FIFA ASEAN Cup và cái trần của bóng đá Đông Nam Á

Khi FIFA ASEAN Cup ra đời, mục tiêu được nhấn mạnh là tạo thêm những trận quốc tế có tính cạnh tranh, thay cho các cuộc giao hữu ít sức nặng. Giải được tổ chức trong dịp FIFA Days, có 14 đội tham dự và chia thành hai cấp độ để các đội gặp những đối thủ phù hợp hơn.

Sau gần hai tuần thi đấu, một phần mục tiêu ấy đã đạt được. Các đội phải chơi để lấy điểm, tranh vé vào chung kết và hướng tới danh hiệu, thay vì thử nghiệm nhân sự như ở giao hữu. Trận chung kết Indonesia - Thái Lan tại Gelora Bung Karno bán hết 67.000 vé, cho thấy giải mới nhanh chóng tạo được sức hút.

Tuy nhiên, nếu nhìn xa hơn câu chuyện khán giả và danh hiệu, FIFA ASEAN Cup cũng để lộ một vấn đề khác.

Giải có thể tạo thêm trận đấu, nhưng chưa thể tự tạo ra cầu thủ tốt hơn, giải quốc nội mạnh hơn hay giúp nhóm đầu Đông Nam Á tiến gần châu Á chỉ sau một kỳ tổ chức. Vì thế, giá trị đáng chú ý nhất của giải có thể nằm ở việc giúp khu vực nhìn rõ giới hạn của chính mình.

Cạnh tranh sít sao chưa có nghĩa là tiến bộ

FIFA ASEAN Cup cho thấy khoảng cách giữa nhóm đầu Đông Nam Á vẫn rất nhỏ. Việt Nam vừa vô địch ASEAN Cup vào cuối tháng 8 nhưng hơn một tháng sau lại thua Thái Lan 0-2 rồi thất bại 0-1 trước Malaysia ở trận tranh hạng ba. Malaysia trước đó bị Việt Nam loại với tổng tỷ số 0-4 ở bán kết ASEAN Cup, nhưng khi bước sang giải mới, họ bất bại vòng bảng, không thủng lưới và chỉ mất vé chung kết vì ghi ít bàn hơn Indonesia.

Những kết quả thay đổi quá nhanh để có thể kết luận một đội tiến bộ vượt bậc còn đội kia sa sút nghiêm trọng. Thực tế đơn giản hơn là Việt Nam, Thái Lan, Indonesia và Malaysia vẫn đứng khá gần nhau. Thái Lan có thể thắng Việt Nam, Việt Nam từng thắng Malaysia, rồi Malaysia lại đánh bại Việt Nam. Indonesia và Malaysia hòa nhau 0-0 trước khi cuộc đua vào chung kết phải giải quyết thông qua số bàn thắng ở lượt cuối.

Nhìn từ một góc độ, đây là tín hiệu tích cực. Một khu vực có nhiều đội đủ sức cạnh tranh sẽ hấp dẫn hơn nơi chỉ có một đội thống trị. Tuy nhiên, cạnh tranh quyết liệt trong nội bộ chưa nói được nhiều về việc mặt bằng chung đã tiến lên bao xa.

FIFA ASEAN Cup tạo thêm những trận đấu chính thức cho bóng đá Đông Nam Á, nhưng cạnh tranh quyết liệt trong khu vực chưa đồng nghĩa mặt bằng chung đã tiến gần nhóm mạnh châu Á.

Ngay trong Division 1, khoảng cách trình độ vẫn hiện rõ. Indonesia thắng Bangladesh 9-2, Malaysia hạ Singapore 6-0, Thái Lan vượt qua Pakistan 4-0, còn Việt Nam thắng Pakistan 4-2. Khi gặp Việt Nam, Pakistan đứng thấp hơn gần 100 bậc trên bảng xếp hạng FIFA.

Những trận như vậy có thể hữu ích với Bangladesh hay Pakistan bởi họ được đối đầu các đội mạnh hơn. Nhưng với nhóm đầu ASEAN, giá trị chuyên môn không quá lớn. Indonesia không cần ghi chín bàn vào lưới Bangladesh để biết mình mạnh hơn, còn Việt Nam cũng không cần thắng một đối thủ đứng dưới gần 100 bậc để chứng minh vị thế trong khu vực.

Những trận đấu chênh lệch như vậy khó giúp các đội chuẩn bị cho yêu cầu cao hơn ở Asian Cup hay vòng loại World Cup. Thách thức thật sự chỉ xuất hiện khi một đội bị đặt vào hoàn cảnh mà họ không thể chơi theo cách quen thuộc, phải xử lý nhanh hơn, chịu sức ép lớn hơn và đối mặt với những đối thủ đủ khả năng trừng phạt sai lầm nhỏ.

Cái trần nằm ngoài ASEAN

FIFA ASEAN Cup có thể trả lời khá rõ câu hỏi đội nào đang mạnh trong Đông Nam Á, nhưng giải chưa đủ để cho biết Việt Nam, Thái Lan, Indonesia hay Malaysia đã tiến gần phần còn lại của châu Á đến đâu. Đây là hai thước đo khác nhau và không nên bị đánh đồng.

Việt Nam và Thái Lan hiểu nhau quá rõ vì thường xuyên gặp nhau. Họ vừa đá hai trận chung kết ASEAN Cup vào cuối tháng 8, rồi tái ngộ chỉ hơn một tháng sau tại FIFA ASEAN Cup. Việt Nam cũng liên tục gặp Malaysia, Indonesia hay Philippines ở các giải khu vực.

Cầu thủ quen đối thủ, HLV biết cách vận hành của nhau và khác biệt về tốc độ, thể lực không quá lớn. Chỉ một vài điều chỉnh về nhân sự hay chiến thuật cũng có thể đảo chiều kết quả trong lần gặp kế tiếp.

Việt Nam thua Thái Lan rồi Malaysia tại FIFA ASEAN Cup chỉ hơn một tháng sau chức vô địch khu vực, cho thấy tương quan trong nhóm đầu Đông Nam Á có thể thay đổi rất nhanh.

Bước ra châu Á, bài toán hoàn toàn khác.

Khi đối đầu Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, Iran, Saudi Arabia hay Uzbekistan, những điểm yếu vốn có thể được che đi trong ASEAN dễ lộ rõ hơn. Một nhịp xử lý chậm có thể dẫn đến mất bóng, khoảng trống nhỏ ở hàng thủ có thể bị khai thác ngay, còn pressing thiếu đồng bộ dễ bị phá vỡ chỉ sau vài đường chuyền.

Muốn biết bóng đá Đông Nam Á có thật sự tiến bộ hay không, cần nhiều phép thử như vậy hơn thay vì chỉ nhìn vào thành tích khi các đội trong khu vực liên tục đối đầu nhau.

FIFA ASEAN Cup cũng cho thấy một nghịch lý khác khi đội tuyển trong khu vực có thể mạnh lên nhanh hơn chính nền bóng đá đứng phía sau. Indonesia tận dụng nguồn cầu thủ được đào tạo ở châu Âu, Philippines có phần lớn tuyển thủ thi đấu ngoài giải quốc nội, Malaysia bổ sung nhiều nhân tố mới, còn Việt Nam cũng bắt đầu mở rộng phạm vi tìm kiếm cầu thủ Việt kiều.

Nhờ vậy, sức mạnh đội tuyển có thể thay đổi chỉ trong vài năm. Nhưng giải quốc nội, hệ thống đào tạo trẻ, chất lượng HLV hay khả năng đưa cầu thủ sang Nhật Bản, Hàn Quốc và châu Âu không thể phát triển với tốc độ tương tự. Đây mới là giới hạn khó vượt nhất của bóng đá khu vực.

FIFA có thể tạo ra thêm sân chơi, thêm lịch thi đấu và thêm áp lực cạnh tranh, nhưng việc một cầu thủ trẻ được đào tạo tốt hơn, một CLB vận hành chuyên nghiệp hơn hay một giải VĐQG nâng được chất lượng cần nhiều năm. FIFA ASEAN Cup vì vậy vẫn có lý do để tồn tại, bởi những trận chính thức có ích hơn giao hữu vô thưởng vô phạt, việc chia cấp độ giúp giảm phần nào chênh lệch, còn lượng khán giả lớn cho thấy thị trường đủ sức nuôi một giải đấu mới.

Vấn đề nằm ở bước tiếp theo.

Chung kết Indonesia - Thái Lan bán hết 67.000 vé tại Gelora Bung Karno, cho thấy FIFA ASEAN Cup có sức hút lớn về thị trường nhưng bài toán nâng trình độ khu vực cần nhiều hơn một giải đấu mới.

Nếu FIFA ASEAN Cup những năm tới vẫn chủ yếu xoay quanh Việt Nam, Thái Lan, Indonesia và Malaysia gặp nhau, khu vực sẽ có thêm một danh hiệu để tranh nhưng chưa chắc có thêm nhiều điều mới để học.

Các suất khách mời sẽ có giá trị hơn nếu đưa được những đối thủ mạnh từ Đông Á, Trung Á hay Tây Á vào giải. Không nhất thiết phải là đội hình mạnh nhất, bởi ngay cả đội B hoặc U23 của Nhật Bản, Hàn Quốc hay Australia cũng có thể mang tới tốc độ, cường độ và yêu cầu chuyên môn khác hẳn nhiều trận đấu nội vùng.

Khi ấy, FIFA ASEAN Cup mới có thể trở thành nơi các đội Đông Nam Á không chỉ tranh xem ai đứng trên ai, mà còn biết mình đang cách châu Á bao xa.

Chiếc cúp rồi sẽ có chủ, nhưng danh hiệu không phải thước đo duy nhất cho sự tiến bộ. Cái trần của bóng đá Đông Nam Á không nằm ở việc Việt Nam có thắng Thái Lan hay Malaysia có vượt Việt Nam, mà nằm ở khoảng cách giữa nhóm mạnh nhất ASEAN với những đội mà họ muốn cạnh tranh tại Asian Cup và vòng loại World Cup.

FIFA ASEAN Cup đã giúp khu vực nhìn thấy giới hạn ấy rõ hơn. Việc vượt qua được hay không vẫn phụ thuộc vào những thay đổi sâu hơn một giải đấu, từ đào tạo cầu thủ, chất lượng giải quốc nội cho tới khả năng đưa các đội tuyển thường xuyên đối đầu những đối thủ mạnh hơn ngoài Đông Nam Á.