Chương trình nằm trong khuôn khổ hoạt động Giao lưu văn học Việt – Trung lần thứ hai năm 2026, do Tổng Lãnh sự quán Trung Quốc tại TP.HCM, Công ty Cổ phần Văn hóa Chi (CHIBOOKS), Viện Trao đổi Văn hóa với Pháp (Idecaf) và Tử Sa Trân Ngoạn phối hợp tổ chức. Tham dự chương trình có ông Đường Lập, Tổng Lãnh sự Trung Quốc tại TP.HCM; ông Trần Xuân Thủy, Phó Giám đốc Sở Ngoại vụ TP.HCM; đại diện Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM, Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật TP.HCM cùng đại diện các tổ chức, đơn vị hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật.
Về phía các đơn vị tham gia chương trình có bà Nguyễn Ngọc Lan, Viện trưởng Idecaf; dịch giả Nguyễn Lệ Chi, Giám đốc Công ty Cổ phần Văn hóa Chi; ông Nguyễn Khắc Huy, đại diện Tử Sa Trân Ngoạn cùng đại diện cộng đồng yêu trà. Đặc biệt, chương trình có sự tham gia của nhà văn, nhà thơ, nhà nghiên cứu và thực hành nghệ thuật Dương Thanh Từ, người có nhiều năm nghiên cứu, sáng tác và hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật tử sa.
Từ đất gốm đến giá trị văn hóa
Theo nội dung được chia sẻ tại chương trình, nghệ thuật tử sa gắn bó mật thiết với văn hóa trà của Trung Quốc. Từ một vật dụng phục vụ đời sống, những chiếc ấm tử sa dần được nâng tầm thành một sản phẩm mang giá trị thẩm mỹ và văn hóa cao. Sự tham gia của giới văn nhân, nghệ sĩ và những người am hiểu văn hóa đã tạo nên bước phát triển quan trọng, đưa tử sa vượt ra ngoài phạm vi của một nghề thủ công truyền thống.
Lịch sử đồ gốm Trung Quốc có chiều sâu kéo dài qua nhiều thế kỷ. Đồ gốm ban đầu chủ yếu đáp ứng nhu cầu sinh hoạt, đồng thời được sử dụng trong các nghi lễ. Cùng với sự phát triển của kỹ thuật chế tác, những sản phẩm gốm ngày càng thể hiện rõ hơn khả năng sáng tạo và quan niệm thẩm mỹ của con người. Trong dòng chảy đó, gốm tử sa Nghi Hưng được xem là một truyền thống chế tác đặc biệt, nơi kỹ thuật làm gốm kết hợp với nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống.
Ấm đề lương của Tô Đông Pha
Điểm nổi bật của tử sa nằm ở sự hòa quyện giữa hình khối của sản phẩm với thư pháp, hội họa, thơ ca, triện khắc, ấn chương và niêm khoản. Những yếu tố này không tồn tại tách biệt mà cùng tạo nên một chỉnh thể nghệ thuật. Vì vậy, giá trị của một tác phẩm tử sa không chỉ nằm ở chất liệu hay kỹ thuật tạo hình mà còn thể hiện ở ý tưởng sáng tác, dấu ấn cá nhân và chiều sâu văn hóa được gửi gắm trong tác phẩm.
Theo nhà nghiên cứu Dương Thanh Từ, sự phát triển của nghệ thuật tử sa gắn liền với văn hóa trà Trung Quốc. Khi trà trở thành một phần của đời sống văn hóa, chiếc ấm cũng dần trở thành một yếu tố quan trọng trong không gian thưởng trà. Đặc biệt, sự thúc đẩy của giới văn nhân, nhã sĩ đã góp phần đưa nghệ thuật tử sa phát triển mạnh, hình thành nhiều kiểu dáng ấm khác nhau. Ngày nay, nhiều ấm tử sa được sưu tầm như những tác phẩm nghệ thuật.
Dấu ấn của giới văn nhân
Một trong những đặc điểm làm nên vị thế riêng của nghệ thuật tử sa là sự tham gia trực tiếp của giới văn nhân vào quá trình sáng tạo. Những người yêu thích văn chương, thư pháp, hội họa không chỉ thưởng thức hay sử dụng ấm mà còn góp phần hình thành ý tưởng, tạo kiểu dáng, trang trí và đưa những giá trị tinh thần vào tác phẩm.
Trong quá trình đó, tử sa trở thành điểm gặp gỡ của nhiều loại hình nghệ thuật. Một chiếc ấm có thể đồng thời mang hình thức của một sản phẩm gốm, chứa đựng một bài thơ, một bức họa, nét thư pháp hoặc dấu triện. Sự kết hợp này tạo nên một không gian nghệ thuật thu nhỏ, phản ánh quan niệm thẩm mỹ và đời sống tinh thần của người sáng tạo.
Mạn Sinh thập bát thức
Tài liệu giới thiệu về nghệ thuật tử sa cũng nhấn mạnh vai trò của ý tưởng sáng tác. Chẳng hạn, chiếc ấm “Hợp Hoan” của Trần Mạn Sinh được hình thành từ cảm nhận của ông về những cuộc hợp rồi tan, tan rồi hợp trong đời sống con người. Từ đó, tên gọi “Hợp Hoan” trở thành sự gửi gắm về niềm vui và những khúc hoan ca của cuộc sống.
Chính sự tham gia của giới văn nhân đã tạo nên tầng giá trị văn hóa riêng cho tử sa. Từ một sản phẩm thủ công, ấm tử sa trở thành nơi hội tụ của thi ca, thư pháp, hội họa, ấn chương và triện khắc. Quan niệm thẩm mỹ của người sáng tạo được thể hiện thông qua từng đường nét, kiểu dáng và nội dung trang trí, qua đó phản chiếu những giá trị của văn hóa truyền thống Trung Quốc.
Hành trình vượt biên giới
Nghệ thuật tử sa không chỉ phát triển trong không gian văn hóa Trung Quốc mà còn từng bước lan tỏa ra bên ngoài. Tài liệu giới thiệu cho biết vào những năm 1660, giới quý tộc Anh đã bắt đầu sử dụng ấm tử sa Nghi Hưng. Đến cuối thế kỷ XVII, trà và ấm tử sa ngày càng xuất hiện trong các gia đình quý tộc nước ngoài, đồng thời nhiều bảo tàng quan trọng ở châu Âu bắt đầu sưu tầm ấm tử sa Nghi Hưng.
Tuy nhiên, quá trình phát triển của nghệ thuật tử sa cũng trải qua những giai đoạn thăng trầm. Cuối thời Thanh, ảnh hưởng của thời cuộc, đặc biệt là những biến động xã hội và phong trào Thái Bình Thiên Quốc, khiến nhiều ngành thủ công nghiệp và công thương nghiệp bị tàn phá. Nghề gốm Nghi Hưng suy giảm mạnh, kéo theo sự suy thoái của nghệ thuật tử sa.
Ấm Chuyết Chỉ của Đại Hanh (cuối thời Thanh)
Bước sang thời Dân Quốc, phương thức đào tạo nhân lực trong lĩnh vực gốm tử sa có những thay đổi đáng kể. Từ hình thức truyền nghề trực tiếp giữa thầy và trò, ngành gốm bắt đầu thử nghiệm các phương thức đào tạo mới. Những danh gia chế tác gốm thời kỳ này tham gia giảng dạy, đào tạo nhiều nghệ nhân, góp phần duy trì và phát triển nghề truyền thống.
Giao lưu nghệ thuật, kết nối con người
Trong khuôn khổ chương trình, nhà thơ Dương Thanh Từ dành thời gian chia sẻ về nghệ thuật tử sa – lĩnh vực bà đã dành nhiều năm nghiên cứu và thực hành. Bà là nghệ sĩ hoạt động trên nhiều lĩnh vực như văn học, thơ ca, thư pháp, hội họa và nghiên cứu nghệ thuật; đồng thời đảm nhiệm vai trò tại các tổ chức văn học, nghệ thuật và Viện Nghiên cứu Nghệ thuật tử sa thuộc Hội Văn học Nghệ thuật Xã hội chủ nghĩa Trung Quốc.
Sau phần trình bày, chương trình dành thời gian để các nhà nghiên cứu, nhà phê bình, nghệ sĩ, nhà văn, nhà thơ và chuyên gia trao đổi trực tiếp với khách mời. Các nhà báo, độc giả và những người quan tâm đến nghệ thuật tử sa cũng được tham gia đặt câu hỏi, qua đó tạo nên không gian giao lưu cởi mở giữa người nghiên cứu, người thực hành nghệ thuật và công chúng.
Phát biểu tại chương trình, ông Trần Xuân Thủy, Phó Giám đốc Sở Ngoại vụ TP.HCM, đánh giá hoạt động giao lưu là một minh chứng cho sự quan tâm và quyết tâm của các bên trong việc thúc đẩy giao lưu văn hóa, giao lưu nhân dân giữa Việt Nam và Trung Quốc.
Sự kiện cũng dành một phần đặc biệt để trao tặng ấm tử sa cho những người hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật Việt Nam. Món quà không chỉ mang ý nghĩa giới thiệu một sản phẩm nghệ thuật truyền thống mà còn thể hiện tình cảm trân trọng đối với những người làm văn hóa nghệ thuật, đồng thời góp phần đưa nghệ thuật tử sa đến gần hơn với công chúng Việt Nam.
Từ câu chuyện về một loại hình gốm truyền thống, chương trình giao lưu đã mở rộng thành câu chuyện về trà, văn chương, hội họa, thư pháp và đời sống tinh thần. Tử sa vì thế không chỉ được nhìn nhận dưới góc độ một sản phẩm thủ công mà còn như một “điểm gặp” của nhiều giá trị văn hóa.
Trong bối cảnh giao lưu văn hóa Việt Nam – Trung Quốc ngày càng được mở rộng, những hoạt động như chương trình giao lưu nghệ thuật tử sa góp phần tạo thêm không gian để các nhà nghiên cứu, nghệ sĩ và công chúng hai nước tìm hiểu những giá trị văn hóa của nhau. Qua đó, nghệ thuật trở thành một nhịp cầu mềm mại kết nối con người, thúc đẩy sự hiểu biết, đồng cảm và tình hữu nghị giữa hai quốc gia.
N/Anh
