Ông Bùi Công Vinh – Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao&Du lịch tỉnh Nghệ An thông tin, chiều 11/8, Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh phối hợp với Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức động thổ, triển khai khai quật khẩn cấp một ngôi mộ gạch cổ tại khu vực Rú Bụt, xã Kim Liên.
Ngôi mộ gạch được phát hiện trong vườn cây của nhà dân tại xã Kim Liên, Nghệ An. Ảnh: Hồ Hà.
Ngôi mộ được phát hiện trong vườn cây của gia đình ông Trần Đình Tuấn, thuộc địa bàn xã Nam Giang, huyện Nam Đàn, Nghệ An trước đây. Theo khảo sát ban đầu, phần cửa mộ đã xuất lộ, với dấu tích rộng khoảng 1,5 m.
Các nhà khảo cổ ghi nhận nhiều loại gạch cổ, trong đó có gạch hình chữ nhật và gạch múi bưởi với mặt cắt hình thang. Bên trong mộ xuất hiện nhiều hiện vật gốm men và kim loại. Đặc biệt, hai thanh kiếm sắt được phát hiện tại đây đang thu hút sự quan tâm của giới chuyên môn.
Giới chuyên môn phát hiện 2 thanh kiếm sắt trong quá trình khai quật mộ gạch. Ảnh: Hồ Hà.
Theo đánh giá bước đầu của Bảo tàng Nghệ An – Xô viết Nghệ Tĩnh, khảo cổ học chưa ghi nhận loại kiếm tương tự trong các mộ gạch có niên đại tương ứng tại Nghệ An. Hai hiện vật được kỳ vọng cung cấp thêm tư liệu để nghiên cứu đặc điểm ngôi mộ, đời sống cư dân đương thời và khả năng xác định thân phận, địa vị của người được an táng.
Đợt khai quật được tiến hành khẩn cấp do di tích nằm trong khu vực vườn cây của người dân, giáp tuyến đường dân sinh. Một phần mộ đã bị làm xuất lộ, trong khi nguy cơ chịu tác động từ thiên tai, xây dựng, đô thị hóa hoặc đào trộm luôn hiện hữu.
Nhiều hiện vật gốm men, đồng xu, kim loại... được phát hiện. Ảnh: Hồ Hà,
Theo phương án được phê duyệt, diện tích khai quật khoảng 70 m², thời gian thực hiện 40 ngày, từ ngày 10/8 đến 18/9/2026, bao gồm cả việc chỉnh lý hiện vật và hoàn trả mặt bằng.
Căn cứ vào vật liệu và kỹ thuật xây dựng, bước đầu nhận định ngôi mộ có niên đại khoảng thế kỷ IV-VII, tương ứng giai đoạn Lục Triều - Tùy Đường.
Mục tiêu của cuộc khai quật là làm lộ toàn bộ những phần còn bị đất, bùn che phủ; xác định quy mô, cấu trúc, niên đại, táng thức và hệ thống di vật, qua đó đánh giá đầy đủ hơn giá trị của di tích. Người chủ trì khai quật là TS. Nguyễn Văn Anh, Trưởng Khoa Lịch sử và Văn hóa, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội.
Thời gian khai quật mộ gạch cổ từ ngày 10/8 đến 18/9/2026, do Khoa Lịch sử và Văn hóa, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội chủ trì thực hiện.
Sau khi khai quật, nghiên cứu và chỉnh lý, các di vật sẽ được bàn giao cho Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh bảo quản cùng hồ sơ khoa học. Nếu phát hiện di cốt, phương án dự kiến là hoàn táng tại chỗ hoặc tại nghĩa trang địa phương.
Kết quả khai quật sẽ là cơ sở để cơ quan chuyên môn xem xét khả năng mở rộng khai quật, khoanh vùng và xây dựng phương án bảo tồn, phát huy giá trị di tích. Nếu cho thấy có giá trị và tiềm năng lớn, ngôi mộ có thể được nghiên cứu để bảo tồn, trưng bày, đồng thời kết nối với các di tích khác nhằm hình thành điểm du lịch lịch sử - văn hóa.
Đặc biệt, việc xác định nguồn gốc, niên đại và đặc điểm của hai thanh kiếm sắt có thể bổ sung những dữ liệu quan trọng cho nghiên cứu về chủ nhân ngôi mộ và bối cảnh xã hội Nghệ An trong giai đoạn thế kỷ IV-VII.
