 |
| Xung đột Trung Đông đã khiến xuất khẩu dầu của vùng Vịnh giảm gần 50%. (Nguồn: Getty Images) |
Gián đoạn tại eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới – đang khiến dòng chảy dầu mỏ toàn cầu suy giảm mạnh, trong khi các tuyến thay thế không đủ khả năng bù đắp.
Theo các số liệu mới nhất, xuất khẩu dầu thô bằng đường biển của các nước Vùng Vịnh (không bao gồm Iran) trong tháng 3/2026 chỉ đạt 8,44 triệu thùng/ngày, giảm 49% so với mức 16,58 triệu thùng/ngày của tháng trước.
Sau hơn một tháng xung đột làm gián đoạn khu vực, các tuyến vận tải thay thế như đường ống và hành lang đường bộ chỉ đáp ứng khoảng 40% công suất thông thường, không thể thay thế vai trò trung tâm của eo biển Hormuz.
Các nước vùng Vịnh đã triển khai nhiều biện pháp ứng phó, trong đó Saudi Arabia chuyển hướng xuất khẩu qua Biển Đỏ, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) tận dụng cảng Fujairah ngoài eo Hormuz, còn Iraq khôi phục các tuyến vận tải qua Thổ Nhĩ Kỳ và Syria.
Tuy nhiên, ngay cả trong điều kiện tối ưu, tổng công suất thay thế của Saudi Arabia và UAE chỉ đạt khoảng 2,6-5,5 triệu thùng/ngày, thấp hơn nhiều so với nhu cầu thực tế.
Số liệu chi tiết cho thấy mức độ gián đoạn nghiêm trọng khi xuất khẩu của Saudi Arabia giảm xuống còn 4,39 triệu thùng/ngày, UAE còn 2,13 triệu thùng/ngày, trong khi Iraq chỉ còn 561.000 thùng/ngày. Kuwait và Qatar gần như biến mất khỏi bản đồ xuất khẩu, trong khi Oman là trường hợp hiếm hoi tăng sản lượng nhờ vị trí ngoài eo biển Hormuz.
Các giải pháp tạm thời như vận tải đường bộ, hành lang xuyên lục địa hay chuyển tải qua nhiều chặng đang làm gia tăng đáng kể chi phí logistics. Giá dầu năm 2026 được dự báo tăng thêm khoảng 15 USD/thùng, trong khi phí bảo hiểm vận tải đã tăng gấp 2-3 lần, phản ánh rủi ro kéo dài.
Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã phải điều phối xả khoảng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược – mức lớn nhất từ trước tới nay – nhằm ổn định thị trường.
Tuy nhiên, giới chuyên gia nhận định, đây chỉ là giải pháp tạm thời, trong khi thực tế cho thấy eo biển Hormuz vẫn là “nút thắt” không thể thay thế của hệ thống năng lượng toàn cầu.
Trong khi đó, sự gia tăng đột ngột của giá xăng mà người tiêu dùng Mỹ đang phải gánh chịu dự kiến sẽ được phản ánh rõ nét trong các dữ liệu lạm phát sẽ được công bố trong tuần này.
Các chuyên gia kinh tế dự báo Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 3/2026 của Mỹ tăng khoảng 1%, đánh dấu mức tăng mạnh nhất trong một tháng kể từ năm 2022, khi căng thẳng Mỹ-Iran đã đẩy giá xăng tại các trạm bán lẻ tăng thêm khoảng 1 USD/gallon (1 gallon = 3,78 lít).
Thị trường dầu mỏ đã trải qua năm tuần biến động mạnh do xung đột tại Trung Đông, với việc giá dầu tăng vọt lên gần 120 USD/thùng vào tháng trước.
Tình trạng này diễn ra khi các tài sản năng lượng then chốt tại Trung Đông bị tấn công và phía Iran thực hiện đóng cửa eo biển Hormuz. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đánh giá đây là đợt gián đoạn nguồn cung lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ.
Về các số liệu khác của kinh tế Mỹ, báo cáo từ Cục Thống kê Lao động Mỹ công bố ngày 3/4 cho thấy, thị trường việc làm tại quốc gia này đã phục hồi mạnh mẽ trong tháng 3/2026, với tỷ lệ thất nghiệp giảm bất ngờ. Đây là dấu hiệu cho thấy thị trường lao động đang dần ổn định ngay cả khi cuộc xung đột tại Trung Đông vừa bắt đầu.
Sự kết hợp giữa các dấu hiệu ổn định trên thị trường lao động Mỹ, áp lực giá cả dai dẳng và những rủi ro lạm phát mới phát sinh từ cuộc chiến tại Trung Đông là những lý do giải thích tại sao Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) có thể gặp khó khăn trong việc cắt giảm lãi suất trong năm nay.
Hiện nay, Fed chưa cho thấy khả năng sẽ hạ lãi suất để kích thích kinh tế vì lo ngại lạm phát gia tăng. Thậm chí, thị trường từng dự đoán Fed có thể tăng lãi suất do giá dầu tăng mạnh.
Tuy nhiên, Chủ tịch Fed Jerome Powell cho biết chưa có lý do để tăng lãi suất, vì các cú sốc dầu ngắn hạn thường không ảnh hưởng lớn đến kỳ vọng lạm phát dài hạn.
Tại châu Á, phần lớn các thị trường chứng khoán mở cửa phiên giao dịch ngày 6/4 trong sắc xanh, khi giới đầu tư tiếp tục theo dõi sát sao tình hình chiến sự tại Iran, đà tăng vọt của giá dầu và những phát ngôn tiếp theo từ Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Vào lúc 10 giờ 20 phút theo giờ Việt Nam, tại Nhật Bản, chỉ số Nikkei 225 tăng gần 1,65% lên mức 54.001,64 điểm. Tại Hàn Quốc, chỉ số Kospi cũng tăng 1,17%, đạt 5.439,74 điểm.
Ngược lại, tại Việt Nam, chỉ số VN-Index giảm 7,72 điểm, hay 0,46%, xuống 1.676,32 điểm, còn chỉ số HNX-Index để mất 1,45 điểm, hay 0,58%, xuống 247,23 điểm.
Trong khi đó, thị trường Sydney, Hong Kong (Trung Quốc) và Thượng Hải đóng cửa nghỉ lễ.
Thị trường đang chờ đợi thời hạn chót vào ngày 7/4 mà Tổng thống Trump đưa ra, yêu cầu Iran phải mở cửa eo biển Hormuz.
Một số chuyên gia phân tích lo ngại xung đột có thể leo thang sau cột mốc này. Cuối tuần qua, ông Trump đã đưa ra thêm nhiều lời đe dọa đối với Iran ngay cả khi chiến sự tại khu vực vẫn tiếp diễn.
Bên cạnh đó, tâm điểm chú ý của thị trường vẫn là diễn biến giá dầu.
Mặc dù Mỹ chỉ nhập khẩu một phần nhỏ dầu từ vùng Vịnh, nhưng do dầu mỏ là loại hàng hóa mà giá cả được thiết lập trên thị trường toàn cầu nên Mỹ vẫn chịu tác động chung.
Một số quốc gia khan hiếm tài nguyên như Nhật Bản phải nhập khẩu phần lớn nhu cầu năng lượng và phụ thuộc nặng nề vào việc lưu thông qua eo biển Hormuz.
Nhận định về triển vọng thị trường, ông Jay Woods, chuyên gia phân tích tại công ty Freedom Capital Markets (New York), cho rằng sự bất định là yếu tố hàng đầu chi phối thị trường khi bước vào tuần giao dịch đầu tiên của tháng 4.
Ông nhấn mạnh nếu như thời điểm này năm ngoái tâm điểm là tác động từ các mức thuế đối ứng của Tổng thống Trump, thì năm nay sự bất ổn lại bao trùm xung quanh chiến sự đang diễn ra tại Iran.
