FIFA ASEAN Cup có thật sự đo đúng sức mạnh Đông Nam Á?

Indonesia vào chung kết sau chiến thắng 9-2 trước Bangladesh, nhưng cuộc đua hiệu số cho thấy thể thức ngắn có thể ảnh hưởng lớn tới thứ hạng.

Ngay từ khi ra đời, FIFA ASEAN Cup đã được xem là bước tiến về mặt tổ chức. Giải diễn ra trong dịp FIFA Days, các đội có điều kiện triệu tập lực lượng gần mạnh nhất và những cầu thủ chơi ở nước ngoài cũng dễ trở về khoác áo đội tuyển hơn.

Xét riêng yếu tố nhân sự, đây là ưu điểm rõ ràng so với AFF Cup truyền thống. Một giải đấu muốn đánh giá sức mạnh đội tuyển trước hết phải tạo điều kiện để các đội đưa ra sân những cầu thủ tốt nhất.

Nhưng lực lượng mạnh hơn chưa đồng nghĩa phép đo chính xác hơn. Những gì diễn ra ở vòng bảng đầu tiên cho thấy FIFA ASEAN Cup vẫn chịu ảnh hưởng lớn từ thể thức ngắn, hiệu số bàn thắng và khoảng cách trình độ giữa các đội trong cùng bảng.

Indonesia vào chung kết sau trận thắng Bangladesh 9-2, còn Malaysia đánh bại Singapore 6-0 nhưng vẫn bị loại. Hai đội cùng có 7 điểm, cùng hiệu số +9, nhưng Indonesia đi tiếp nhờ ghi nhiều bàn hơn.

Kết quả hoàn toàn đúng luật, nhưng cũng đặt ra câu hỏi đáng bàn: một giải chỉ có ba trận vòng bảng, nhất bảng vào thẳng chung kết và không có bán kết liệu có đủ để xác định đội mạnh nhất hay chỉ chọn ra đội tận dụng hoàn cảnh tốt hơn?

Ba trận là quá ít để sửa sai

Ở những giải dài, một trận hòa hay một buổi tối chơi không tốt chưa chắc phá hỏng cả hành trình. Các đội còn thời gian điều chỉnh, sửa lỗi và chứng minh sự ổn định qua nhiều kiểu đối thủ khác nhau.

FIFA ASEAN Cup không cho nhiều khoảng trống như vậy. Với chỉ ba trận vòng bảng, mỗi sai lầm đều có sức nặng rất lớn và đôi khi ảnh hưởng tới cả số phận của đội tuyển.

FIFA ASEAN Cup có lợi thế lớn khi diễn ra trong FIFA Days, giúp các đội triệu tập lực lượng gần mạnh nhất.

Indonesia và Malaysia là ví dụ rõ nhất. Sau trận hòa 0-0 trực tiếp, cả hai bước vào lượt cuối trong thế phải vừa thắng vừa chạy đua hiệu số.

Cuối cùng, vé chung kết không được quyết định bằng việc đội nào chơi tốt hơn trong cuộc đối đầu trực tiếp, mà bằng việc đội nào ghi nhiều bàn hơn trước những đối thủ yếu hơn. Indonesia ghi 9 bàn vào lưới Bangladesh, trong khi Malaysia thắng Singapore 6-0 nhưng vẫn không đủ.

Điều đó không khiến Indonesia kém xứng đáng. Nhưng nó cho thấy thể thức có thể đẩy những chỉ số phụ lên vai trò quá lớn.

Một giải đấu dùng để xác định đội mạnh nhất khu vực lý tưởng phải buộc các ứng viên chứng minh được nhiều thứ hơn. Họ cần thể hiện khả năng đối đầu trực tiếp, sức bền, chiều sâu đội hình và khả năng phục hồi sau sai lầm, chứ không chỉ khả năng tăng tốc trong ba trận.

Thái Lan cũng cho thấy mặt khác của thể thức này. Đội giành vé sớm sau hai lượt nhờ hai chiến thắng liên tiếp, trong đó có trận thắng Việt Nam 2-0.

Kết quả đó rất thuyết phục, nhưng cũng cho thấy một đội có thể hoàn thành gần như toàn bộ mục tiêu chỉ sau hai trận. Trận còn lại vì thế không còn cùng sức nặng như giai đoạn đầu bảng.

Thể thức chỉ ba trận vòng bảng khiến sai lầm, hiệu số và chất lượng đối thủ có ảnh hưởng rất lớn tới kết quả chung cuộc.

FIFA ASEAN Cup đo rất tốt khả năng nhập cuộc nhanh và tránh sai lầm. Tuy nhiên, nó chưa chắc phản ánh đầy đủ chiều sâu hay sự ổn định của một đội tuyển trong cả hành trình dài.

Đội hình mạnh chưa đủ, đối thủ cũng phải đủ cân bằng

Ưu thế lớn nhất của FIFA ASEAN Cup vẫn nằm ở FIFA Days. Đây là điều rất quan trọng với Indonesia, Philippines, Malaysia hay Singapore, những đội ngày càng có nhiều cầu thủ thi đấu ngoài khu vực.

Tuy nhiên, chất lượng của một giải không chỉ phụ thuộc vào lực lượng mạnh tới đâu. Nó còn nằm ở việc các đối thủ trong cùng bảng có đủ gần nhau về trình độ hay không.

Bảng A đã cho thấy khoảng cách khá rõ. Bangladesh thua Malaysia 0-3, Singapore 0-1 rồi nhận thất bại 2-9 trước Indonesia.

Singapore cũng thua Malaysia 0-6 ở lượt cuối. Hai tỷ số lớn liên tiếp cho thấy nhóm đầu có chất lượng cao, nhưng phần còn lại lại không đủ sức duy trì thế cạnh tranh.

Khi điều đó xảy ra, cuộc đua giữa các đội mạnh dễ bị ảnh hưởng bởi khả năng tận dụng những trận lệch trình độ. Đội nào ghi được nhiều bàn hơn trước đối thủ yếu có thể chiếm lợi thế, dù đối đầu trực tiếp với nhau không tạo ra khác biệt.

FIFA không sai khi mời các đội ngoài ASEAN như Bangladesh hay Pakistan. Khách mời có thể mang lại trải nghiệm mới, nhưng nếu mục tiêu là xác định tương quan sức mạnh khu vực, chất lượng khách mời và cách chia bảng phải đủ hợp lý để không làm lệch cuộc đua.

Một giải đấu tốt không chỉ cần những đội hình mạnh nhất.

FIFA ASEAN Cup vì thế nên được xem như một chỉ báo tốt, chứ chưa phải thước đo tuyệt đối. Giải cho thấy đội nào có lực lượng mạnh hơn khi đủ quân, đội nào thích nghi tốt với lịch FIFA và ai chịu áp lực tốt trong một hành trình ngắn.

Nhưng sức mạnh thật của một đội tuyển cần được kiểm chứng ở nhiều môi trường khác nhau. Asian Cup, vòng loại World Cup, AFF Cup hay những trận giao hữu chất lượng vẫn cung cấp những mảnh ghép mà FIFA ASEAN Cup chưa thể thay thế hoàn toàn.

FIFA ASEAN Cup có thể là sân chơi tốt nhất hiện tại để nhìn vào chất lượng nhân sự. Nhưng nếu muốn trở thành thước đo chuẩn hơn của Đông Nam Á, giải cần một thể thức cho phép các đội gặp nhau nhiều hơn và giảm bớt ảnh hưởng của những cuộc chạy hiệu số trước đối thủ yếu.

Một giải đấu tốt không chỉ cần những đội hình mạnh nhất. Nó còn cần đủ trận đấu và đủ sự cân bằng để đội mạnh nhất thực sự có thời gian chứng minh mình.