Ngày 10/11, tại Nhà Quốc hội, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa.
Tại phiên họp, đa số các ĐBQH tán thành sự cần thiết ban hành Luật Phát triển công nghiệp văn hóa để thể chế hóa đầy đủ yêu cầu tại Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị và đánh giá cao những nỗ lực của cơ quan soạn thảo trong quá trình tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật. Các ĐBQH cũng đồng tình với những phân tích, đánh giá sâu sắc, xác đáng của cơ quan thẩm tra, nhất là việc nhận diện những vấn đề còn bất cập, những nội dung cần tiếp tục làm rõ để bảo đảm tính đồng bộ, khả thi và hiệu quả của các chính sách.
Nhấn mạnh chính sách phải tạo động lực tăng trưởng có trọng tâm, hiệu quả và phù hợp cam kết quốc tế, Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng) cho rằng, Nghị quyết 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam yêu cầu phát triển “có trọng tâm, trọng điểm” các ngành có lợi thế cạnh tranh. Trong khi đó, Điều 3 liệt kê 10 nhóm ngành ngang nhau và khoản 1 Điều 35 mở ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp cho sản phẩm có bản sắc thuộc bất kỳ ngành nào.
Toàn cảnh phiên thảo luận ngày 10/11/2026. Nguồn: Quochoi.vn.
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đồng tình với cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát, tránh “quá mở rộng phạm vi” phát triển công nghiệp văn hóa. Đáng chú ý, Nghị quyết 80 chỉ rõ ưu đãi vượt trội về đất đai, miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trong lĩnh vực văn hóa.
Tuy nhiên, theo Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, trong dự thảo Luật mới có hỗ trợ tại điểm k khoản 2 Điều 19 và khoản 9 Điều 30, chưa có ưu đãi thuế riêng cho đối tượng trên. Do đó, Đại biểu đề nghị giao Chính phủ xác định ngành ưu tiên theo từng giai đoạn, trên cơ sở danh mục trọng tâm của Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị; bổ sung ưu đãi thuế cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Đồng thời, các khoản hỗ trợ từ ngân sách, trong đó có hỗ trợ chi phí sản xuất tại Điều 32, phải gắn với kết quả đầu ra như giá trị gia tăng, việc làm; cơ sở xác định mức trần 30% cũng cần được làm rõ như cơ quan thẩm tra đã đề nghị.
Ngoài ra, theo Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, ước tính ngân sách giảm từ khoảng 100.000 tỉ đồng trong hồ sơ ban đầu xuống khoảng 34.490 tỉ đồng tại Phụ lục II của dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa mà chưa giải trình; khoản chi lớn nhất, khoảng 9.033 tỉ đồng cho hạ tầng kết nối cụm, khu, lại có hệ số huy động vốn thấp nhất, khoảng 1,5 lần. Do đó, Đại biểu đồng tình với cơ quan thẩm tra đề nghị lượng hóa đầy đủ, tách rõ ngân sách trung ương, địa phương; hỗ trợ hạ tầng kết nối theo khoản 5 Điều 30 chỉ khi có cam kết của nhà đầu tư thứ cấp, tránh ưu đãi dàn trải.
Đề cập về đối tượng được hỗ trợ và nguồn tài chính tại Điều 21 và Điều 28, Đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) cho rằng, khoản 1 Điều 21 đã bổ sung cộng đồng, cá nhân kinh doanh, hộ kinh doanh vào đối tượng được hỗ trợ nâng cao năng lực phát triển công nghiệp văn hóa. Đây là điểm đã được tiếp thu phù hợp. Tuy nhiên, điểm e khoản 2 Điều 28 về mục đích sử dụng nguồn tài chính lại chỉ nêu doanh nghiệp, hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã. Sự thiếu thống nhất này dễ gây lúng túng khi bố trí kinh phí hỗ trợ.
Ví dụ như tại tỉnh Lâm Đồng, phường Lang Biang (Tp. Đà Lạt) có 11 câu lạc bộ cồng chiêng với hơn 200 nghệ nhân; làng dệt thổ cẩm Đạ Nghịch có khoảng 140 hộ tham gia, nhưng đầu ra bấp bênh, thiếu liên kết, vốn hạn chế. Đây là những chủ thể trực tiếp giữ nghề, tạo ra sản phẩm văn hóa, cần được tiếp cận chính sách hỗ trợ.
Đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị chỉnh lý điểm e khoản 2 Điều 28 theo hướng hỗ trợ nâng cao năng lực cho đầy đủ các chủ thể quy định tại khoản 1 Điều 21; đồng thời giao Chính phủ quy định thủ tục và cách quản lý kinh phí phù hợp với cộng đồng, cá nhân kinh doanh và hộ kinh doanh.
Về thẩm quyền quyết định chính sách hỗ trợ chi phí sản xuất tại Điều 32, Đại biểu Dương Khắc Mai cho biết, khoản 2 đã quy định trần hỗ trợ không quá 30% chi phí hợp lệ; khoản 5 giao Chính phủ quy định chi tiết, nhưng khoản 6 lại giao Hội đồng Nhân dân cấp tỉnh quyết định cả đối tượng và điều kiện hỗ trợ. Hai thẩm quyền cần phân định rõ, nhất là với dự án liên tỉnh.
Ví dụ như bộ phim Love in Vietnam hợp tác giữa Việt Nam - Ấn Độ từng sử dụng bối cảnh Đà Lạt và nhiều địa phương khác. Do đó, cần làm rõ địa phương nào hỗ trợ, chi phí phát sinh ở đâu và ai kiểm tra trước khi thanh toán.
Đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị Chính phủ quy định thống nhất đối tượng, điều kiện và chi phí hợp lệ; Hội đồng Nhân dân cấp tỉnh quyết định lĩnh vực ưu tiên, mức hỗ trợ cụ thể trong trần 30%, thời gian và tổng nguồn lực thực hiện theo khả năng ngân sách. Đối với dự án liên tỉnh, cần có cơ chế phối hợp, phân định chi phí và đối chiếu hồ sơ, bảo đảm không hỗ trợ trùng. Việc hỗ trợ chỉ thực hiện trong phạm vi dự toán ngân sách đã được bố trí.
Nêu quan điểm về đối tượng, chính sách hỗ trợ cho văn hóa, Đại biểu Lê Hoàng Anh - Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai đề nghị bổ sung vào Điều 5 cơ chế lĩnh vực trọng điểm theo giai đoạn: Luật quy định tiêu chí; Chính phủ chọn tối đa 3 đến 4 lĩnh vực cho mỗi 5 năm; có đánh giá, không đạt thì đưa ra. Trước tiên, tập trung ba lĩnh vực: trò chơi điện tử và nội dung số; điện ảnh, phim truyền hình; âm nhạc, biểu diễn và công nghiệp sự kiện.
Ngoài ra, bổ sung cơ chế đặc thù bổ trợ Luật Sở hữu trí tuệ: chặn nhanh cả tên miền mới của trang tái phạm, cắt dòng tiền quảng cáo và thanh toán của trang vi phạm; chuyển trọng tâm nguồn lực từ hạ tầng cụm, khu sang tài chính cho sản phẩm trí tuệ của người Việt, hỗ trợ theo chi tiêu thực tế, trả sau khi có kết quả.
Đại biểu Lê Hoàng Anh nhấn mạnh, dồn nguồn lực phải đúng cách, ưu đãi đúng địa chỉ, đo được. Kết luận số 18 của Trung ương yêu cầu chính sách thuế “bảo đảm tính trung lập”, hạn chế lồng ghép chính sách xã hội. Nhưng điểm b khoản 1 Điều 35 vẫn đưa “sản phẩm có giá trị, bản sắc văn hóa Việt Nam” lên tầng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp cao nhất, ngang chip bán dẫn, trong khi việc đánh giá, công nhận lại giao Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh theo khoản 5 Điều 22. Như vậy, mỗi tỉnh sẽ quyết định doanh nghiệp nào được hưởng thuế suất thấp nhất.
Với cụm, khu, ưu đãi vẫn chồng nhiều tầng, đặc biệt ưu đãi đầu tư theo điểm b khoản 2 Điều 29, thuế thu nhập doanh nghiệp tầng cao nhất theo điểm b khoản 1 Điều 35, miễn, giảm tiền thuê đất và được Nhà nước hỗ trợ hạ tầng theo khoản 2, khoản 5 Điều 30. Trong khi khoản 2 Điều 15 chưa có tỉ lệ diện tích sáng tạo tối thiểu. Nếu không có hàng rào, rất dễ sinh ra những dự án bất động sản khoác áo văn hóa.
Vì vậy, Đại biểu Lê Hoàng Anh đề nghị thêm ưu đãi thuế chỉ dành cho sản phẩm trọng điểm có tiêu chí luật định, việc đánh giá, công nhận thống nhất ở cấp Trung ương; cụm, khu hưởng ưu đãi do Chính phủ quyết định, tập trung ở vài đô thị đã có hệ sinh thái, có tỉ lệ diện tích sáng tạo tối thiểu và cơ chế thu hồi ưu đãi. Đồng thời, nâng chỉ tiêu thống kê tại điểm c khoản 1 Điều 6 thành tài khoản vệ tinh, giao Chính phủ báo cáo Quốc hội hằng năm số thuế miễn, giảm và kết quả; nếu không, mục tiêu 7% GDP của Nghị quyết số 80 sẽ không có thước đo.
