Tại dự Luật, cơ quan soạn thảo đề xuất với trường hợp đất để thực hiện dự án đầu tư mà không sử dụng hoặc chậm sử dụng đất, Nhà nước sẽ thu một khoản tiền lũy tiến hằng năm tăng dần theo thời gian không sử dụng đất hoặc chậm sử dụng đất. Nếu quá 60 tháng mà chủ đầu tư vẫn không đưa đất vào sử dụng thì Nhà nước thu hồi đất.
Quy định này được cơ quan soạn thảo cho biết nhằm xử lý tình trạng bỏ hoang, chậm đưa đất vào khai thác và hạn chế việc nắm giữ đất nhưng không triển khai dự án.
So với Luật Đất đai năm 2024, mốc 60 tháng trong dự thảo dài hơn. Theo cơ chế hiện hành, trường hợp đất được giao, cho thuê để thực hiện dự án nhưng không đưa vào sử dụng hoặc chậm tiến độ sẽ được xử lý theo các mốc thời gian và cơ chế gia hạn nhất định; sau thời gian gia hạn mà vẫn không khắc phục thì có thể bị thu hồi.
Điểm khác biệt đáng chú ý của phương án mới nằm ở việc chuyển trọng tâm sang cơ chế tài chính lũy tiến theo thời gian, thay cho cách xử lý khoản tiền tương ứng với tiền sử dụng đất, tiền thuê đất trong thời gian được gia hạn như quy định hiện hành.
Theo cơ quan soạn thảo, cách tiếp cận này nhằm thể chế hóa định hướng tại Nghị quyết 21-NQ/TW, theo đó việc găm giữ đất nhưng không đưa vào sử dụng phải trở nên tốn kém hơn lợi ích từ đầu cơ.
Góp ý vào nội dung này, một số cơ quan đề nghị cân nhắc với quy định trường hợp quá 60 tháng mà chủ đầu tư vẫn không đưa đất vào sử dụng thì Nhà nước thu hồi đất, và cần phân biệt thêm 2 mốc thời gian cho dự án đầu tư mà không sử dụng khác với dự án đầu tư chậm sử dụng đất. Việc đặt ra mốc 60 tháng cần được đánh giá trên cơ sở quy định hiện hành là không quá 48 tháng, chưa đáp ứng yêu cầu thể chế Nghị quyết 21 của Trung ương về giám sát, xử lý vi phạm.
Ảnh minh họa. Nguồn: Internet.
Phản hồi ý kiến này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng theo quy định hiện hành thì được gia hạn không quá 24 tháng nếu hết thời hạn gia hạn mà không hoàn thành đầu tư xây dựng thì Nhà nước thu hồi đất. Còn quy định của dự thảo Luật là áp dụng chế tài xử lý tài chính theo lũy tiến tăng dần đối với thời gian không đưa đất vào sử dụng, chậm sử dụng đất trong thời gian 60 tháng.
Nếu quá 60 tháng mà không đưa đất vào sử dụng thì Nhà nước mới thu hồi đất là phù hợp với Nghị quyết 21 yêu cầu có chính sách thuế cao hơn đối với đất bỏ hoang, không đưa đất vào sử dụng.
Chính sách này cũng góp phần thể chế tinh thần của Nghị quyết, hướng tới mục tiêu "thiết kế chính sách để việc găm giữ đất mà không sử dụng trở nên tốn kém hơn lợi ích đầu cơ".
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết các nội dung này sẽ tiếp tục được quy định cụ thể trong Nghị định hướng dẫn thi hành luật, bao gồm cách xác định hành vi vi phạm, thời hạn, điều kiện, căn cứ xác định và phương pháp tính khoản tiền lũy tiến.
Trước đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng nội dung xử lý sai phạm đối với dự án không đưa đất vào sử dụng, chậm tiến độ sử dụng đất đã được quy định trong pháp luật đất đai. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai vẫn chưa giải quyết dứt điểm, triệt để, vẫn còn những dự án tồn đọng, kéo dài, chưa xử lý triệt để tình trạng dự án bỏ hoang, lãng phí đất đai không đưa đất vào sử dụng phát huy hiệu quả sử dụng đất.
Bên cạnh đó, pháp luật hiện hành chưa quy định rõ hành vi "không đưa đất vào sử dụng" và hành vi "tiến độ sử dụng đất chậm 24 tháng so với tiến độ ghi trong dự án đầu tư". Điều này dẫn đến trong quá trình triển khai thực hiện còn gặp nhiều vướng mắc về cách xác định từng hành vi vi phạm, nhất là đối với hành vi "không đưa đất vào sử dụng" cần phải xử lý nhanh chóng, dứt điểm để thu hồi đất. Đối với hành vi chậm tiến độ sử dụng đất còn được tiếp tục gia hạn làm cho tổng thời gian đưa đất vào sử dụng quá dài, dẫn đến lãng phí nguồn lực đất đai.
Do đó, cần phải có quy định để buộc nhà đầu tư rút ngắn thời gian đưa đất vào sử dụng và có biện pháp mạnh để kiên quyết thu hồi đất trong trường hợp này.
Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) dự kiến sẽ trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ hai (tháng 10/2026).
