Những đêm "chùm chăn khóc thầm" đến hi vọng trở về
Những ngày cận Tết nguyên đán, giữa những bức tường vốn quen với sự tĩnh lặng của Trại giam Xuân Nguyên (Hải Phòng) bỗng vang lên những khúc ca mùa xuân, những bài hát ca ngợi Đảng, quê hương, đất nước và mái ấm gia đình. Âm thanh ấy không phải phát ra từ một sân khấu chuyên nghiệp, mà từ những "ca sĩ đặc biệt".
Những ngày cuối năm, không khí nơi đây khoác lên một màu áo mới. Sân trại đầy ắp tiếng nhạc, tiếng vỗ tay và cả những nụ cười nở trọn trên gương mặt in dấu thời gian của mỗi phạm nhân. Mỗi đội, mỗi phân trại đều miệt mài tập luyện. Có người trước đây chưa từng đứng trước đám đông, nay mạnh dạn cất cao tiếng hát, ánh mắt lại toát lên niềm tin về ngày trở về.
Những “ca sĩ” tự tin cất cao tiếng hát, mắt lại ánh lên niềm háo hức như đang đứng giữa sân khấu của đời mình.
Các giám thị thường ngày nghiêm nghị trong vai trò quản lý, giáo dục, nay lại trở thành "giám khảo". Họ lắng nghe từng câu hát, chỉnh lại từng động tác, góp ý cách lấy hơi, cách biểu cảm.
Năm nay, Trại còn phối hợp với một công ty giải trí để hướng dẫn, dàn dựng chương trình, những người làm nghệ thuật bên ngoài mang theo cả kinh nghiệm sân khấu và nguồn năng lượng tích cực vào bên trong cánh cổng sắt.
Song song với tiếng hát, sắc hoa xuân cũng hiện hữu khắp khuôn viên trại. Mùa xuân đã len qua song sắt, thắp lên một niềm tin rằng phía sau lỗi lầm vẫn còn cơ hội sửa sai. Trong không gian khép kín ấy, vẫn có những thanh âm của khát vọng hoàn lương.
Những phần trình diễn đầy sắc xuân được các "nghệ sĩ đặc biệt" của trại giam thực hiện.
Gần 20 mùa xuân trôi qua sau song sắt, nữ phạm nhân Ng.T. (quê Hải Phòng) đã quen với nhịp thời gian đặc biệt của Trại giam Xuân Nguyên. Ở tuổi 60, mái tóc đã điểm bạc, chị vẫn đang chấp hành bản án chung thân, cái giá đắt đỏ cho một sai lầm trong quá khứ.
Ngày mới bước chân vào trại, chị rơi vào trạng thái hoang mang cực độ. Bản án như một nhát cắt lạnh lùng chia đôi cuộc đời. Tự do mất đi, gia đình xa cách với 2 con nhỏ, phía trước là quãng đời mờ mịt.
"Có những đêm tôi không ngủ được, tự hỏi vì sao chỉ một phút sai lầm lại đánh đổi cả cuộc đời", chị nghẹn ngào nhớ lại. Đó là những ngày chị phải đấu tranh tư tưởng dữ dội giữa nỗi ân hận và sự thật nghiệt ngã.
Nhưng thời gian trong trại giam đã dần trở thành hành trình thay đổi. Nhờ sự giáo dục, cảm hóa của cán bộ quản giáo, từ một người mất phương hướng, chị T. dần ổn định tinh thần.
Tròn 18 năm chấp hành án, chị Ng.T. vẫn luôn giữ niềm tin về chính sách khoan hồng của pháp luật.
Chị gọi nơi này là "trường học thứ hai", nơi dạy chị nhận diện cám dỗ, đối diện với lỗi lầm và sống có trách nhiệm hơn với chính mình. Điều khiến chị day dứt nhất không phải bản án dài bao nhiêu năm, mà là những người bị hại trong vụ án của mình. "Cắn rứt lắm…", chị nói.
Ở tuổi lục tuần, chị đã trở thành một phạm nhân "kỳ cựu". Nỗi nhớ nhà sau gần hai thập kỷ không còn dồn dập như những năm đầu, nhưng không vì thế mà nguôi ngoai. Thay vào đó là sự chấp nhận, là nỗ lực từng ngày để chờ cơ hội được giảm án xuống mức có thời hạn. Với những người mang án dài hoặc chung thân, mỗi sự thay đổi của chính sách đều thắp lên một tia sáng hy vọng.
Tết trong trại giam, với chị là khoảng thời gian đặc biệt nhất. Ban giám thị mỗi năm đều cố gắng tổ chức theo cách mới mẻ, từ văn nghệ, thể thao đến những bữa ăn cải thiện đủ đầy hương vị ngày xuân.
Các phạm nhân đang tập luyện tiết mục múa lân rất sôi động.
Cành đào, cây quất, mâm ngũ quả xuất hiện trong khuôn viên trại như mang theo hơi thở gia đình. Từ mùng 2 Tết, tiếng hò reo kéo co, đá cầu, bóng chuyền vang lên rộn rã. "Những lúc ấy, tôi quên đi mình đang ở đâu", chị nói, ánh mắt ánh lên sự xúc động. Với chị và nhiều phạm nhân khác, đó là liều thuốc tinh thần giúp xóa bớt mặc cảm.
Mang án chung thân, chị T. vẫn giữ niềm tin mãnh liệt vào chính sách khoan hồng của Đảng và Nhà nước. Sức khỏe còn, niềm tin còn, đó là động lực để chị chờ đợi ngày được trở về sum vầy cùng con cháu, bù đắp những năm tháng đã mất.
Cách đó không xa, anh M. (38 tuổi), từng là cán bộ ngành Thuế, cũng đang trải qua 5 năm đón Tết trong trại. Bản án 15 năm tù là dấu mốc đau đớn cho một sai phạm liên quan đến tài sản. Anh nhận thức rõ hành vi của mình và chủ động khắc phục hậu quả dân sự hơn 800 triệu đồng, điều anh xem là trách nhiệm bắt buộc nếu muốn được xem xét khoan hồng.
Những tiết mục sôi động về chủ đề mừng Đảng, mừng Xuân, ca ngợi đất nước, Bác Hồ... được các phạm nhân hăng say tập luyện.
Như bao phạm nhân, năm đầu tiên vào trại, anh rơi vào khủng hoảng. Có những đêm "trùm chăn khóc" vì nhớ vợ con. Nhưng rồi, nhờ sự động viên của cán bộ, anh dần lấy lại cân bằng.
Kỷ niệm khiến anh xúc động nhất trong 5 năm qua là "Bữa cơm gia đình" mới được Trại giam tổ chức vào ngày cận Tết vừa qua. Anh được ngồi cùng mâm cơm, trực tiếp trò chuyện với bố mẹ, các con ngay trong khuôn viên trại giam. Khoảnh khắc đó anh rơi nước mắt.
"Đó là khoảnh khắc tôi thấy mình vẫn còn cơ hội", anh nói thêm và cho rằng, đó là chính sách nhân văn nhất, xóa bỏ mặc cảm và tiếp thêm động lực cải tạo.
Những cái Tết với sự thức tỉnh
Trao đổi với phóng viên, Thượng tá Đàm Thị Hiền – Phó Giám thị Trại giam Xuân Nguyên cho biết, đơn vị đã xây dựng kế hoạch thi đua và tổ chức đón Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 cho phạm nhân theo chỉ đạo của Cục Cảnh sát quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng (C10, trực thuộc Bộ Công an).
Đội văn nghệ xung kích đã tập luyện suốt hai tháng để biểu diễn các chương trình mừng Đảng, mừng Xuân, ca ngợi đất nước. Trong những ngày Tết, chế độ ăn của phạm nhân tăng gấp 5 lần so với ngày thường, thực đơn được xây dựng chi tiết, đảm bảo đủ hương vị ngày xuân và được kiểm tra, giám sát chặt chẽ.
Thượng tá Đàm Thị Hiền – Phó Giám thị Trại giam Xuân Nguyên thông tin tới phóng viên.
Các hoạt động vui chơi bắt đầu từ mùng 2 Tết với kéo co, cờ tướng, bóng chuyền, nhảy bao bố… Không khí ấy khiến trại giam bớt đi vẻ tĩnh lặng thường ngày, thay vào đó là sự rộn ràng, ấm áp.
Theo Thượng tá Hiền, với những phạm nhân án dài hoặc chung thân, trại giam dần trở thành "ngôi nhà thứ hai". Vì vậy, công tác giáo dục, cải tạo luôn được chú trọng để họ cảm nhận được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và có thêm động lực hoàn lương.
Bên cạnh hoạt động văn nghệ, từ mùng 2 Tết trại giam sẽ tổ chức nhiều hoạt động thể thao cho phạm nhân.
Đặc biệt, thay vì chỉ được tổ chức 1 lần trong năm, thì "bữa cơm gia đình" vừa qua đã được tổ chức lần thứ hai sát dịp Tết, mang lại nhiều xúc động cho phạm nhân. Dịp này trại đang làm thủ tục giảm án cho hơn 1.200 phạm nhân; trong đó hơn 200 người được giảm hết thời hạn, kịp trở về đón Tết cùng gia đình.
Thượng tá Hiền chia sẻ, với những phạm nhân phải chấp hành án dài, mỗi cái Tết đi qua không chỉ là thêm một năm chấp hành án, mà còn là thêm một bước gần hơn tới ngày trở lại. Thời gian có thể dài, bản án có thể nặng, nhưng niềm tin nếu được nuôi dưỡng bằng sự cảm hóa và chính sách khoan hồng sẽ đủ sức nâng đỡ những con người đứng dậy sau vấp ngã.
