Trên hành trình học tập còn nhiều gian khó của học sinh vùng cao Quảng Ngãi, mỗi vòng quay bánh xe là một lần các em tiến gần hơn tới tri thức, tới tương lai.
Những bước chân không mỏi
Mỗi buổi sáng, khi sương mờ còn giăng trên những triền núi ở xã Xốp (tỉnh Quảng Ngãi), hình ảnh những đứa trẻ lầm lũi bước đi trên con đường làng dẫn đến trường trở nên quen thuộc với người dân nơi đây.
Ba, bốn cây số với người lớn có thể chỉ là quãng đường ngắn, nhưng với học sinh tiểu học và trung học cơ sở, đó là một hành trình dài, nhất là vào những ngày mưa lạnh, khi gió núi hun hút thổi qua những rẫy cao su, nương mì. Dù nhiều tuyến đường được bê tông hóa nhưng các em đến lớp trong trạng thái thấm mệt, quần áo lấm lem bùn đất; có em đến muộn hoặc phải nghỉ học những hôm mưa.
Những hình ảnh ấy khiến thầy cô không khỏi lo lắng, bởi nó ảnh hưởng trực tiếp đến việc duy trì sĩ số và chất lượng học tập của học sinh. Chính từ thực tế đó, tháng 10/2025, Trường Tiểu học và THCS xã Xốp triển khai mô hình “Ngân hàng xe đạp”, nhằm rút ngắn khoảng cách đến trường và tiếp sức cho các em trong hành trình chinh phục tri thức.
Mô hình được xây dựng với sự chung tay của nhà trường, các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp và những tấm lòng hảo tâm. Học sinh có thể mượn hoặc nhận xe đạp sử dụng lâu dài tùy theo hoàn cảnh. Những chiếc xe đạp tưởng giản đơn ấy lại trở thành nhịp cầu, giúp quãng đường đến lớp bớt xa và nhẹ nhõm hơn.
Chỉ trong thời gian ngắn, mô hình nhận được sự hưởng ứng tích cực từ cộng đồng. Trường tiếp nhận 43 chiếc xe đạp do các tổ chức, cá nhân gửi tặng. Trong đó, 28 chiếc được trao cho những học sinh có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn để tự bảo quản và sử dụng lâu dài, 15 chiếc còn lại được dùng theo hình thức “cho mượn luân phiên” đến cuối năm học, các em bàn giao lại để chuyển cho học sinh khác có nhu cầu. Nếu xe hỏng, nhà trường sẽ sửa chữa miễn phí để đảm bảo an toàn.
Duy Anh, học sinh lớp 9A, là một trong những em đầu tiên được mượn xe. Nhà em ở thôn Xốp Nghét, cách trường gần 4km. Trước đây, Duy Anh phải dậy từ 6 giờ sáng, đi bộ gần một tiếng đồng hồ mới đến lớp, nhiều hôm trời mưa trơn trượt, em thường đến lớp sát giờ vào học với bộ quần áo lấm lem.
“Từ ngày có xe đạp, em đến lớp sớm hơn. Em có thời gian nghỉ ngơi, chuẩn bị bài vở trước khi vào học. Em hứa sẽ giữ xe sạch đẹp, bảo quản cẩn thận để cuối năm gửi lại nhà trường cho các bạn khác mượn”, Duy Anh chia sẻ.
Những lời hứa giản dị ấy là minh chứng cho giá trị của mô hình. Bởi, mô hình không chỉ giúp học sinh thuận lợi đến lớp, mà còn giáo dục các em ý thức trách nhiệm, biết trân trọng tài sản được trao gửi từ cộng đồng.
Thầy Phan Thanh Xuân, Tổng phụ trách Đội – người trực tiếp phụ trách mô hình, cho biết: “Học sinh ở các thôn Xốp Nghét, Đăk Xi Na thường phải đi bộ quãng đường khá xa. Từ khi có xe đạp, việc đến trường thuận lợi hơn rất nhiều. Nhìn học trò đến lớp đầy đủ, đúng giờ, thầy cô đều thấy vui và nhẹ lòng”.
Còn theo Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS xã Xốp - ông Trần Ngọc Mạnh, phần lớn học sinh là con em đồng bào dân tộc thiểu số, điều kiện gia đình còn thiếu thốn. Dù giao thông đã cải thiện hơn trước, nhưng nhiều nhà vẫn không đủ điều kiện mua xe đạp cho con. Việc phải đi bộ quãng đường dài khiến các em mệt mỏi, đặc biệt vào mùa mưa lạnh, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng học tập.
“Mô hình “Ngân hàng xe đạp” không chỉ giúp học sinh có phương tiện đến trường, mà còn tiếp thêm động lực để các em duy trì học tập đều đặn. Nhà trường dự kiến duy trì mô hình lâu dài. Đồng thời kêu gọi thêm sự hỗ trợ từ các đoàn thể, doanh nghiệp, nhà hảo tâm để có thêm nhiều xe đạp phục vụ học sinh”, ông Mạnh chia sẻ.
'Phòng sửa chữa xe đạp miễn phí' tại Trường Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Đinh Núp (xã Ngọk Tụ, Quảng Ngãi).
Giữ sĩ số từ những việc làm giản đơn
Câu chuyện về xe đạp hỗ trợ học sinh không chỉ diễn ra ở xã Xốp. Tại Trường Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Đinh Núp (xã Ngọk Tụ, Quảng Ngãi), một mô hình bổ trợ khác ra đời: “Phòng sửa chữa xe đạp miễn phí cho học sinh”.
Trước đây, mặc dù, nhà trường kêu gọi được hơn 100 chiếc xe đạp hỗ trợ học sinh, nhưng địa bàn không có tiệm sửa xe, khiến nhiều em bỏ xe ở nhà khi hỏng, phương tiện rỉ sét, ảnh hưởng trực tiếp đến việc đến lớp. Nhận thấy bất cập, nhà trường quyết định mở phòng sửa xe ngay trong khuôn viên.
Thầy Trương Xuân Thắng, giáo viên Vật lý - Kỹ thuật, được phân công phụ trách phòng sửa xe đạp miễn phí. Mỗi khi trống tiết hoặc cuối tuần, thầy lại xắn tay áo, cẩn thận tháo lốp, thay thắng, chỉnh xích cho các em. Không chỉ sửa xe, thầy còn tận tình hướng dẫn cách chăm sóc, bảo dưỡng phương tiện, để các em biết giữ gìn và tự tin xử lý những sự cố nhỏ.
Phòng sửa xe nhỏ nhưng luôn nhộn nhịp tiếng cười nói. Các em ngồi xung quanh, mắt dõi theo từng thao tác của thầy, hỏi đủ thứ: Từ lốp xe bị xì làm sao vá, thắng xe kêu kẽo kẹt phải làm sao, xích xe tuột thì chỉnh thế nào… Với nhiều em, đây là lần đầu tiên được quan sát và học cách sửa xe, nên niềm háo hức hiện rõ trên khuôn mặt. Có em còn tranh thủ lấy ghi chú ra vẽ sơ đồ các chi tiết, để khi về nhà có thể tự sửa.
Trường Tiểu học và THCS xã Xốp hỗ trợ kiểm tra định kỳ, sửa xe cho học sinh.
“Tất cả phụ tùng do nhà hảo tâm và thầy cô trong trường chung tay hỗ trợ. Trước kia, mỗi khi sửa xe, các em phải đi quãng đường xa nên ngại, đành bỏ xe đi bộ đến lớp. Quãng đường xa ít nhiều ảnh hưởng đến tỷ lệ chuyên cần và chất lượng học tập. Từ khi phòng sửa xe được mở, phương tiện hư hỏng đều được sửa chữa kịp thời. Học sinh và phụ huynh đều phấn khởi”, thầy Thắng chia sẻ.
Anh Hoàng Vũ Văn Minh, phụ huynh học sinh, gửi lời cảm ơn đến nhà trường, thầy cô đã hỗ trợ và sửa chữa xe đạp miễn phí cho học sinh. Trước đây, mỗi lần sửa xe, gia đình phải mang đi vài cây số, rất bất tiện. Từ khi có phòng sửa xe, các em chủ động mang đến trường mỗi khi xe hỏng, thuận lợi đi học hơn.
Những việc làm tưởng nhỏ bé ấy lại có ý nghĩa lớn giúp học sinh có phương tiện đến lớp, duy trì sĩ số, nâng cao chất lượng giáo dục, đặc biệt là ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Từ “Ngân hàng xe đạp” ở xã Xốp đến “Phòng sửa chữa xe đạp miễn phí” ở Ngọk Tụ, những mô hình giản dị ấy đều hướng đến việc giúp học sinh vượt qua khó khăn đời thường, để tự tin tiến bước trên con đường học tập.
Những chiếc xe đạp không chỉ giúp rút ngắn quãng đường đến lớp, mà còn là bệ đỡ cho ước mơ con chữ. Trên hành trình học tập còn nhiều gian khó của học sinh vùng cao, mỗi vòng quay bánh xe là một lần các em tiến gần hơn tới tri thức, tương lai. Phía sau những chiếc xe nghĩa tình ấy luôn có bóng dáng lặng thầm của thầy cô, cộng đồng, những người kiên nhẫn chắp cánh cho ước mơ học trò bay cao.
