cơ chế khắc phục khi tài sản được hoàn trả trong tình trạng hư hỏng; đồng thời quy định cụ thể cách xác định và bồi thường phần thu nhập bị mất, bảo đảm quyền lợi thỏa đáng cho người có tài sản.
Từ những phân tích trên, Đại biểu Vũ Văn Tiến đề nghị hoàn thiện cơ chế xác định lại giá theo hướng có sự tham gia của tổ chức thẩm định độc lập khi phát sinh bất đồng; quy định cụ thể căn cứ xác định thu nhập bị mất, chi phí khôi phục và trách nhiệm bồi thường. Đồng thời, cần quy định việc xác nhận hiện trạng tài sản là yêu cầu bắt buộc tại thời điểm bàn giao và hoàn trả, làm cơ sở giải quyết các vấn đề phát sinh.
Phát biểu kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nêu rõ, các ý kiến của đại biểu sôi nổi, trách nhiệm, trí tuệ, thể hiện rõ quan điểm, cơ bản đồng thuận và đánh giá cao, nhất trí với nhiều nội dung của dự thảo luật đã được Chính phủ tiếp thu giải trình trên cơ sở ý kiến đại biểu Quốc hội phát biểu tại thảo luận tổ.
Các đại biểu cũng góp ý thêm nhiều vấn đề cụ thể, thẳng thắn, tâm huyết, phân tích đánh giá sâu sắc những tồn tại, vướng mắc và đề xuất phương án chỉnh lý, hoàn thiện nhiều quy định của dự thảo luật, cả về nội dung các điều khoản và kỹ thuật lập pháp.
Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã phát biểu tiếp thu, giải trình các vấn đề quan trọng được các đại biểu Quốc hội quan tâm.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị Tổng Thư ký Quốc hội phối hợp với Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội tổng hợp đầy đủ ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội gửi Chính phủ và các cơ quan có liên quan để nghiên cứu, tiếp thu giải trình và báo cáo lại đại biểu Quốc hội.
Cơ quan soạn thảo phối hợp chặt chẽ với Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội và các cơ quan có liên quan, nghiêm túc nghiên cứu tiếp thu, chỉnh lý dự thảo luật với chất lượng cao nhất để báo cáo Chính phủ, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến hoàn chỉnh dự thảo luật trình Quốc hội xem xét thông qua vào cuối kỳ họp, bảo đảm chất lượng và tiến độ theo yêu cầu.
