Ngày 05/11, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội khóa XVI thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ, Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.
Qua nghiên cứu, các đại biểu nhận thấy cơ quan soạn thảo đã tích cực tiếp thu nhiều ý kiến ĐBQH thảo luận tại tổ, góp phần đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp. Cơ bản tán thành với định hướng sửa đổi của dự thảo luật, tuy nhiên, đối với những quy định liên quan trực tiếp đến an toàn tính mạng và tài sản của nhân dân, các đại biểu đề nghị tiếp tục cân nhắc cơ chế thực hiện nhằm bảo đảm cải cách thủ tục hành chính phải đi đôi với việc nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, bảo đảm an ninh và an toàn xã hội.
Phát biểu tại phiên thảo luận, Đại biểu Đàng Thị Mỹ Hương (Đoàn ĐBQH tỉnh Khánh Hòa) cho hay, cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy là hết sức cần thiết, song phải lấy an toàn tính mạng, sức khỏe và tài sản của nhân dân làm yêu cầu xuyên suốt. Việc cắt giảm thủ tục phải đi đôi với nâng cao hiệu quả quản lý; giảm chi phí cho doanh nghiệp nhưng không được làm gia tăng rủi ro cho người dân. Đây là điều kiện để bảo đảm các quy định của luật khi ban hành vừa thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, vừa thực sự bảo vệ an toàn cho nhân dân.
Toàn cảnh phiên thảo luận ngày 05/11. Nguồn: Quochoi.vn.
Góp ý hoàn thiện quy định tại khoản 5 Điều 2 dự thảo (sửa đổi khoản 4 Điều 18 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ) theo hướng: Bỏ yêu cầu cơ quan quản lý chuyên ngành kiểm tra, chấp thuận kết quả nghiệm thu trước khi đưa công trình vào sử dụng, chuyển sang cơ chế chủ đầu tư, chủ sở hữu tự tổ chức nghiệm thu. Việc sửa đổi nhằm mục tiêu giảm thời gian, chi phí và chuyển mạnh sang hậu kiểm, Đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Đoàn ĐBQH TP. Huế) cho rằng cần phân biệt rõ ba hoạt động: Thẩm định thiết kế, nghiệm thu của chủ đầu tư và kiểm tra kết quả nghiệm thu của cơ quan có thẩm quyền.
Cụ thể, theo Đại biểu, thẩm định thiết kế là đánh giá giải pháp trên hồ sơ, nghiệm thu là đối chiếu công trình thực tế với thiết kế đã được thẩm định, còn kiểm tra của cơ quan chuyên ngành là một lớp kiểm chứng độc lập, nhằm phát hiện sai lệch trong quá trình thi công và vận hành hệ thống. Một công trình có thiết kế đúng không đồng nghĩa với việc thi công đúng; có thiết bị không đồng nghĩa với thiết bị hoạt động hiệu quả; có biên bản nghiệm thu không đồng nghĩa với mọi nguy cơ mất an toàn đã được loại trừ.
Dẫn chiếu thiệt hại vụ cháy chung cư mini tại phố Khương Hạ, Hà Nội, tháng 9/2023, Đại biểu Nguyễn Thị Sửu chỉ rõ bài học đắt giá đặt ra là: quản lý an toàn không thể chỉ dừng ở hồ sơ, cam kết hay sự tự đánh giá của chủ thể chịu trách nhiệm.
Vì vậy, đối với khoản 4 Điều 18 và điểm c khoản 2 Điều 22 về phương tiện giao thông, Đại biểu Nguyễn Thị Sửu đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ phạm vi hậu kiểm, thẩm quyền, phương thức kiểm tra, trách nhiệm cung cấp hồ sơ và biện pháp xử lý khi phát hiện nghiệm thu không đúng thiết kế. Theo đó, có thể nghiên cứu phân loại theo mức độ rủi ro: Nhóm công trình nguy cơ cháy, nổ cao, tập trung đông người, nhà ở nhiều tầng, nhiều căn hộ, điều kiện thoát nạn phức tạp cần có cơ chế kiểm chứng độc lập trước khi đưa vào sử dụng; nhóm còn lại có thể áp dụng tự nghiệm thu kết hợp hậu kiểm, kiểm tra xác suất và đột xuất. Tiêu chí phân loại phải thống nhất, tránh áp dụng tùy nghi giữa các địa phương.
Đồng quan điểm với Đại biểu Nguyễn Thị Sửu, đối với nhà chung cư, Đại biểu Cao Mạnh Linh (Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa) cho rằng cần cân nhắc vấn đề về khả năng phát hiện và khắc phục vi phạm về phòng cháy, chữa cháy so với thiết kế đã duyệt trước khi bàn giao căn hộ cho người dân.
Theo đó Đại biểu Cao Mạnh Linh ghi nhận và đánh giá cao Báo cáo tiếp thu, giải trình của Bộ Công an đã làm rõ trách nhiệm nghiệm thu của chủ đầu tư, việc khai báo dữ liệu trước khi công trình hoạt động và việc kết hợp kiểm tra chấp hành quy định về nghiệm thu với kiểm tra định kỳ. Đồng thời, báo cáo cũng nêu việc thẩm định thiết kế và kiểm tra công tác nghiệm thu cùng hướng tới việc bảo đảm tuân thủ tiêu chuẩn, quy chuẩn.
Tuy nhiên theo Đại biểu, thẩm định thiết kế là để xem xét phương án thiết kế có đáp ứng yêu cầu an toàn hay không, còn kiểm tra công tác nghiệm thu là để xem xét công trình thực tế có được thi công theo phương án đó hay không.
Đại biểu cũng phân tích, thực tế cho thấy, người mua có thể kiểm tra căn hộ khi nhận nhà, nhưng khó tự đánh giá các giải pháp an toàn cháy của cả tòa nhà, như đường tiếp cận cho xe chữa cháy, hệ thống thoát nạn, ngăn cháy, ngăn khói... đã thực hiện theo đúng thiết kế được duyệt hay chưa. Nếu vi phạm, sai khác so với thiết kế chỉ được phát hiện sau khi người dân đã vào ở, việc khắc phục có thể buộc phải hạn chế sử dụng công trình hoặc di dời cư dân; trường hợp vi phạm, sai khác so với thiết kế không thể khắc phục được thì hệ quả xử lý còn phức tạp hơn. Vì vậy, những hệ quả này cần được xem xét, đánh giá đầy đủ khi lựa chọn thời điểm kiểm tra.
Bên cạnh đó, nhấn mạnh cần cân nhắc về vấn đề thời gian và chi phí doanh nghiệp thực sự giảm được, Đại biểu Cao Mạnh Linh đề nghị chỉnh lý khoản 12 Điều 2 dự thảo theo hướng sửa điểm a khoản 5 Điều 18 Luật hiện hành: quy định rõ việc kiểm tra các giải pháp an toàn cháy thuộc trách nhiệm của cơ quan chuyên môn về xây dựng được thực hiện trong cùng thủ tục với việc kiểm tra công tác nghiệm thu xây dựng. Theo đó, trước hết áp dụng đối với nhà chung cư, còn đối với các công trình khác, giao Chính phủ xác định phạm vi áp dụng theo khả năng tự thoát nạn của người sử dụng, mức độ hậu quả nếu xảy ra cháy và khả năng khắc phục sau khi công trình đã hoạt động. Bên cạnh đó, bệnh viện có điều trị nội trú cũng là một trường hợp cần xem xét. Như vậy, phạm vi kiểm tra sẽ hẹp hơn quy định hiện hành.
Theo phương án này, cơ quan chuyên môn về xây dựng sẽ sử dụng chung hồ sơ, kiểm tra trong cùng đợt và ghi kết quả trong cùng văn bản. Nếu còn vi phạm hoặc sai khác so với thiết kế đã được phê duyệt, làm ảnh hưởng đến an toàn cháy, thì kể cả trường hợp nghiệm thu có điều kiện, chủ đầu tư chỉ được bàn giao, đưa công trình vào sử dụng sau khi cơ quan có thẩm quyền xác nhận đã khắc phục. Riêng đối với nhà chung cư, cần công khai tình trạng đủ điều kiện bàn giao để người mua có thể tra cứu trước khi nhận nhà.
Đại biểu cho rằng, áp dụng cách làm này đối với nhà chung cư và các công trình khác do Chính phủ xác định theo các tiêu chí đã nêu, sẽ vừa tránh phát sinh thủ tục riêng cho doanh nghiệp, vừa bảo đảm các vi phạm, thiếu sót ảnh hưởng đến an toàn cháy được khắc phục kịp thời trước khi công trình đưa vào sử dụng.
