Khẳng định giá trị trường tồn di sản học thuật và tư tưởng Lê Quý Đôn

Sáng 30/7, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam chủ trì, phối hợp với Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Ngoại giao, Bộ Giáo dục và Đào tạo và tỉnh Hưng Yên tổ chức hội thảo khoa học quốc gia “Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn - Di sản và giá trị thời đại”.

Hội thảo được tổ chức nhằm tôn vinh thân thế, sự nghiệp và những cống hiến to lớn của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn - người đã được UNESCO vinh danh; đồng thời nhận diện, làm sáng tỏ hệ giá trị trong di sản học thuật, tư tưởng và nhân cách của ông, qua đó khẳng định sức sống và ý nghĩa thời đại của di sản Lê Quý Đôn đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.

Phát huy di sản của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn trong kỷ nguyên mới

Tham dự hội thảo có ông Trịnh Văn Quyết - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; ông Lê Hoài Trung - Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao; ông Lê Văn Lợi - Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; bà Nguyễn Thị Quyên Thanh - Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo; đại diện lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương; lãnh đạo tỉnh Hưng Yên, lãnh đạo các sở, ban, ngành của tỉnh; cùng đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia và tác giả viết bài tham luận.

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Trịnh Văn Quyết khẳng định, việc UNESCO thông qua Nghị quyết vinh danh và cùng tham gia kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn là sự ghi nhận của cộng đồng quốc tế đối với một trí tuệ lớn của Việt Nam, đồng thời đặt ra trách nhiệm gìn giữ, nghiên cứu và phát huy giá trị di sản của ông trong đời sống đương đại.

Theo ông Trịnh Văn Quyết, Lê Quý Đôn là nhà bác học kiệt xuất của dân tộc, để lại hơn 40 bộ sách bao quát nhiều lĩnh vực tri thức. Giá trị lớn nhất mà ông để lại không chỉ nằm ở khối lượng trước tác đồ sộ mà còn ở tinh thần thực học, phương pháp khảo cứu khoa học, tư duy độc lập và khát vọng phụng sự đất nước.

Nhấn mạnh giá trị thời đại của tư tưởng Lê Quý Đôn, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương cho rằng, nhiều quan điểm của ông về trọng dụng nhân tài, phát triển giáo dục, xây dựng quốc gia, đề cao kỷ cương pháp luật, phát triển kinh tế gắn với tri thức vẫn còn nguyên ý nghĩa trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Dẫn lại tư tưởng nổi tiếng của Lê Quý Đôn: “Phi nông bất ổn, phi công bất phú, phi thương bất hoạt, phi trí bất hưng”, ông Trịnh Văn Quyết cho rằng đây vẫn là những gợi mở có giá trị đối với mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững và hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước trong giai đoạn mới...

Theo Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết, nghiên cứu về Lê Quý Đôn không chỉ để tôn vinh quá khứ mà quan trọng hơn là tiếp thu tinh thần thực học, bản lĩnh đổi mới và khát vọng cống hiến của ông để giải quyết những vấn đề của thời đại.

Di sản của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn cần được phát huy trong xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam thời kỳ mới.

Làm rõ giá trị học thuật và tư tưởng Lê Quý Đôn

Để hội thảo đạt kết quả thiết thực, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết đề nghị các nhà khoa học tập trung làm rõ năm nhóm vấn đề trọng tâm:

Thứ nhất, cần làm sâu sắc hơn nữa giá trị cốt lõi trong tư tưởng di sản của Lê Quý Đôn về lòng yêu nước thương dân, về ý thức độc lập tự chủ và trách nhiệm của trí thức với quốc gia, với dân tộc; xác định rõ vị trí của ông trong tiến trình tư tưởng văn hóa Việt Nam.

Thứ hai, làm sáng tỏ giá trị hệ thống tác phẩm, tư duy học thuật, phương pháp khảo cứu và tinh thần thực học, từ đó lan tỏa truyền thống hiếu học, tinh thần học tập suốt đời, xây dựng xã hội học tập, khơi dậy liêm chính, trung thực trong khoa học và giáo dục.

Thứ ba, luận giải tư tưởng canh tân đất nước, trọng dụng hiền tài, phát triển giáo dục, phát triển kinh tế, xây dựng kỷ cương phép nước, gợi mở luận cứ khoa học, phục vụ hoàn thiện thể chế, phát triển nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy tăng trưởng nhanh và bền vững, vì con người và vì hạnh phúc của nhân dân.

Thứ tư, khai thác giá trị lịch sử khoa học pháp lý của các tác phẩm liên quan đến lãnh thổ biển đảo, phục vụ bảo vệ vững chắc độc lập chủ quyền, thống nhất toàn vẹn lãnh thổ và công tác thông tin đối ngoại; đúc rút ra bài học kinh nghiệm về nghệ thuật ngoại giao mềm dẻo trong ứng xử kiên định về nguyên tắc.

Thứ năm, đề xuất giải pháp thiết thực để bảo tồn, tôn tạo, phát huy các di sản của ông gắn phát triển văn hóa, giáo dục, khoa học, du lịch; làm nổi bật mối gắn bó giữa Danh nhân với vùng đất và con người Hưng Yên; đưa di sản ấy lan tỏa trong đời sống xã hội và tới bạn bè quốc tế.

Hội thảo đã nhận được hơn 70 tham luận của các nhà khoa học, chuyên gia đến từ nhiều cơ quan nghiên cứu, trường đại học, tổ chức khoa học, các bộ, ngành Trung ương và địa phương trong cả nước.

Qua các tham luận và ý kiến trao đổi, Hội thảo đã làm rõ hơn giá trị di sản và tầm vóc của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn trên nhiều phương diện.

Các đại biểu khẳng định Lê Quý Đôn là nhà bác học bách khoa với hệ thống trước tác đồ sộ, phương pháp nghiên cứu khoa học, tinh thần "thực học" và tư duy liên ngành vượt trước thời đại. Nhiều tham luận cũng phân tích sâu tư tưởng canh tân, quản trị quốc gia, trọng dụng nhân tài của ông, coi đây là những gợi mở có giá trị đối với xây dựng thể chế và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao hiện nay.

Hội thảo đồng thời bổ sung nhiều luận cứ khoa học về tư tưởng đối ngoại và giá trị lịch sử - pháp lý trong các trước tác của Lê Quý Đôn, đặc biệt là Phủ biên tạp lục, góp phần khẳng định quá trình xác lập, thực thi và bảo vệ chủ quyền của Việt Nam đối với biển, đảo.

Bên cạnh đó, các đại biểu thống nhất đề xuất nhiều giải pháp bảo tồn và phát huy di sản của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn theo hướng hiện đại, như xây dựng cơ sở dữ liệu số, đẩy mạnh dịch thuật, quảng bá quốc tế và phát huy vai trò của ngoại giao văn hóa, nhằm lan tỏa những giá trị bền vững của di sản trong bối cảnh hội nhập.