Trong bối cảnh nhu cầu điện năng cho các trung tâm dữ liệu tăng vọt do sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) và điện toán đám mây, một giải pháp bất ngờ đang được xem xét: Tái sử dụng động cơ từ máy bay quân sự đã "nghỉ hưu".
Tại nghĩa địa máy bay lớn nhất thế giới – "Boneyard" (được biết đến chính thức với tên gọi 309th AMARG) – ở căn cứ không quân Davis-Monthan, Arizona, Mỹ, hàng ngàn máy bay quân sự cũ đang nằm im lìm thành từng hàng ngay ngắn dưới ánh mặt trời khắc nghiệt.
Những xác máy bay này không còn bay được, nhưng động cơ của chúng lại có tiềm năng trở thành nguồn phát điện mạnh mẽ.
Tính đến tháng 3/2025, khoảng 4.000 máy bay quân sự đã ngừng hoạt động đang được lưu giữ tại Davis-Monthan, thuộc nhiều thế hệ và loại nhiệm vụ khác nhau. Những máy bay này được trang bị 4 loại động cơ turbine chính: động cơ phản lực (turbojet), động cơ phản lực hai luồng (turbofan), động cơ trục (turboshaft) và động cơ phản lực cánh quạt (turboprop).
Tại nghĩa địa máy bay lớn nhất thế giới – “Boneyard” ở căn cứ không quân Davis-Monthan, Arizona, Mỹ, hàng ngàn máy bay quân sự cũ đang nằm im lìm thành từng hàng ngay ngắn dưới ánh mặt trời khắc nghiệt. Ảnh: DVIDS
Theo báo cáo mới nhất của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), các động cơ turbofan chiếm phần lớn giá trị tái sử dụng, với tiềm năng lý thuyết lên đến 32 GW điện.
Tổng cộng, toàn bộ động cơ từ kho "Boneyard" có thể cung cấp tới 40 GW – tương đương hơn 10% công suất phát điện hiện tại của bang Arizona. Đây là một con số ấn tượng, ngay cả khi EIA nhấn mạnh rằng nó thể hiện tiềm năng lý thuyết chứ không phải là một giải pháp sẵn có.
Cơ quan này không cho rằng các động cơ quân sự đã ngừng hoạt động nên thay thế các nhà máy điện mới, năng lượng tái tạo hoặc đầu tư vào lưới điện. Thay vào đó, họ đặt chúng như một phần của cuộc thảo luận rộng hơn về tính linh hoạt, khả năng phục hồi và tốc độ, những phẩm chất ngày càng được đánh giá cao trong một hệ thống năng lượng đang chịu áp lực.
Những động cơ này – không chỉ giới hạn ở máy bay quân sự mà là bất kỳ loại nào, như dòng GE CF6 từng trang bị cho máy bay dân dụng rộng thân – đã được chứng minh khả thi khi chuyển đổi thành turbine khí đốt. Ví dụ, GE Vernova đã phát triển LM6000 dựa trên CF6, sản xuất khoảng 50 MW mỗi đơn vị.
Các công ty như ProEnergy đang tái chế lõi động cơ CF6-80C2 thành máy phát 48 MW, đủ cung cấp điện cho một thị trấn nhỏ hoặc một trung tâm dữ liệu lớn trong giai đoạn xây dựng và vận hành ban đầu.
Lợi ích của giải pháp này rất rõ ràng. Đầu tiên là tốc độ triển khai nhanh chóng: Chỉ mất vài tháng để lắp đặt, thay vì 3-5 năm chờ turbine mới hoặc kết nối lưới điện truyền thống.
Thứ hai là chi phí thấp hơn so với xây dựng nhà máy điện mới. Các động cơ này có thể chạy bằng khí đốt tự nhiên, cung cấp "cầu nối điện" cho trung tâm dữ liệu trong lúc chờ hạ tầng lưới điện hoàn thiện.
Công ty Crusoe đã ký hợp đồng với Boom Supersonic để sử dụng turbine Superpower 42 MW/container, dựa trên công nghệ động cơ phản lực, nhằm đáp ứng nhu cầu điện bền vững cho AI. Đây là cách tận dụng tài nguyên sẵn có thay vì lãng phí.
Tuy nhiên, ý tưởng với máy bay quân sự như ở "Boneyard" vẫn đối mặt nhiều thách thức. Hầu hết động cơ đã nằm im hơn một thập kỷ, có thể bị hư hỏng hoặc bị lấy linh kiện cho mục đích quân sự. Việc tháo dỡ, vận chuyển, tân trang và chuyển đổi sang sử dụng cho mục đích mới đòi hỏi chi phí lớn, thủ tục quy định nghiêm ngặt và đảm bảo an toàn.
EIA cũng lưu ý rằng một số loại động cơ như turbojet cũ hoặc turboshaft công suất thấp (dưới 1,5 MW) có thể kém hiệu quả hơn so với máy phát diesel hiện đại. Do đó, 40 GW chỉ là con số lý thuyết, chưa chắc đã được khai thác toàn bộ.
Dù vậy, việc tái sử dụng phế liệu máy bay quân sự cho thấy một hướng đi sáng tạo trong năng lượng. Thay vì để hàng nghìn tấn kim loại quý hiếm "nằm im" trong sa mạc, chúng có thể góp phần giải quyết khủng hoảng điện cho kỷ nguyên số. Đây là minh chứng rằng, đôi khi, giải pháp cho tương lai lại nằm ngay trong những di sản của quá khứ.
Minh Đức (Theo Aerospace Global News, Data Center Dynamics)
