Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày Tờ trình dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi) - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc
Sáng 23/10, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội nghe Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi).
Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản năm 2008 được ban hành nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư đối với tài sản thuộc quyền sở hữu, sử dụng hợp pháp; tạo môi trường ổn định cho đầu tư, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để Nhà nước huy động tài sản trong trường hợp thật cần thiết vì quốc phòng, an ninh hoặc lợi ích quốc gia mà các biện pháp khác không đáp ứng yêu cầu.
Gần 18 năm chưa áp dụng trưng mua tài sảnTheo báo cáo tổng kết của các bộ, ngành, địa phương, từ khi Luật được ban hành đến nay, biện pháp trưng mua chưa được áp dụng; trưng dụng tài sản mới được thực hiện tại 8 địa phương, gồm Phú Thọ, Ninh Bình, Bắc Ninh, Gia Lai, Nghệ An, Quảng Trị, Tuyên Quang và TP. Huế, chủ yếu phục vụ điều trị, cách ly người nhiễm hoặc nghi nhiễm COVID-19.
Theo đánh giá tại Tờ trình, kết quả này phản ánh năng lực đáp ứng yêu cầu huy động tài sản của Nhà nước đã được tăng cường và sự chung tay của người dân, tổ chức trong các tình huống cấp bách. Quyền, lợi ích hợp pháp của người có tài sản bị trưng dụng được bảo đảm, không phát sinh thắc mắc, khiếu nại theo báo cáo tổng kết.
Tuy nhiên, trước những nguy cơ an ninh phi truyền thống, biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh, khủng bố và tội phạm mạng ngày càng phức tạp, việc hoàn thiện quy định trưng mua, trưng dụng tài sản là cần thiết để chủ động ứng phó các tình huống cấp thiết.
Bên cạnh đó, Hiến pháp năm 2013 và các luật được ban hành sau năm 2008 có những quy định liên quan cần được đồng bộ. Việc tổ chức chính quyền địa phương hai cấp cũng đặt ra yêu cầu điều chỉnh thẩm quyền theo Nghị định số 125/2025/NĐ-CP ngày 11/6/2025 của Chính phủ. Các văn bản liên quan đến tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương các cấp phải được sửa đổi, bổ sung, thay thế trước ngày 1/3/2027 theo quy định được dẫn tại Tờ trình.
Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết dự thảo được xây dựng trên cơ sở tuân thủ Hiến pháp năm 2013, đã được sửa đổi, bổ sung năm 2025; bảo đảm quyền sở hữu và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp, đồng thời huy động kịp thời nguồn lực tài sản trong những trường hợp thật cần thiết. Dự thảo kế thừa quy định còn phù hợp, sửa đổi những bất cập, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và phù hợp với điều ước quốc tế liên quan.
Dự thảo Luật gồm 4 chương, 32 điều, trong đó giữ nguyên 1 điều, sửa đổi, bổ sung 25 điều, bổ sung 5 điều và lược bỏ 13 điều của Luật năm 2008. Dự thảo quy định về trưng mua, trưng dụng tài sản; quyền, trách nhiệm của cơ quan nhà nước; quyền, nghĩa vụ của người có tài sản và các bên liên quan; việc huy động người vận hành, điều khiển tài sản trưng dụng. Việc trưng dụng đất và khu vực biển đã giao để thực hiện hoạt động lấn biển được thực hiện theo quy định của pháp luật về đất đai.
Các đại biểu Quốc hội làm việc tại Hội trường sáng nay (23/10) - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc
Không mở rộng giới hạn trưng mua, trưng dụng bằng nghị định
Theo dự thảo, việc trưng mua, trưng dụng tài sản được đặt ra trong các trường hợp chiến tranh, thiết quân luật, nguy cơ đe dọa an ninh quốc gia, tình trạng khẩn cấp, phòng, chống khủng bố, thảm họa, thiên tai, dịch bệnh và những trường hợp khác theo quy định của luật có liên quan. Các biện pháp này chỉ được áp dụng khi thật sự cần thiết và những biện pháp huy động khác không đáp ứng yêu cầu.
Dự thảo thu hẹp phạm vi tài sản trưng mua, tập trung vào các tài sản cần chuyển quyền sở hữu cho Nhà nước, như thuốc, vaccine, vật tư y tế, lương thực, thực phẩm, xăng dầu, hóa chất, nguyên liệu và nhiên liệu. Tài sản thuộc dự trữ quốc gia và tài sản công không thuộc diện trưng mua.
Ngược lại, phạm vi tài sản có thể trưng dụng được đề xuất mở rộng, bổ sung vật nuôi, khu vực biển được xác lập hợp pháp, hạ tầng viễn thông, thông tin, điện lực, hạ tầng số, tài sản số và các công trình kết cấu hạ tầng khác.
Về thời điểm có hiệu lực, khoản 1 Điều 31 dự thảo quy định Luật có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, nhằm tạo thời gian ban hành văn bản quy định chi tiết, bảo đảm đồng bộ với việc hoàn thiện pháp luật liên quan đến thẩm quyền của chính quyền địa phương các cấp và tránh khoảng trống pháp lý.
Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban và các cơ quan tham gia thẩm tra tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật, đánh giá hồ sơ, trình tự chuẩn bị đủ điều kiện trình Quốc hội. Dự thảo được đánh giá phù hợp với chủ trương của Đảng, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và cơ bản thống nhất với hệ thống pháp luật.
Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục quy định đầy đủ, rõ ràng ngay trong Luật về nguyên tắc, điều kiện, phạm vi, giới hạn, thẩm quyền trưng mua, trưng dụng; quyền, nghĩa vụ của người có tài sản và việc bồi thường thiệt hại. Theo đó, nghị định của Chính phủ chỉ nên quy định về trình tự, thủ tục và tổ chức thực hiện, không mở rộng những giới hạn đã được xác định trong Luật.
Đồng thời, cần tiếp tục đối chiếu các quy định của dự thảo với Bộ luật Dân sự và các luật, dự thảo luật liên quan, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.
Diệp Anh
