Các đại biểu Quốc hội thảo luận tại Hội trường về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi). Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc
Đây đều là những dự thảo Luật rất khó, nội dung rất rộng lớn, phức tạp, nhạy cảm, liên quan đến quyền con người, quyền công dân, quyền của cá nhân, tổ chức. Các đại biểu Quốc hội đã thảo luận rất sôi nổi, trách nhiệm, thể hiện rõ quan điểm và cơ bản có sự đồng thuận cao với các nội dung chính trong Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Các ý kiến phát biểu thêm đã phân tích những vấn đề còn có ý kiến khác nhau cần cân nhắc trong dự thảo Bộ luật. Đồng thời, các đại biểu đã góp ý nhiều vấn đề cụ thể, thấu đáo, tâm huyết, đề xuất phương án chỉnh lý hoàn thiện nhiều quy định của Bộ luật.
Cần tạo động lực để người phạm tội hợp tác thực chất và khắc phục hậu quả sớmĐại biểu Dương Đức Hải (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hà Nội) cho rằng dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) là đổi mới quan trọng do Chính phủ trình Quốc hội, được Bộ Công an chủ trì nghiên cứu, xây dựng từ yêu cầu thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm. Cũng từ thực tiễn công tác trong ngành công an, đại biểu Dương Đức Hải đóng góp thêm một số ý kiến để làm rõ cơ sở phục vụ chính sách này.
Trước hết, Đại biểu cho rằng, chính sách hình sự cần tạo động lực để người phạm tội hợp tác thực chất và khắc phục hậu quả sớm. Khi một vụ án xảy ra, chúng ta mong người phạm tội bị xử lý nghiêm minh, người bị hại còn mong sự thật sớm được làm rõ, tài sản sớm được thu hồi và hậu quả sớm được khắc phục. Chính sách hình sự cần đáp ứng đầy đủ những mong đợi ấy. Trong những vụ án có nhiều người tham gia, thủ đoạn che giấu tinh vi, tài sản bị dịch chuyển qua nhiều khâu, sự hợp tác của người phạm tội có thể giúp xác định đồng phạm, truy tìm tài sản và ngăn chặn các hành vi sai phạm tiếp theo. Chẳng hạn, trong một vụ lừa đảo nhiều người, người phạm tội chủ động khai rõ nơi cất giấu tài sản, cung cấp thông tin giúp ngăn ngừa việc tẩu tán và tích cực bồi thường, thì sự hợp tác ấy cần được ghi nhận tương xứng. Pháp luật đã có chính sách khoan hồng đối với người thành khẩn khai báo, đề xuất lần này tạo thêm một cơ chế có điều kiện, khuyến khích sự hợp tác sớm, đầy đủ và có trách nhiệm hơn.
Đại biểu Dương Đức Hải cũng cho rằng, cơ chế khoan hồng phải vận hành cùng những đảm bảo vững chắc về quyền con người và công lý. Có ý kiến lo ngại việc gắn khoan hồng với nhận tội và chấp nhận hình phạt có thể tạo ra sức ép đối với người bị buộc tội. Đây là điều cần được quan tâm khi hoàn thiện đồng bộ Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng hình sự. Theo đại biểu, cần đảm bảo rõ 3 nguyên tắc:
Một là, sự lựa chọn phải thực sự tự nguyện. Người bị buộc tội phải được giải thích đầy đủ về quyền, điều kiện và hệ quả pháp lý khi tham gia cơ chế này, được đảm bảo quyền bào chữa theo quy định của pháp luật. Người không nhận tội hoặc không đồng ý với hình phạt được đề nghị vẫn được đảm bảo đầy đủ các quyền và được xem xét các căn cứ khoan hồng khác nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện.
Hai là, lời nhận tội phải được kiểm chứng bằng chứng cứ. Trách nhiệm chứng minh tội phạm vẫn thuộc về cơ quan tiến hành tố tụng. Từ thực tiễn điều tra, càng coi trọng sự hợp tác của người phạm tội, càng phải kiểm tra tính xác thực của thông tin họ cung cấp.
Ba là, Tòa án quyết định độc lập về tội danh và hình phạt. Việc chấp nhận hình phạt được đề nghị không thay thế phán quyết của Tòa án. Điều 57 sử dụng cách quy định "Tòa án có thể quyết định", như vậy đáp ứng điều kiện mở ra khả năng được xem xét khoan hồng, không đương nhiên đảm bảo một mức án đã được định trước.
Thứ ba, khoan hồng phải gắn với công bằng và bảo vệ người bị hại. Dự thảo Bộ luật đã phân hóa điều kiện áp dụng giữa các trường hợp giảm hình phạt dưới khung. Theo nội dung Chính phủ báo cáo bổ sung, trường hợp quy định tại điểm c khoản 2 Điều 57 còn gắn với việc tích cực bồi thường, khắc phục hậu quả và có những giới hạn áp dụng. Vì vậy, không thể hiểu rằng cứ nhận tội, chấp nhận hình phạt là được giảm sâu. Có tiền bồi thường không mặc nhiên đủ để hưởng cơ chế đặc biệt này. Khi xem xét khoan hồng, phải đánh giá toàn diện tính chất hành vi, mức độ lỗi, sự hợp tác và các điều kiện luật định. Đồng thời, quyền và lợi ích hợp pháp của người bị hại phải được bảo đảm, không để họ chịu sức ép phải chấp nhận một sự dàn xếp bất lợi.
"Như vậy, từ thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm, tôi đề nghị Quốc hội ủng hộ chính sách này, đồng thời hoàn thiện đồng bộ những đảm bảo tố tụng để áp dụng chặt chẽ, minh bạch và thống nhất", đại biểu Dương Đức Hải nói.
Đại biểu Bùi Mạnh Cường (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Khánh Hòa) đánh giá cao cơ quan chủ trì soạn thảo trong thời gian ngắn đã xây dựng dự thảo, có báo cáo giải trình tiếp thu đầy đủ, chi tiết các ý kiến của đại biểu Quốc hội và đã tiếp tục hoàn thiện các quy định trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi).
Đại biểu cũng bày tỏ tán thành và đánh giá cao việc bổ sung chính sách khoan hồng đối với người tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt đề nghị tại Điều 57 dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), cùng các quy định về trình tự, thủ tục thực hiện trong dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự.
Theo đại biểu Bùi Mạnh Cường, đây là chính sách mới rất quan trọng, có ý nghĩa thực tiễn cao, thể hiện rõ chủ trương xử lý nghiêm minh hành vi phạm tội, đồng thời khuyến khích người phạm tội tự giác nhận trách nhiệm, hợp tác với các cơ quan tiến hành tố tụng và tích cực khắc phục hậu quả, thể hiện ở những vấn đề như: Đây là chính sách khoan hồng tiến bộ, có điều kiện, khuyến khích người phạm tội tự giác chịu trách nhiệm về hành vi của mình. Điểm đáng ghi nhận của chính sách này là không chỉ xem xét hành vi phạm tội, hậu quả đã xảy ra mà còn coi trọng thái độ, hành động cụ thể của người phạm tội trong quá trình giải quyết vụ án. Người tự nguyện thừa nhận hành vi phạm tội, chủ động khai báo đầy đủ, chấp nhận hình phạt được đề nghị và tích cực bồi thường, khắc phục hậu quả, thể hiện sự hợp tác thực chất, từ đó có cơ sở để được xem xét mức khoan hồng tương xứng theo quy định của pháp luật.
Đại biểu Bùi Mạnh Cường cho biết, cần thấy rõ chính sách này không trùng với các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự như tự thú, đầu thú, thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải. Những tình tiết đó chủ yếu phản ánh thái độ và hành vi của người phạm tội. Còn chế định mới gắn việc tự nguyện nhận tội, khai báo đầy đủ với việc chấp nhận hình phạt được Viện Kiểm sát đề nghị, được ghi nhận, kiểm tra theo trình tự tố tụng riêng. Đây không phải là việc giảm nhẹ chỉ vì có lời nhận tội, mà là chính sách khuyến khích sự hợp tác có trách nhiệm trên cơ sở vẫn phải làm rõ sự thật khách quan của vụ án.
Đại biểu cho rằng cách tiếp cận này rất hợp lý. "Khoan hồng không có nghĩa là bỏ qua trách nhiệm hình sự, ngược lại, sự khoan hồng được đặt trên cơ sở người phạm tội thừa nhận trách nhiệm và có việc làm tích cực để sửa chữa hậu quả. Chính sách này vì vậy vừa thể hiện tính nhân văn, vừa giữ vững yêu cầu công bằng, nghiêm minh của pháp luật", Đại biểu nhấn mạnh.
Bên cạnh đó, theo đại biểu Bùi Mạnh Cường, Điều 57 dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) đã cụ thể hóa chính sách khoan hồng bằng những mức độ áp dụng rõ ràng, có phân biệt và có giới hạn. Theo khoản 1 Điều 57, trong trường hợp người phạm tội tự nguyện nhận tội, chủ động tích cực khai báo đầy đủ hành vi phạm tội và những tình tiết vụ án mà mình biết được trong giai đoạn điều tra, đồng thời chấp nhận hình phạt được đề nghị, Tòa án có thể quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng nhưng phải trong khung hình phạt liền kề nhẹ hơn. Như vậy, lợi ích pháp lý của việc tự nguyện nhận tội đã được quy định cụ thể, để người phạm tội có thể nhận thức rõ trước khi lựa chọn.
Điểm c khoản 2 Điều 57 còn cho phép Tòa án quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng mà không bắt buộc phải trong khung liền kề nhẹ hơn, nếu người phạm tội đáp ứng điều kiện: Tự nguyện nhận tội, khai báo đầy đủ, chấp nhận hình phạt được đề nghị và đã tích cực bồi thường, khắc phục hậu quả thiệt hại xảy ra.
Khoản 3 Điều 57 cũng dự liệu trường hợp điều luật chỉ có một khung hình phạt hoặc khung đang áp dụng là khung nhẹ nhất, cho phép Tòa án xem xét quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hoặc chuyển sang loại hình phạt khác nhẹ hơn, lý do phải được ghi rõ trong bản án.
Đại biểu Bùi Mạnh Cường cũng đánh giá cao cách quy định này vì vừa tạo điều kiện áp dụng chính sách trong những trường hợp khác nhau, vừa đảm bảo việc quyết định hình phạt có căn cứ và được kiểm tra, giám sát.
Một điểm của chính sách này được đại biểu nhấn mạnh là có ý nghĩa thiết thực đối với việc giải quyết vụ án, bảo vệ quyền lợi của bị hại và nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm. Khi bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội trên cơ sở chứng cứ khách quan và tích cực hợp tác, cơ quan tiến hành tố tụng có thêm điều kiện làm rõ vụ án, tập trung giải quyết những vấn đề còn cần chứng minh, hạn chế những hoạt động tố tụng không cần thiết. Đối với vụ án đủ điều kiện, việc giải quyết có thể nhanh chóng hơn, tiết kiệm thời gian và nguồn lực để các cơ quan tư pháp tập trung xử lý những vụ án phức tạp. Tuy nhiên, việc nhận tội không làm giảm bớt nghĩa vụ phải chứng minh tội phạm, không đương nhiên dẫn đến áp dụng thủ tục rút gọn.
Đại biểu bày tỏ đánh giá cao việc chính sách gắn mức khoan hồng cao hơn với trách nhiệm tích cực bồi thường, khắc phục hậu quả. Đối với bị hại, điều quan trọng không chỉ là người phạm tội bị xử lý mà còn là thiệt hại được khắc phục, tài sản được thu hồi, quyền và lợi ích hợp pháp được bảo vệ. Khi người phạm tội có động lực thực hiện những nghĩa vụ này sớm hơn, chính sách khoan hồng còn góp phần giải quyết tốt hơn hậu quả của tội phạm, tạo thuận lợi cho quá trình thi hành án và quá trình giáo dục, cải tạo, tái hòa nhập cộng đồng.
Cuối cùng, đại biểu Bùi Mạnh Cường đánh giá cao việc hai dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và Bộ luật Tố tụng hình sự được xây dựng theo hướng đồng bộ, vừa khuyến khích nhận tội, vừa có cơ chế đảm bảo chặt chẽ. Điều 57 dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) quy định điều kiện, phạm vi, mức độ khoan hồng, còn dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự quy định cách thức thực hiện. Tại điểm s khoản 1 Điều 4, dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi đã giải thích rõ việc tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị bao gồm việc thừa nhận hành vi phạm tội, các tình tiết khách quan, chứng cứ buộc tội và chấp nhận hình phạt do Viện kiểm sát đề nghị Tòa án áp dụng.
Đại biểu cũng tán thành cao việc dự thảo yêu cầu việc nhận tội phải hoàn toàn tự nguyện, phù hợp với các chứng cứ khác của vụ án. Lời nhận tội không được coi là chứng cứ duy nhất để buộc tội, kết tội, và không thay thế trách nhiệm chứng minh của cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng. Viện Kiểm sát đề nghị mức hình phạt theo quy định của pháp luật, còn Tòa án kiểm tra, đánh giá chứng cứ, tính tự nguyện và độc lập quyết định hình phạt. Đây là những đảm bảo cần thiết để chính sách khoan hồng phát huy tác dụng mà không ảnh hưởng đến quyền bào chữa, nguyên tắc suy đoán vô tội và yêu cầu xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật.
Từ những ý nghĩa và nội dung trên, đại biểu Bùi Mạnh Cường đề nghị Quốc hội ủng hộ chính sách này trong cả hai dự thảo Bộ luật. Theo đại biểu, cần quy định ngay trong luật những vấn đề cốt lõi như: Điều kiện, phạm vi và mức độ khoan hồng; quyền, nghĩa vụ của bị can, bị cáo; trình tự ghi nhận, cam kết; trách nhiệm của cơ quan điều tra, Viện Kiểm sát và Tòa án; các trường hợp không được áp dụng và cơ chế kiểm tra, đánh giá tại phiên tòa. Đồng thời cần rà soát sự thống nhất giữa Điều 57 Bộ luật Hình sự với các quy định tương ứng của dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự, đảm bảo mỗi quy định có thể áp dụng rõ ràng, không phát sinh cách hiểu khác nhau.
"Tôi tin rằng, nếu được quy định đầy đủ, đồng bộ, tổ chức thực hiện nghiêm túc, chính sách sẽ góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả giải quyết vụ án, bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, đấu tranh phòng chống tội phạm trong tình hình mới", Đại biểu Cường nói.
Đại biểu Nguyễn Thanh Sang (Đoàn đại biểu Quốc hội TPHCM) - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc
Đại biểu Nguyễn Thanh Sang (Đoàn đại biểu Quốc hội TPHCM) bày tỏ đồng tình với việc bỏ hình phạt tử hình đối với 4 tội danh, gồm: Tội bạo loạn, tội chống loài người, tội phạm chiến tranh và tội khủng bố. Tuy nhiên, đối với tội mua bán trái phép chất ma túy và tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, đại biểu đề nghị tiếp tục duy trì hình phạt tử hình nhằm bảo đảm tính răn đe, phòng ngừa và nghiêm trị đối với những hành vi đặc biệt nguy hiểm cho xã hội.
Đại biểu Nguyễn Thanh Sang cho rằng, tình hình mua bán ma túy ở Việt Nam hiện diễn biến phức tạp, tính chất đặc biệt nghiêm trọng. Mặc dù hành vi sản xuất trái phép chất ma túy thường xuất phát từ nước ngoài và được đưa vào Việt Nam, tuy nhiên để ma túy đến được với người nghiện phải thông qua hành vi mua bán trái phép chất ma túy. Đây là loại tội phạm đang từng ngày, từng giờ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến mỗi gia đình và cộng đồng. Đại biểu đề nghị, để không bỏ án tử hình nhưng vẫn hạn chế áp dụng hình phạt tử hình, thì trong quy định của Bộ luật Hình sự (sửa đổi) cần nâng định lượng chi tiết đối với các khung ở loại tội phạm này, để chỉ những đối tượng chủ mưu, cầm đầu, mua bán số lượng quá lớn mới phải chịu trách nhiệm hình sự bằng án tử hình. Đồng thời việc xem xét bỏ án tử hình này nên đợi đến năm 2030, thời điểm tổng kết Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 28/7/2026 về xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển, qua đó có đủ cơ sở thực tiễn để đánh giá hơn.
Đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, đại biểu Nguyễn Thanh Sang cho rằng đây là hành vi đặc biệt nguy hiểm cho xã hội, trực tiếp xâm phạm quyền trẻ em, gây tâm lý lo lắng, bức xúc trong nhân dân. Đại biểu nhấn mạnh, Đảng và Nhà nước ta đề cao công tác phòng, chống xâm hại trẻ em, tăng cường bảo vệ trẻ em - đối tượng được xem là yếu thế nhất trong xã hội, đồng thời, cộng đồng quốc tế cũng đề cao vai trò và trách nhiệm bảo vệ trẻ em. Đại biểu đề nghị giữ lại hình phạt này để răn đe, nghiêm trị đối với loại tội phạm này.
Đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng) - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc
Cho ý kiến về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng) bày tỏ chia sẻ trước những băn khoăn của các đại biểu Quốc hội về đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy và tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi. Tuy nhiên, từ các căn cứ chính trị, pháp lý, thực tiễn và xu hướng pháp luật quốc tế, Đại biểu cho rằng đề xuất của cơ quan chủ trì soạn thảo có cơ sở, phù hợp với định hướng hoàn thiện chính sách hình sự của Đảng và Nhà nước.
Theo Đại biểu cần nhìn nhận hiệu quả của chính sách hình sự một cách toàn diện, vì hình phạt nặng hơn không đồng nghĩa với việc tội phạm sẽ giảm đi. Mục tiêu cuối cùng của chính sách hình sự không phải là làm cho hình phạt ngày càng nặng hơn, mà là làm cho tội phạm giảm, xã hội an toàn hơn và việc thực thi pháp luật hiệu quả hơn.
Để làm rõ cơ sở của đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với hai tội danh nêu trên, đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm dẫn chứng trước hết từ quan điểm, chủ trương của Đảng, Nhà nước về thu hẹp phạm vi các điều luật quy định hình phạt tử hình trong Bộ luật Hình sự, đồng thời giảm số trường hợp áp dụng hình phạt này trên thực tế. Đây là định hướng hướng tới một nền tư pháp văn minh, tiến bộ. Bên cạnh đó, từ lộ trình thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình qua các lần sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự cho thấy, năm 1985 có 44 tội danh quy định hình phạt tử hình; đến năm 1999 giảm còn 29 tội danh, năm 2009 còn 22 tội danh, năm 2015 còn 18 tội danh và năm 2025 còn 10 tội danh. Hiện nay, cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục đề xuất thu hẹp phạm vi áp dụng, chỉ giữ lại 4 tội danh có hình phạt tử hình…
Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang Giải trình và làm rõ một số ý kiến còn băn khoăn của các đại biểu Quốc hội - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc
Giải trình và làm rõ một số ý kiến còn băn khoăn của các đại biểu Quốc hội về các nội dung của dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cảm ơn các đại biểu Quốc hội đã quan tâm phát biểu đóng góp nhiều ý kiến sâu sắc, trách nhiệm đối với dự án Bộ Luật Hình sự (sửa đổi).
Tại phiên thảo luận tại Tổ ngày 19/10/2026 đã có 123 lượt ý kiến đại biểu Quốc hội phát biểu và 5 văn bản góp ý vào dự thảo Bộ luật. Cơ quan chủ trì soạn thảo cũng đã có báo cáo dự kiến tiếp thu giải trình gửi các đại biểu Quốc hội.
Về những ý kiến tại phiên thảo luận sáng nay, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, liên quan đến phạm vi trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, đa số ý kiến của các đại biểu Quốc hội nhất trí với các sửa đổi bổ sung. Tuy nhiên, một số ý kiến đề nghị cân nhắc rà soát khi mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân đối với từng tội danh. Về vấn đề này, Bộ trưởng lý giải: Việc mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại dựa trên cơ sở đáp ứng yêu cầu của thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm và hoàn thiện cơ chế xử lý hành vi lợi dụng tư cách pháp nhân để phạm tội. Thực tiễn cho thấy nhiều trường hợp lợi dụng tư cách pháp nhân để thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, gây thiệt hại nghiêm trọng cho người dân, doanh nghiệp nhưng chưa được thể chế hóa trong Bộ luật Hình sự. Trong những trường hợp này, việc chỉ xử lý trách nhiệm hình sự của cá nhân là chưa bảo đảm tính răn đe và yêu cầu khắc phục hậu quả phạm tội.
Trên cơ sở căn cứ tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, yêu cầu đấu tranh phòng chống tội phạm và thực hiện các cam kết quốc tế, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát, bổ sung các tội danh phù hợp với đặc điểm hoạt động, nghĩa vụ và trách nhiệm của pháp nhân thương mại. Qua đó, bảo đảm xử lý nghiêm hành vi lợi dụng pháp nhân thương mại để phạm tội. Đồng thời cũng đã quán triệt tinh thần Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân, bảo vệ doanh nghiệp kinh doanh chân chính và tạo lập môi trường đầu tư kinh doanh an toàn, minh bạch, bình đẳng và lành mạnh.
Trong quá trình xây dựng, dự thảo luật đã mở rộng thêm 24 tội danh phải chịu trách nhiệm của pháp nhân thương mại. Trong đó tập trung vào các nhóm tội: Mua bán người; lừa đảo chiếm đoạt tài sản; các tội về kinh doanh, thương mại, dịch vụ; các tội về môi trường, thực phẩm, ma túy và các tội xâm phạm dữ liệu cá nhân; các tội về bảo hiểm, hóa đơn chứng từ.
Bộ trưởng viện dẫn, thực tiễn cho thấy trong nhiều trường hợp hành vi vi phạm trong các nhóm tội nêu trên thường thực hiện dưới vỏ bọc là pháp nhân thương mại, gây thiệt hại lớn nhưng chỉ dừng lại ở xử lý hành chính do chưa được điều chỉnh trong Bộ luật Hình sự, như các trường hợp núp bóng doanh nghiệp để lừa đảo chiếm đoạt tài sản với số tiền lên tới hàng nghìn tỷ đồng.
Về thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, các đại biểu Quốc hội đều cơ bản nhất trí với chủ trương thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình trong dự thảo Bộ luật. Tuy nhiên, một số ý kiến đại biểu đề nghị cân nhắc đánh giá ở một số tội danh cụ thể. Về vấn đề này, Bộ trưởng Bộ Công an cho rằng, việc tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình nhằm thể chế hóa chủ trương nhất quán của Đảng về cải cách tư pháp, giảm hình phạt tử hình và hạn chế áp dụng hình phạt này trên thực tế. Đồng thời phù hợp với xu hướng tiến bộ và hội nhập của pháp luật hình sự. Đây là chính sách được thực hiện có lộ trình qua nhiều lần sửa đổi Bộ luật Hình sự và từ năm 1985 đến nay chúng ta đã giảm tử hình từ 44 tội danh xuống còn 10 tội danh tại Bộ luật hiện hành.
"Đối với tội mua bán trái phép chất ma túy, đây là loại tội phạm đặc biệt nguy hiểm, tuy nhiên từ thực tiễn đấu tranh với loại tội phạm này cho thấy, nhiều đối tượng phạm tội chưa nhận thức đầy đủ pháp luật, bị lôi kéo, dụ dỗ, thậm chí là lừa gạt, ép buộc. Những đối tượng này vẫn có thể cảm hóa giáo dục để lập công chuộc tội. Do vậy, áp dụng hình phạt nghiêm khắc nhất là tử hình đối với họ là chưa thực sự phù hợp", Bộ trưởng Lương Tam Quang nói.
Thực tiễn nhiều đối tượng do nhận thức được hệ quả tất yếu là hình phạt tử hình nên chống đối đến cùng, sẵn sàng sử dụng vũ khí để tấn công lực lượng chức năng. Các đối tượng nếu đối mặt với bản án tử hình sẽ chống đối quyết liệt. Nếu có cơ hội khắc phục thì đối tượng sẽ không chống đối, sẽ tìm cơ hội sống và do đó công tác đấu tranh với loại tội phạm này sẽ thuận lợi hơn. Do vậy cơ quan soạn thảo đề nghị thu hẹp phạm vi áp dụng tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy.
Về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, theo Bộ trưởng, đây là loại tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, xâm phạm đến thể chất, tinh thần, danh dự, nhân phẩm của người dưới 16 tuổi, cần phải được xử lý nghiêm khắc như ý kiến một số đại biểu Quốc hội đã phát biểu. Tuy nhiên, xét trên tính tương quan về hình phạt đối với các tội khác có cùng hình phạt tử hình, đặc biệt là tội giết người thì việc bỏ hình phạt tử hình ở tội này là phù hợp. Trong thực tế, nếu hành vi hiếp dâm người dưới 16 tuổi là nguyên nhân trực tiếp làm nạn nhân chết thì có thể sẽ bị xử tử hình về tội giết người nếu đủ yếu tố cấu thành. Trong các trường hợp phạm tội cụ thể, việc áp dụng phạt tù chung thân vẫn bảo đảm tính nghiêm khắc, răn đe đối với loại tội phạm này.
Cũng qua thảo luận có một số ý kiến bổ sung tội danh mới và hành vi phạm tội mới. Bộ trưởng cho biết, từ thực tiễn công tác phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm, cơ quan chủ trì soạn thảo thấy rằng thực tiễn hiện nay đã nảy sinh nhiều hành vi mới nguy hiểm cho xã hội, đặc biệt là các hành vi trong lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ thông tin, các tội phạm về kinh tế. Các hành vi này đều phát sinh mới trong giai đoạn hiện nay, xâm phạm nghiêm trọng đến quyền và lợi ích của người dân và các cơ quan tổ chức mà thời điểm sửa đổi Bộ luật Hình sự năm 2015 những hành vi này chưa phổ biến hoặc chưa xuất hiện nên chưa được nhận diện quy định trong luật.
Việc bổ sung các tội danh mới, các hành vi phạm tội mới nhằm khắc phục bất cập nêu trên, tạo cơ sở pháp lý để bảo vệ người dân, doanh nghiệp và lợi ích của Nhà nước, góp phần thể chế quan điểm của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước, xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển và tăng cường hội nhập quốc tế trong lĩnh vực hình sự.
Bên cạnh đó dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) cũng có sự kết hợp giữa nghiêm trị với khoan hồng, nhân đạo thông qua hoàn thiện các chế định về loại trừ trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự, giảm hình phạt, xóa án tích, xóa bỏ một số tội danh, hành vi trong cấu thành tội phạm, nâng định mức, định lượng là tiền trong căn cứ xử lý hình sự ở nhiều tội danh, từ đó đã loại trừ nhiều hành vi không đến mức phải xử lý hình sự, phù hợp với tình hình phát triển kinh tế, phát triển của đất nước…
Dự thảo đã bổ sung 11 tội danh. Ví dụ như tội vi phạm quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tội vi phạm quy định về tài sản mã hóa, thị trường mã hóa xuất phát từ yêu cầu thực tiễn và diễn biến hành vi trong thời gian vừa qua. Dự thảo bổ sung tội tổ chức khai thác thủy sản trái phép để thể hiện nỗ lực gỡ thẻ vàng IUU của Việt Nam. Bổ sung các tội phạm về xâm phạm an ninh mạng để phù hợp với Luật An ninh mạng, phù hợp với Công ước Hà Nội về chống tội phạm mạng. Bổ sung tội phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, tội tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt để phù hợp với khuyến nghị của FATF; bổ sung tội thành lập, tham gia nhóm tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia để nội luật hóa Công ước của Liên Hợp Quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia.
Trong quá trình sửa đổi liên quan đến giai đoạn chuẩn bị phạm tội, đã rà soát rất kỹ các tội danh đủ điều kiện và cần thiết để truy cứu trách nhiệm hình sự ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội. Hiện tại các tội danh này được quy định tại khoản 2 Điều 14 của Bộ luật, gồm 35 tội danh. Việc quy định truy cứu trách nhiệm hình sự ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội nhằm phòng ngừa đấu tranh sớm với tội phạm, ngăn chặn hậu quả.
Diệp Anh
