Ngày 24/8, Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí (Hội Nhà báo Việt Nam) tổ chức Tọa đàm "Những điểm mới của Luật Báo chí và chế tài pháp lý: Nhận diện rủi ro, bảo vệ đạo đức nghề báo".
Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam Nguyễn Đức Lợi phát biểu tại tọa đàm - Ảnh: chinhphu.vn/TC
Phát biểu khai mạc, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam Nguyễn Đức Lợi cho rằng, báo chí đang hoạt động trong môi trường truyền thông biến đổi nhanh chóng. Công nghệ số, mạng xã hội, AI và các nền tảng truyền thông mới đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin.
Trong bối cảnh đó, yêu cầu đối với người làm báo không chỉ dừng lại ở sự nhanh nhạy, chính xác, hấp dẫn mà còn phải đặt trên nền tảng tuân thủ pháp luật, trách nhiệm xã hội và chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp.
Theo ông Nguyễn Đức Lợi, thực tiễn cho thấy chỉ một quyết định thiếu thận trọng trong thu thập, kiểm chứng, sử dụng hoặc xuất bản thông tin cũng có thể dẫn đến hệ quả pháp lý. Rủi ro có thể xuất phát từ nguồn tin chưa được xác minh, xâm phạm đời tư, danh dự, nhân phẩm, vi phạm bản quyền, sử dụng hình ảnh, dữ liệu không đúng quy định hoặc sai sót khi thể hiện thông tin trên các nền tảng số.
"Một nền báo chí chuyên nghiệp không chỉ được đo bằng khả năng đưa tin nhanh hay tạo ra những sản phẩm có sức lan tỏa, mà trước hết phải được xây dựng trên nền tảng của sự thật, trách nhiệm và tính thượng tôn pháp luật", ông Nguyễn Đức Lợi nhấn mạnh.
Mở rộng không gian phát triển của báo chí trên môi trường số
Thông tin về những điểm mới của Luật Báo chí năm 2025, ông Nguyễn Văn Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho biết, Luật được xây dựng theo 3 định hướng lớn: Mở rộng không gian phát triển của báo chí trong kỷ nguyên số; tăng cường cơ chế hỗ trợ, phát triển kinh tế báo chí; đồng thời nâng cao trách nhiệm pháp lý và hiệu quả quản lý nhà nước về báo chí.
Một trong những điểm đáng chú ý là việc mở rộng không gian hoạt động của cơ quan báo chí trên môi trường số. Cơ quan báo chí được thiết lập kênh nội dung trên mạng xã hội và các nền tảng truyền thông số khác nhưng phải bảo đảm dấu hiệu nhận biết thống nhất. Khi mở hoặc chấm dứt hoạt động kênh nội dung, cơ quan báo chí phải thực hiện thông báo với cơ quan quản lý nhà nước về báo chí theo thời hạn luật định.
Hoạt động trên không gian mạng cũng không chỉ giới hạn ở việc đăng, phát nội dung báo chí. Cơ quan báo chí có thể tích hợp các hoạt động dịch vụ trực tuyến như dịch vụ công, thương mại điện tử, tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, giáo dục, y tế, cung cấp nội dung theo yêu cầu và các dịch vụ khác theo quy định của pháp luật.
Tuy nhiên, đi cùng với việc mở rộng không gian hoạt động là trách nhiệm lớn hơn. Nội dung báo chí và nội dung dịch vụ phải được phân biệt rõ ràng; các dịch vụ thuộc lĩnh vực có điều kiện phải đáp ứng đầy đủ yêu cầu theo quy định. Cơ quan báo chí chịu trách nhiệm đối với vi phạm phát sinh trên hoạt động dịch vụ trực tuyến do mình trực tiếp cung cấp, đồng thời chịu trách nhiệm liên đới đối với vi phạm trên các dịch vụ trực tuyến được tích hợp.
Luật cũng bổ sung các nguồn thu của cơ quan báo chí, trong đó có thu từ bản quyền đọc, nghe, xem và cho phép khai thác, sử dụng tác phẩm báo chí; cung cấp dịch vụ sự nghiệp công; thực hiện nhiệm vụ, chương trình, đề án, dự án được cấp có thẩm quyền giao, phê duyệt...
Thận trọng với rủi ro bản quyền khi sử dụng AI
Một vấn đề được các đại biểu đặc biệt quan tâm là bảo vệ bản quyền báo chí trong môi trường số.
Bà Phạm Thị Kim Oanh, Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho biết, tình trạng xâm phạm bản quyền báo chí đang diễn ra dưới nhiều hình thức, từ sao chép nguyên văn, "xào bài" đến cắt ghép video, livestream nội dung trên mạng xã hội.
Theo bà Phạm Thị Kim Oanh, tác phẩm báo chí không chỉ có giá trị thông tin mà còn là tài sản trí tuệ có giá trị kinh tế, kết tinh công sức, trí tuệ và bản lĩnh của người làm báo. Việc sao chép, khai thác trái phép sản phẩm báo chí không chỉ ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của cơ quan báo chí mà còn làm suy giảm nguồn lực tài chính, động lực sáng tạo và niềm tin của công chúng.
Quang cảnh tọa đàm. Ảnh: chinhphu.vn/TC
Đáng chú ý, sự phát triển nhanh của AI đang đặt ra những rủi ro mới về bản quyền. Có thể xuất hiện tình trạng "vi phạm bản quyền ngược" khi phóng viên lạm dụng AI để tổng hợp, viết bài nhưng không kiểm chứng nguồn, từ đó vô tình sử dụng trái phép tác phẩm của bên thứ ba. Do đó, người làm báo cần thận trọng khi sử dụng AI, đặc biệt trong việc kiểm chứng nguồn và kiểm soát nội dung do công cụ AI tổng hợp; coi công nghệ là công cụ hỗ trợ chứ không thể thay thế tư duy sáng tạo và trách nhiệm của nhà báo.
Xây "bộ lọc" từ tòa soạn để quản trị rủi ro
Từ thực tiễn tác nghiệp, các đại biểu nhận diện nhiều tình huống có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý như đăng tải thông tin sai sự thật hoặc chưa được kiểm chứng; xâm phạm danh dự, uy tín, quyền riêng tư; sử dụng hình ảnh, dữ liệu không đúng quy định; vi phạm bản quyền; chạy theo xu hướng giật gân, câu lượt xem hay khai thác thiếu thận trọng thông tin trên mạng xã hội.
Trong môi trường số, rủi ro còn trở nên phức tạp hơn khi một tác phẩm sau khi xuất bản có thể tiếp tục được chia sẻ, bình luận, trích dẫn, cắt ghép và phát tán trên nhiều nền tảng.
Nhà báo Trần Thị Thoa, Phó Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Hưng Yên cho rằng, với báo chí số, "nút xuất bản" không còn là điểm kết thúc của quy trình nội dung. Tác phẩm sau khi đăng tải tiếp tục được bình luận, chia sẻ, trích dẫn, cắt ghép và phát tán trên những nền tảng mà tòa soạn không hoàn toàn kiểm soát.
Thực tế có những nội dung của cơ quan báo chí bị cá nhân lấy lại, cắt bớt hoặc tách khỏi ngữ cảnh ban đầu khiến thông tin được hiểu theo nghĩa khác. Trong khi đó, hình ảnh, video vẫn mang logo của cơ quan báo chí khiến người tiếp nhận có thể nhầm tưởng đây là nội dung nguyên bản do cơ quan báo chí xuất bản.
Điều này đặt ra yêu cầu bảo vệ tác phẩm, thương hiệu và uy tín của cơ quan báo chí ngay trong quy trình quản trị nội dung, thay vì chỉ xử lý sau khi vi phạm hoặc sự cố đã xảy ra.
Các đại biểu thống nhất cho rằng mỗi tòa soạn cần xây dựng quy trình chặt chẽ từ thu thập, xác minh, biên tập đến xuất bản; phân định rõ trách nhiệm giữa phóng viên, biên tập viên và người đứng đầu; đồng thời thiết lập cơ chế giám sát, xử lý sai sót và cải chính kịp thời.
Cùng với việc tuân thủ các quy định của pháp luật, người làm báo cần thực hiện nghiêm 10 điều Quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam và Quy tắc sử dụng mạng xã hội của người làm báo Việt Nam. Đây chính là những "hàng rào" quan trọng để mỗi nhà báo và cơ quan báo chí chủ động phòng ngừa rủi ro, bảo vệ uy tín nghề nghiệp và giữ vững niềm tin của công chúng trong môi trường truyền thông số.
Thùy Chi
