Đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) nêu ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng.
Chiều 10/4, tiếp tục chương trình làm việc, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng.
Nhiều đại biểu cho rằng, bên cạnh những kết quả tích cực sau thời gian triển khai Luật hiện hành, thực tiễn đã phát sinh không ít vướng mắc, đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng minh bạch, khả thi và thực chất hơn.
Một trong những nội dung nhận được nhiều ý kiến là vấn đề quỹ thi đua, khen thưởng, vốn đang bộc lộ không ít bất cập tại cơ sở.
Đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) cho biết, dự thảo Luật mở rộng phạm vi và tần suất khen thưởng nhưng chưa làm rõ trách nhiệm chi trả, đồng thời chưa đánh giá đầy đủ tác động tài chính. Điều này có thể dẫn tới mất cân đối giữa thẩm quyền quyết định và nguồn lực thực hiện. Thực tế đã xuất hiện tình trạng đề xuất khen thưởng vượt khả năng ngân sách, dẫn đến chậm chi trả hoặc phải điều chỉnh kế hoạch chi tiêu.
Từ đó, đại biểu kiến nghị cần quy định rõ nguyên tắc: Cơ quan, đơn vị hoặc cấp có thẩm quyền ban hành quyết định khen thưởng thì đồng thời phải có trách nhiệm bố trí nguồn lực và thực hiện chi trả từ ngân sách do cấp mình quản lý. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm tính khả thi và kỷ luật tài chính trong công tác khen thưởng.
Bên cạnh đó, cần xác định rõ cơ cấu nguồn hình thành quỹ thi đua, khen thưởng, bao gồm ngân sách nhà nước và các nguồn hợp pháp khác, đồng thời thiết kế cơ chế điều hòa, bổ sung khi nguồn quỹ không bảo đảm, nhằm duy trì ổn định khả năng chi trả.
Một điểm đáng chú ý khác là yêu cầu bổ sung tiêu chí đánh giá tác động ngân sách theo hướng định lượng, cụ thể cho từng cấp chính quyền. Theo đại biểu, việc này sẽ giúp làm rõ nhu cầu kinh phí phát sinh khi mở rộng đối tượng, hình thức khen thưởng, qua đó bảo đảm tính bền vững khi triển khai luật.
Liên quan đến danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cấp cơ sở”, dự thảo luật gắn tiêu chuẩn với yêu cầu về sáng kiến, nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đây là định hướng phù hợp trong bối cảnh phát triển hiện nay. Tuy nhiên, đại biểu Dương Khắc Mai cho rằng, khi triển khai tại cơ sở, đặc biệt ở cấp xã, quy định này đang phát sinh nhiều vướng mắc.
Nguyên nhân là các tiêu chí về sáng kiến còn mang tính khái quát, chưa làm rõ loại hình, phương thức đánh giá cũng như thẩm quyền xác nhận, dẫn tới áp dụng thiếu thống nhất. Đặc biệt, nhiều vị trí công tác mang tính hành chính khó lượng hóa thành sản phẩm khoa học, nếu áp dụng cứng tiêu chuẩn này sẽ thu hẹp đối tượng được xét tặng, ảnh hưởng đến phong trào thi đua.
Đại biểu kiến nghị cần quy định rõ tiêu chí nội dung và phương thức đánh giá sáng kiến, nhấn mạnh hiệu quả áp dụng thực tế và khả năng nhân rộng. Đồng thời, mở rộng phạm vi sáng kiến, bao gồm các giải pháp cải tiến trong quản lý, cải cách hành chính, chuyển đổi số, nâng cao chất lượng phục vụ người dân-những nội dung phù hợp với đặc thù của cấp cơ sở.
Đối với công nhân, người lao động trực tiếp, đại biểu cho rằng quy định hiện hành về sáng kiến vẫn mang nặng tính nghiên cứu, chưa phù hợp với đặc thù lao động sản xuất. Nhiều sáng kiến có giá trị thực tiễn như cải tiến kỹ thuật nhỏ, hợp lý hóa quy trình, tiết kiệm chi phí… lại khó đáp ứng yêu cầu về hồ sơ, thủ tục, dẫn đến chưa được ghi nhận xứng đáng.
Để khắc phục, đại biểu đề xuất đơn giản hóa thủ tục công nhận sáng kiến đối với nhóm đối tượng này, tập trung vào hiệu quả thực tế thay vì yêu cầu hình thức. Có thể cho phép mô tả ngắn gọn nội dung cải tiến, phạm vi áp dụng, hiệu quả mang lại; đồng thời rút gọn quy trình thẩm định theo hướng đánh giá tại chỗ, gắn với kết quả sản xuất kinh doanh.
Ngoài ra, cần quy định rõ phạm vi và loại hình sáng kiến được công nhận, bao gồm cải tiến kỹ thuật quy mô nhỏ, hợp lý hóa quy trình sản xuất, giải pháp tiết kiệm nguyên vật liệu, nâng cao năng suất, chất lượng, bảo đảm an toàn lao động… với tiêu chí đánh giá dựa trên hiệu quả và khả năng nhân rộng.
Cần cơ chế linh hoạt với thành tích đặc biệt xuất sắc
Cùng quan tâm đến tính thực chất trong khen thưởng, đại biểu Nguyễn Thu Nguyệt (Đắk Lắk) nêu vấn đề: Một thành tích đột xuất nếu được ghi nhận ban đầu, sau đó tiếp tục phát huy và tích lũy thành công trạng, liệu có được xem xét ở mức khen thưởng cao hơn hay không? Đây là nội dung cần được làm rõ trong dự thảo luật.
Về tiêu chuẩn khen thưởng, dự thảo vẫn thiết kế theo trình tự từ thấp đến cao, gắn với quá trình tích lũy thành tích. Tuy nhiên, theo đại biểu, cách tiếp cận này gây khó khăn trong thực tiễn, bởi có những thành tích đột xuất, nổi trội nhưng phải “chờ đủ quy trình” mới được xem xét, chưa phản ánh đúng nguyên tắc “thành tích đến đâu khen thưởng đến đó”.
Do đó, đại biểu đề nghị cần bổ sung cơ chế linh hoạt, cho phép xem xét khen thưởng vượt cấp đối với những trường hợp đặc biệt xuất sắc, đồng thời lượng hóa rõ tiêu chí để tránh áp dụng cảm tính, bảo đảm công bằng, minh bạch.
Một nội dung mới của dự thảo là quy định sự tương đương giữa hình thức khen thưởng của Đảng và của chính quyền. Theo đại biểu Nguyễn Thu Nguyệt, quy định này có ý nghĩa tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn, tuy nhiên cần bổ sung nguyên tắc chung để tránh áp dụng dàn trải.
Cụ thể, chỉ được coi là tương đương khi đáp ứng đồng thời các điều kiện như cùng cấp, cùng đối tượng, cùng phạm vi quản lý, cùng tiêu chuẩn xét; đồng thời không dùng để quy đổi trùng lặp cho một thành tích.
Đại biểu cũng lưu ý nguy cơ bất bình đẳng trong xét khen thưởng khi cán bộ, đảng viên có thể có cả thành tích của Đảng và chính quyền, trong khi người lao động chỉ có một kênh khen thưởng là chính quyền. Vì vậy, cần có quy định bảo đảm công bằng, chú trọng hơn tới người lao động trực tiếp.
Theo đó, cần làm rõ cơ chế phát hiện, tạo nguồn và lập hồ sơ đề nghị khen thưởng đối với công nhân, nông dân, người lao động sản xuất, bảo đảm việc ghi nhận thành tích được thực hiện đơn giản, dễ chứng minh và dễ áp dụng.
Bộ trưởng Bộ Nội vụ Đỗ Thanh Bình phát biểu giải trình.
Phát biểu giải trình, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Đỗ Thanh Bình cho biết, Luật Thi đua, khen thưởng năm 2022 (có hiệu lực từ 1/1/2024) sau hai năm triển khai đã tạo chuyển biến tích cực. Phong trào thi đua ngày càng đi vào thực chất, tập trung vào các nhiệm vụ chính trị trọng tâm; nhiều tập thể, cá nhân được tôn vinh kịp thời, tạo sức lan tỏa mạnh mẽ.
Việc sửa đổi, bổ sung luật lần này nhằm hoàn thiện thể chế sau khi thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp; đồng thời thể chế hóa chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, tạo sự chủ động, linh hoạt trong công tác thi đua, khen thưởng.
Dự thảo cũng hướng tới thể chế hóa các nghị quyết của Đảng, trong đó có yêu cầu đột phá về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; bổ sung các tiêu chí khen thưởng liên quan đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại và ứng dụng công nghệ.
Bộ trưởng nhấn mạnh sẽ tiếp thu đầy đủ ý kiến của các đại biểu Quốc hội, tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo luật, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, đồng bộ của hệ thống pháp luật, đồng thời chú trọng khen thưởng các tập thể, cá nhân tiêu biểu, đi đầu trong đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Thu Giang
