Ngày 14/9, tại Nhà Quốc hội, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đã tổ chức Phiên họp thẩm tra sơ bộ dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi).
Theo đó, trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi), Trung tướng Phạm Công Nguyên, Cục trưởng Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp (Bộ Công an) cho biết, sau 13 năm triển khai thi hành Luật Xử lý vi phạm hành chính đã nhận diện rõ những hạn chế, bất cập trong thực tiễn. Bên cạnh đó, trước tình hình vi phạm hành chính, sự phát triển của kinh tế - xã hội và bối cảnh trong nước, thế giới trong giai đoạn hiện nay đã đặt ra những yêu cầu phải sửa đổi, bổ sung toàn diện Luật Xử lý vi phạm hành chính. Do đó, việc xây dựng, ban hành Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi là cần thiết.
Toàn cảnh phiên họp. Nguồn: Quochoi.vn.
Về phạm vi điều chỉnh, bố cục dự thảo Luật, Luật này quy định về xử phạt vi phạm hành chính và các biện pháp xử lý hành chính gồm 6 phần, 128 điều.
Liên quan đến nội dung cơ bản của dự thảo Luật, Trung tướng Phạm Công Nguyên nêu rõ, về những nội dung sửa đổi, bổ sung, dự thảo Luật nâng cao thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính tối đa từ 2 năm lên 3 năm và giao Chính phủ quy định chi tiết cho các lĩnh vực. Nâng mức phạt tiền tối đa trong xử phạt vi phạm hành chính từ 1 tỉ đồng lên 1,5 tỉ đồng đối với cá nhân, từ 2 tỉ đồng lên 3 tỉ đồng đối với các tổ chức và giao cho Chính phủ quy định chi tiết mức tiền phạt tối đa trong các lĩnh vực. Sửa đổi, bổ sung đối tượng bị xử lý vi phạm hành chính, tình tiết tăng nặng, tình tiết giảm nhẹ. Bổ sung trường hợp miễn trách nhiệm về hành vi vi phạm hành chính.
Dự thảo Luật lần này cũng đã quy định cụ thể, rõ ràng, đầy đủ hơn về một số nội dung trong quy định xử phạt vi phạm hành chính; cắt giảm một số thủ tục không cần thiết trong quy trình xử phạt; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ để hướng tới thực hiện xử phạt vi phạm hành chính hoàn toàn trên môi trường điện tử; cho phép xử phạt vi phạm hành chính không lập biên bản đối với các trường hợp vi phạm hành chính được phát hiện bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ.
Cùng với đó, quy định cụ thể, chi tiết, rõ ràng hơn đối với một số nội dung về thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính; giảm mức phạt tiền là điều kiện được hoãn, miễn, giảm nộp phạt nhiều lần; sửa đổi điều kiện được hoãn, giảm, miễn thi hành quyết định phạt tiền, nộp tiền phạt nhiều lần theo hướng có lợi hơn cho cá nhân, tổ chức vi phạm; bổ sung các trường hợp được hoãn, miễn thi hành hình thức xử phạt bổ sung, biện pháp khắc phục hậu quả để phù hợp với thực tiễn.
Dự thảo Luật cũng bổ sung một số biện pháp cưỡng chế gồm: Tạm hoãn xuất cảnh; niêm phong trụ sở, địa điểm, cơ sở, bộ phận của cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ; ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước; tạm dừng đăng kiểm, đăng ký, cấp giấy phép điều khiển phương tiện; ngừng cung cấp dịch vụ internet, dịch vụ viễn thông, hạ tầng số hoặc thực hiện biện pháp ngăn chặn kỹ thuật, chặn truy cập.
Đồng thời, sửa đổi, bổ sung quy định về điều kiện áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, đặc khu và đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc để phù hợp với thực tiễn; rút ngắn thời gian xem xét quyết định áp dụng một số biện pháp xử lý hành chính; chuyển thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, đưa đi cai nghiện bắt buộc từ Tòa án nhân dân khu vực sang Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã; sửa đổi Luật Phòng, chống ma túy theo hướng chuyển thẩm quyền áp dụng cai nghiện ma túy tự nguyện tại cơ sở cai nghiện ma túy công lập, trường giáo dưỡng từ Giám đốc Công an cấp tỉnh sang Trưởng Công an cấp xã.
Bổ sung một số trường hợp tạm giữ người theo thủ tục hành chính; kéo dài thời hạn tạm giữ và bổ sung trường hợp kéo dài thời hạn tạm giữ người theo thủ tục hành chính; bỏ quy định phải ra quyết định tạm giữ, quyết định trả lại tang vật, phương tiện, giấy phép, chứng chỉ hành nghề mà chỉ cần lập biên bản tạm giữ, biên bản trả lại...
Về một số nội dung còn ý kiến khác nhau, theo Cục trưởng Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp Phạm Công Nguyên cho biết, có ý kiến đề nghị quy định rõ trong dự thảo Luật về các cơ quan chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện công tác quản lý thi hành pháp luật về xử lý vi phạm hành chính. Tuy nhiên, Cơ quan soạn thảo đề nghị không quy định cụ thể tại dự thảo Luật về nội dung này để đảm bảo nguyên tắc luật chỉ quy định những vấn đề cơ bản, quan trọng thuộc thẩm quyền của Quốc hội. Tại phiên họp chuyên đề pháp luật của Chính phủ, Thủ tướng đã kết luận rất rõ ràng về nội dung này.
Có ý kiến đề nghị đánh giá kỹ lưỡng sự cần thiết, tác động của biện pháp cưỡng chế ngừng cung cấp dịch vụ internet, dịch vụ viễn thông, hạ tầng số hoặc thực hiện các biện pháp ngăn chặn kỹ thuật, chặn truy cập vì có thể trực tiếp hạn chế quyền, lợi ích của cá nhân, tổ chức. Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo thấy rằng, việc bổ sung biện pháp cưỡng chế này là cần thiết, đáp ứng yêu cầu thực tiễn, đảm bảo cưỡng chế đối với các tổ chức, cá nhân không chấp hành hình thức xử phạt bổ sung, biện pháp khắc phục hậu quả trên môi trường điện tử.
Thẩm tra sơ bộ dự án Luật, các thành viên Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cùng các cơ quan của Quốc hội tán thành với sự cần thiết sửa đổi cơ bản, toàn diện Luật Xử lý vi phạm hành chính. Trình tự, thủ tục xây dựng và Hồ sơ dự án Luật do Chính phủ trình cơ bản bảo đảm đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đủ điều kiện để trình Quốc hội xem xét dự án tại Kỳ họp thứ 2.
Các ý kiến nhấn mạnh, nội dung của dự thảo Luật cơ bản phù hợp và thể chế hóa khá toàn diện các quan điểm, chủ trương của Đảng và các kết luận, chỉ đạo của cấp có thẩm quyền được ban hành trong thời gian qua; đồng thời đáp ứng các yêu cầu về bảo đảm tính tương thích với các điều ước quốc tế, bảo đảm quốc phòng, an ninh, chính sách dân tộc và bình đẳng giới.
Dự thảo Luật cơ bản bảo đảm tính hợp hiến, phù hợp với yêu cầu thể chế hóa quy định của Hiến pháp về quyền con người, quyền, nghĩa vụ cơ bản của công dân. Bên cạnh đó, một số ý kiến cho rằng, dự thảo Luật có nhiều vấn đề liên quan đến hạn chế quyền con người, quyền công dân nên cần tiếp tục được rà soát thận trọng, kỹ lưỡng để quy định cụ thể ngay trong Luật, bảo đảm phù hợp với thẩm quyền của Quốc hội mà không giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm nguyên tắc đã được xác định tại khoản 2 Điều 14 của Hiến pháp.
Liên quan đến những nội dung theo Tờ trình còn có ý kiến khác nhau, về việc không quy định cụ về các cơ quan chịu trách nhiệm trước Chính phủ quản lý công tác thi hành pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, các thành viên Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội nêu rõ, ngày 03/9/2026, UBTVQH đã có Văn bản số 229/UBTVQH16-PLTP đề nghị Chính phủ chỉ đạo các Bộ, cơ quan ngang Bộ trong quá trình xây dựng các dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết trình Quốc hội, UBTVQH tuân thủ nguyên tắc phải quy định chi tiết ngay trong luật, pháp lệnh, nghị quyết và xác định cụ thể tên Bộ, ngành, cơ quan đầu mối chịu trách nhiệm chính đối với các nội dung liên quan đến quyền con người, quyển công dân, quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, trình tự tố tụng, thực hiện các khuyến nghị, cam kết, thỏa thuận quốc tế hoặc vấn đề khác được xác định là cơ bản, quan trọng thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội. Do đó, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo báo cáo Chính phủ thực hiện theo đúng yêu cầu của UBTVQH.
Về việc bổ sung vào dự thảo Luật một số biện pháp cưỡng chế, các ý kiến nhận thấy, qua rà soát, một số biện pháp cưỡng chế mới được đề xuất bổ sung vào dự thảo Luật như yêu cầu ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước đối với công trình, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ; yêu cầu ngừng cung cấp dịch vụ Internet, dịch vụ viễn thông, hạ tầng số hoặc thực hiện biện pháp ngăn chặn kỹ thuật, chặn truy cập đối với tổ chức, cá nhân là các biện pháp có mục đích nhằm đình chỉ, chấm dứt hành vi vi phạm chứ không thật sự phù hợp với tính chất cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt.
Biện pháp tạm dừng đăng kiểm phương tiện, tạm dừng đăng ký phương tiện, tạm dừng cấp giấy phép điều khiển phương tiện chỉ nhằm vào phương tiện, tài sản thay vì cá thể hóa và xác định đúng người thực hiện hành vi vi phạm là giải pháp chưa thật sự có tính căn cơ, toàn diện. Do đó, đề nghị tiếp tục rà soát, chỉnh lý các quy định này của dự thảo Luật để bảo đảm tính phù hợp, khả thi.
Về việc chuyển thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, đưa đi cai nghiện bắt buộc, các đại biểu cho rằng, việc dự thảo Luật chỉ đề xuất chuyển giao thẩm quyền áp dụng cho Chủ tịch UBND cấp xã đối với 2 trong 3 biện pháp xử lý hành chính có tính chất hạn chế quyền tự do của công dân, trong khi biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng thì vẫn giữ thẩm quyền áp dụng của Tòa án nhân dân là chưa bảo đảm tính nhất quán về chủ trương, chính sách, chưa thật sự phát huy tinh thần và kết quả đạt được của công cuộc cải cách tư pháp trong thời gian vừa qua.
Do đó, trường hợp cơ quan soạn thảo cho rằng trình tự, thủ tục để Tòa án nhân dân quyết định việc áp dụng các biện pháp xử lý hành chính còn phức tạp, kéo dài, chưa phù hợp với yêu cầu thực tiễn thì có thể nghiên cứu, đề xuất sửa đổi các quy định của Pháp lệnh Trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án nhân dân cho phù hợp thay vì đề xuất sửa đổi thẩm quyền áp dụng trong các luật có liên quan.
Liên quan đến một số nội dung cụ thể của dự thảo Luật, về việc nâng thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính (từ 01 năm đến 2 năm theo Luật hiện hành lên 1 đến 3 năm), các ý kiến cho rằng, để bảo đảm nguyên tắc “Mọi vi phạm hành chính phải được phát hiện, ngăn chặn kịp thời…” và “Việc xử phạt vi phạm hành chính được tiến hành nhanh chóng…”, đề nghị tiếp tục rà soát, có sự phân hóa cụ thể đối với những lĩnh vực được phép kéo dài thời hiệu xử phạt.
Theo đó, đề nghị cân nhắc việc kéo dài thời hiệu xử lý vi phạm trong lĩnh vực giao thông đường bộ như đang thể hiện tại dự thảo Nghị định vì đây là lĩnh vực xảy ra nhiều vi phạm và cần được phát hiện, xử lý nhanh chóng để bảo đảm tính nghiêm minh; đồng thời lực lượng chức năng đã được quan tâm, đầu tư các phương tiện kỹ thuật, nghiệp vụ và biện pháp hỗ trợ để để tăng cường hiệu quả xử lý vi phạm đối với lĩnh vực này trong thời gian qua.
Đối với xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử, các thành viên Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cho rằng, việc bổ sung quy định này là cần thiết, phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Từ đó, đề nghị Chính phủ tiếp tục nghiên cứu, có các giải pháp phù hợp để người vi phạm biết được thông tin về hành vi vi phạm của mình, bảo đảm quyền giải trình, khiếu nại, khởi kiện… của người vi phạm, tránh việc người vi phạm vừa phải thực hiện các thủ tục trên môi trường điện tử, vừa phải làm việc trực tiếp với cơ quan, người có thẩm quyền.
Về việc nâng mức phạt tiền tối đa trong xử phạt vi phạm hành chính (từ 1 tỉ đồng lên 1,5 tỉ đồng đối với cá nhân, từ 2 tỉ đồng lên 3 tỉ đồng đối với tổ chức), các ý kiến cho rằng, nếu quy định mức phạt tiền quá cao, không phù hợp với khả năng tài chính thực tế của đa số cá nhân và doanh nghiệp thì sẽ không phát huy được hiệu quả. Do đó, bên cạnh việc tăng mức phạt tiền, các đại biểu đề nghị cần xem xét các giải pháp căn cơ hơn như áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả, áp dụng các hình thức phạt bổ sung (tước quyền sử dụng giấy phép, đình chỉ hoạt động…), hoặc biện pháp trừ điểm, hạ mức tín nhiệm xã hội để vừa tăng cường tính răn đe, phòng ngừa, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật, hạn chế việc tăng mức phạt tiền quá cao.
Về những quy định đối với người chưa thành niên vi phạm hành chính, các ý kiến đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, rà soát các quy định của dự thảo Luật để cập nhật được tư duy và chuẩn mực về bảo vệ người chưa thành niên như đã được thể hiện trong Luật Tư pháp người chưa thành niên. Theo đó, đề nghị nghiên cứu, tham khảo để bổ sung vào dự thảo Luật một số biện pháp xử lý chuyển hướng, giảm thời hạn áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng, rà soát quy trình, thủ tục áp dụng biện pháp xử lý hành chính để bảo đảm tinh thần tôn trọng quyền và tạo lợi ích tốt nhất cho người chưa thành niên.
Kết luận Phiên họp, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Nguyễn Phương Thủy cho biết, các ý kiến phát biểu cơ bản nhất trí với việc trình Quốc hội xem xét sửa đổi và thông qua Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) tại Kỳ họp thứ 2 tới (tháng 10/2026). Các ý kiến đánh giá cao quá trình chuẩn bị đầy đủ các hồ sơ liên quan của Bộ Công an nói riêng cũng như của Chính phủ nói chung. Trên cơ sở ý kiến phát biểu tại Phiên họp cũng như ý kiến của các cơ quan tham gia thẩm tra, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội nhận thấy, dự án Luật đủ điều kiện trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2 tới.
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Nguyễn Phương Thủy cũng đề nghị Bộ Công an - cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu kỹ các ý kiến tham gia thẩm tra của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, ý kiến của các đại biểu phát biểu tại Phiên họp này để tiếp thu tối đa các ý kiến có tính hợp lý cao; đề xuất các giải pháp để việc sửa đổi Luật Xử lý vi phạm hành chính đạt hiệu quả cao nhất, đáp ứng yêu cầu quản lý cũng như nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của nhân dân và xã hội nói chung.
Đồng thời nêu rõ, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội sẽ tiếp tục tổng hợp các ý kiến phát biểu tại Phiên họp này, báo cáo lãnh đạo Ủy ban và lấy ý kiến Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội để hoàn thiện Báo cáo thẩm tra sơ bộ, trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét tại Phiên họp tới.
