Chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế trong tuyển sinh: Dùng thế nào để tối ưu cơ hội?

Trong bối cảnh đó, thí sinh cần có chiến lược sử dụng hợp lý để phát huy hiệu quả và tối ưu cơ hội trúng tuyển.

Không còn “tấm vé ưu tiên”

Mùa tuyển sinh đại học năm 2026 ghi nhận một điều chỉnh đáng chú ý trong cách sử dụng các chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế. Nếu như những năm trước, việc sở hữu chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế (phổ biến là IELTS) có thể giúp thí sinh gia tăng lợi thế khi vừa được quy đổi điểm, vừa được cộng điểm khuyến khích, thì năm nay, quy định mới đã siết chặt theo hướng chỉ cho phép lựa chọn một trong hai hình thức. Thay đổi này không chỉ tác động đến chiến lược xét tuyển, mà còn đặt ra yêu cầu thí sinh phải hiểu đúng và sử dụng chứng chỉ một cách hiệu quả hơn.

Theo PGS.TS Đặng Đăng Tùng - Giám đốc Văn phòng Đào tạo Quốc tế, Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TPHCM), điểm cốt lõi của lần điều chỉnh này là đưa chứng chỉ ngoại ngữ trở về đúng bản chất. Việc không cho phép cộng gộp hai hình thức góp phần hạn chế tình trạng điểm xét tuyển bị “đẩy cao” thiếu công bằng, nhất là với những thí sinh không có điều kiện tiếp cận các kỳ thi chứng chỉ quốc tế. Đây là bước điều chỉnh cần thiết nhằm đảm bảo sự cân bằng giữa các phương thức tuyển sinh, đồng thời giữ đúng vai trò của ngoại ngữ như một yếu tố bổ trợ, thay vì chi phối toàn bộ kết quả.

Chia sẻ tại chương trình tư vấn tuyển sinh trực tuyến năm 2026 với chủ đề “IELTS có còn là lợi thế tuyển sinh?” do Báo Giáo dục và Thời đại phối hợp hệ thống DOL English - IELTS Đình Lực tổ chức ngày 14/4, ThS Nguyễn Lê Bảo Ngọc - Giảng viên Khoa Ngôn ngữ, Trường Đại học Quốc tế (Đại học Quốc gia TPHCM) cho rằng vai trò của IELTS đang có sự chuyển dịch mềm.

“Nếu trước đây IELTS được xem là lợi thế cạnh tranh nổi bật, thì hiện nay dần trở thành tiêu chí phổ biến trong hệ thống xét tuyển. Nhiều trường vẫn sử dụng chứng chỉ để quy đổi hoặc cộng điểm, nhưng chủ yếu áp dụng với thí sinh đạt mức điểm cao, thay vì đại trà”, ThS Ngọc nhận định.

Điều này cho thấy IELTS không còn là “vũ khí bí mật” giúp thí sinh tạo đột phá trong mọi trường hợp. Thay vào đó, chứng chỉ này trở thành một trong nhiều yếu tố cấu thành hồ sơ xét tuyển, đặt ngang với các tiêu chí khác như điểm thi tốt nghiệp THPT, học bạ hay kết quả đánh giá năng lực.

Một điểm đáng lưu ý là sự khác biệt trong cách sử dụng chứng chỉ giữa các trường đại học. Theo PGS.TS Đặng Đăng Tùng, mỗi cơ sở đào tạo có quyền tự chủ trong việc xây dựng đề án tuyển sinh nên sẽ có phương án riêng. “Có trường lựa chọn quy đổi điểm chứng chỉ ngoại ngữ sang điểm môn Tiếng Anh trong tổ hợp xét tuyển, có trường lại dùng để cộng điểm khuyến khích. Điều quan trọng là thí sinh cần tìm hiểu kỹ đề án từng trường để đưa ra lựa chọn phù hợp”, ông Tùng khuyến nghị.

Không chỉ dừng lại ở xét tuyển, vai trò của ngoại ngữ còn gắn chặt với yêu cầu đào tạo trong bối cảnh quốc tế hóa. Ông Tùng cho biết, ở các chương trình đào tạo bằng tiếng Anh hoặc chương trình liên kết quốc tế, ngoại ngữ không còn là điểm cộng mà trở thành điều kiện cần. “Sinh viên phải đủ năng lực để nghe giảng, đọc tài liệu và làm việc trong môi trường học thuật quốc tế ngay từ năm nhất. Nếu thiếu nền tảng này, các em sẽ gặp nhiều khó khăn trong quá trình học”, ông nhận định.

Trong khi đó, ThS Nguyễn Lê Bảo Ngọc nhấn mạnh việc học ngoại ngữ không nên bị giới hạn trong mục tiêu thi cử. “Học sinh cần tiếp cận tiếng Anh như công cụ phục vụ học tập và đời sống, thay vì chỉ xem đó là môn học để đạt điểm cao. Việc đọc sách, theo dõi tin tức, luyện viết và giao tiếp bằng tiếng Anh sẽ giúp hình thành năng lực thực chất, bền vững hơn nhiều so với chỉ luyện đề”, bà Ngọc chia sẻ.

ThS Ngọc cho biết thêm, giỏi tiếng Anh là lợi thế, thậm chí có thể xem như yêu cầu thiết yếu, đặc biệt trong môi trường giảng dạy bằng tiếng Anh như Trường Đại học Quốc tế (Đại học Quốc gia TPHCM). Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc chuẩn bị tiếng Anh để trúng tuyển đại học chỉ là một cột mốc quan trọng. Sau khi trúng tuyển, hoàn thành chương trình đào tạo cũng quan trọng không kém. Vì vậy, học sinh cần trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng từ bậc phổ thông cho hành trình dài phía trước.

Học đúng cách, tận dụng đúng công cụ

Bên cạnh những điều chỉnh về chính sách tuyển sinh, thực tế cho thấy không ít học sinh vẫn tiếp cận chứng chỉ ngoại ngữ theo hướng chạy đua điểm số, dẫn đến áp lực không cần thiết và hiệu quả chưa tương xứng. Theo các chuyên gia của hệ thống DOL English - IELTS Đình Lực, vấn đề không nằm ở việc có nên học IELTS hay không, mà ở cách học và thời điểm học.

Theo cô Hà Đặng Như Quỳnh – Nghiên cứu sinh Đại học Reading (Vương quốc Anh), một hiểu lầm phổ biến hiện nay là xem IELTS như chương trình có thể học từ đầu. Thực tế, đây là kỳ thi đánh giá năng lực ngôn ngữ, đòi hỏi người học phải có nền tảng vững chắc trước khi bước vào giai đoạn luyện đề. “Nếu học sinh chưa có căn bản mà đã vội luyện thi, việc học sẽ kém hiệu quả, thậm chí gây áp lực và cảm giác quá tải”, cô Quỳnh nhận định.

Đồng quan điểm, ThS Trần Anh Khoa - Á khoa ngành Ngôn ngữ Anh, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TPHCM) cho rằng áp lực sở hữu chứng chỉ từ sớm đang khiến nhiều học sinh rơi vào tình trạng học lệch. Không ít trường hợp tập trung quá nhiều vào IELTS mà bỏ qua các môn học khác - vốn vẫn là yếu tố quan trọng trong xét tuyển. Ngoài ra, việc thi quá sớm, chẳng hạn từ đầu lớp 10, có thể khiến chứng chỉ hết hạn trước thời điểm sử dụng.

Từ thực tế đó, hệ thống DOL English đã phát triển nền tảng DOL THPT như một công cụ hỗ trợ học sinh ôn tập theo hướng bài bản và cân bằng hơn. Theo NCS Như Quỳnh, nền tảng này không chỉ cung cấp tài liệu và đề thi bám sát thực tế, mà còn hướng đến mục tiêu xây dựng môi trường học tập công bằng, nơi học sinh ở mọi khu vực đều có thể tiếp cận nguồn tài nguyên chất lượng.

ThS Khoa cho biết thêm, điểm khác biệt của DOL THPT nằm ở định hướng cá nhân hóa lộ trình học. Thông qua hệ thống thi thử và phân tích kết quả, học sinh có thể xác định điểm mạnh - yếu để điều chỉnh chiến lược ôn tập phù hợp, thay vì học dàn trải. Nền tảng được xây dựng nhằm xóa bỏ rào cản về tài chính và địa lý, giúp học sinh ở cả thành thị lẫn nông thôn đều có cơ hội tiếp cận nguồn tài nguyên ôn thi chất lượng cao. Đồng thời, DOL THPT cũng tiên phong đón đầu xu hướng thi trên máy tính dự kiến triển khai từ năm 2027, hỗ trợ học sinh làm quen sớm với hình thức thi mới, rèn luyện kỹ năng thao tác và tâm lý phòng thi.

Theo đề án tuyển sinh năm 2026 vừa được Trường Đại học Y Dược TPHCM công bố, trường không còn áp dụng phương thức xét tuyển kết hợp giữa kết quả thi tốt nghiệp THPT với các chứng chỉ quốc tế như IELTS, TOEFL hay SAT mà chỉ sử dụng duy nhất phương thức xét điểm thi tốt nghiệp THPT. Đặc biệt, đối với những ngành đào tạo sử dụng tổ hợp xét tuyển có môn Tiếng Anh, thí sinh bắt buộc phải tham dự Kỳ thi tốt nghiệp THPT môn Tiếng Anh.