“Mùa đông” của tiền số đang đến?

(Ảnh minh họa: Unsplash)

Cuối năm 2025 chứng kiến thị trường tiền mã hóa trải qua đợt suy giảm nghiêm trọng, xóa sổ hơn 1.000 tỷ USD vốn hóa chỉ trong vài tháng. Sau khi đạt đỉnh kỷ lục trên 4.300 tỷ USD vào đầu mùa thu, đến cuối tháng 12/2025 tổng giá trị thị trường tiền mã hóa chỉ còn khoảng 3.300 tỷ USD.

Bitcoin - đồng tiền mã hóa lớn nhất - đã tuột dốc gần 30%, từ đỉnh trên 126.000 USD (ngày 6/10/2025) xuống quanh mức 85.000 USD đầu tháng 12, khiến năm 2025 trở thành năm đầu tiên mất giá của Bitcoin kể từ 2022. Nhiều loại tiền lớn khác như Ether cũng lao dốc mạnh tương tự. Ngay cả các mã gắn với gia đình Tổng thống Trump như American Bitcoin Corp (ABTC) - công ty khai thác Bitcoin của Eric Trump - cũng mất gần 40% giá trị tương đương khoảng 1 tỷ USD chỉ trong những ngày đầu tháng 12. Toàn cảnh này khiến nhà đầu tư chao đảo: “Bitcoin và các công ty liên quan duy trì đà giảm trong hai tháng qua, hòa chung với đợt bán tháo trên thị trường công nghệ vốn bị định giá quá cao” như phóng viên AP nhận xét. Những kỷ lục của đầu năm nhanh chóng bị phủ mờ, còn các kỳ vọng lên 150.000 - 200.000 USD của các chuyên gia như Standard Chartered hay các quỹ nắm giữ Bitcoin (mà điển hình là MicroStrategy) đã phải hạ thấp dự báo do thị trường điều chỉnh mạnh.

Xu hướng và nguyên nhân lao dốc

Nguyên nhân đợt giảm giá cuối năm được các chuyên gia phân tích là kết hợp giữa yếu tố vĩ mô toàn cầu và nội tại thị trường. Về kinh tế vĩ mô, chính sách thương mại và tài chính của Mỹ đóng vai trò nổi bật. Cụ thể, thông báo về thuế 100% lên hàng nhập khẩu Trung Quốc ngày 12/10/2025 đã gây ra hơn 19 tỷ USD vị thế bị thanh lý trong 24 giờ - một sự kiện thanh lý lớn nhất trong lịch sử tiền mã hóa. Cùng kỳ, lo ngại về chính sách lãi suất của Fed và thậm chí những dấu hiệu giá cổ phiếu công nghệ chạm đỉnh đã tác động dây chuyền lên thị trường tiền mã hóa.

Ảnh hưởng từ thị trường trí tuệ nhân tạo (AI) cũng là một nhân tố quan trọng. Giữa cơn sốt đầu tư vào “cổ phiếu AI” (điển hình là NVIDIA, Oracle…), nhiều nhà đầu tư đã dịch chuyển vốn khỏi tiền mã hóa để đổ vào lĩnh vực công nghệ truyền thống. Bản tin Reuters ngày 11/12/2025 nhận định, “các đồng tiền số lao dốc khi nhà đầu tư lo ngại lợi nhuận từ AI không đạt kỳ vọng” sau khi Tập đoàn Oracle (Mỹ) hạ dự báo lợi nhuận do chi phí cao cho hạ tầng AI. Tâm lý sợ “bong bóng AI” đã khiến bitcoin mất hơn 2,5% trong một phiên giao dịch và ether giảm 4,3%, trong khi giới phân tích nhận xét rằng, chu kỳ “bong bóng AI” có thể lây lan sang thị trường tiền số.

Bên cạnh đó, tâm lý đầu tư đã chuyển đổi sâu sắc: tiền mã hóa nay được xem như một tài sản rủi ro đu theo diễn biến của các thị trường tài chính chính thống. Theo quan sát của chuyên gia Jasper De Maere (quỹ Wintermute) trích dẫn trên CNA, “Năm 2025 ghi nhận mối tương quan giữa bitcoin và cổ phiếu ngày càng mạnh, bởi nhiều nhà đầu tư truyền thống giờ đây cũng tham gia vào tiền mã hóa”. Sự tham gia của các nhà đầu tư tổ chức vào crypto - như quỹ ETF Bitcoin, công ty nắm giữ kho bạc Bitcoin (Strategy của Michael Saylor) - khiến thị trường tiền số chịu sức ép bán tháo lan tỏa từ cổ phiếu. Trước đó, dư nợ hợp đồng quyền chọn bitcoin (Bitcoin options) đã tăng mạnh cho thấy nhiều nhà đầu tư đang phòng ngừa rủi ro bitcoin tiếp tục giảm giá. Ngoài ra, thắt chặt thanh khoản - các quỹ đầu tư rút hơn 3,6 tỷ USD khỏi ETF Bitcoin (như Grayscale) trong tháng 11/2025 - cũng góp phần làm trầm trọng tâm lý bi quan.

Giới phân tích cho rằng, Bitcoin hiện ít nhiều “bị ảnh hưởng bởi tâm lý chung của thị trường vốn cổ phiếu”. Việc “rơi thế giá” của Bitcoin diễn ra ngay cả khi các tài sản an toàn như vàng đang được săn tìm (giá vàng tăng gần 7% trong tháng qua). Nhiều chuyên gia đánh giá các động lực ban đầu của đà tăng tiền mã hóa năm 2025 - như chính sách thân crypto của Nhà Trắng hay dòng vốn đầu tư mạnh vào lĩnh vực này - đã nhường chỗ cho các yếu tố chu kỳ rộng lớn và chính sách kinh tế vĩ mô. Trái ngược với kỳ vọng của ông Trump trước bầu cử, những rào cản như thuế quan và chính sách tiền tệ đã lấn át tính tích cực chính trị.

Đánh giá nguy cơ “mùa đông thứ hai”

Trước diễn biến khó lường, không ít chuyên gia cảnh báo nguy cơ “mùa đông tiền mã hóa” thứ hai. Mùa Đông đầu tiên (từ cuối 2021 đến 2023) diễn ra khi các vụ bê bối như sụp đổ quỹ Terra/Luna, vụ việc FTX (Sam Bankman-Fried) làm bộc lộ rủi ro hệ thống, khiến Bitcoin mất khoảng 70% giá trị. Hiện nay, mặc dù không có sự kiện quy mô tương tự, tốc độ giảm của đầu năm qua gây lo ngại. Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích vẫn lạc quan, diễn biến này nằm trong chu kỳ bình thường của Bitcoin. Brent Donnelly (Spectra Markets) nhấn mạnh các mức giảm 75-80% từng xuất hiện nhiều lần trong lịch sử của Bitcoin, đồng thời cho biết ông không “nghĩ rằng chúng ta đang trong mùa đông tiền mã hóa” nếu so với những lần điều chỉnh sâu trong quá khứ. Vào đầu tháng 12/2025, Bitcoin có thời điểm về ngưỡng trung bình giá mua của các quỹ holding (khoảng 80.000 USD) nhưng đã nhanh chóng bật tăng trở lại trên 90.000 USD. Nhiều chuyên gia chu kỳ Bitcoin bốn năm cũng lưu ý rằng dao động hiện tại “không nhất thiết chỉ báo một sự thay đổi thái độ dài hạn” mà chỉ là phần dừng của mô hình tăng giá dài hạn (trong đó Bitcoin thường có pha tích lũy sau mỗi đợt tăng nóng).

“Mùa đông” của tiền số đang đến? - Ảnh 2.

Dẫu vậy, khó có thể phủ nhận tâm lý bi quan đang gia tăng. Các quỹ đầu tư lớn cảnh báo khả năng Bitcoin tiếp tục điều chỉnh. Giám đốc điều hành MicroStrategy cũng thừa nhận sẵn sàng chịu thêm giảm giá lớn mà không bán tháo tài sản của công ty. Tuy nhiên, so với giai đoạn 2021-2023, hiện có những khác biệt đáng kể: thị trường hiện minh bạch hơn, quản lý rủi ro chặt hơn và có sự tham gia của nhà đầu tư tổ chức lớn. Các thắng lợi về chính sách tiền mã hóa tại Mỹ (như Bộ Tài chính cho phép thành lập quỹ ETF Bitcoin, xóa bỏ một số rào cản pháp lý) cũng phần nào củng cố niềm tin rằng ngành crypto đã được “chính thống hóa” hơn. Điều này được phản ánh qua phát biểu của những người đứng đầu ngành: Brian Armstrong - CEO Coinbase gần đây khẳng định không tin giá Bitcoin có thể về 0, và cho rằng năm 2025 được xem như năm chuyển đổi từ “thị trường xám (gray market) sang cấu trúc chính thức”. Larry Fink - CEO BlackRock - cũng cho biết nhiều “nhà đầu tư dài hạn chân chính”, gồm các quỹ tài sản quốc gia, đang coi Bitcoin như một phần danh mục. Quan điểm này khiến một số chuyên gia tin rằng nếu các xu hướng thuận lợi (quỹ ETF mới, ứng dụng blockchain thực tế) tiếp diễn, thị trường có thể phục hồi dần thay vì trượt dài.

Với nền tảng người dùng lớn hơn, sự tham gia của định chế tài chính và các quy định ngày càng rõ ràng, cuộc khủng hoảng tiền mã hóa lần này nhiều khả năng chỉ là sự điều chỉnh của chu kỳ. Do đó, việc theo dõi sát diễn biến chính sách và tâm lý thị trường, cũng như phân bổ danh mục hợp lý, là bước cần thiết để ứng phó với khả năng thị trường bước vào “mùa đông tiền mã hóa” thứ hai.