Khi kể lại trường hợp đau lòng của nữ sinh này trên một chương trình sức khỏe trực tuyến, bác sĩ Chang Xuri (Bắc Kinh, Trung Quốc) không khỏi xót xa.
Đây là trường hợp bệnh nhân mắc ung thư đại trực tràng và cũng là bệnh nhân qua đời vì bệnh này ở độ tuổi trẻ nhất mà bác sĩ Chang từng điều trị. Bà không chỉ tiếc nuối vì bệnh nhân còn quá trẻ, mà còn vì cô gái trẻ liên tục chủ quan với rất nhiều "tín hiệu cầu cứu" từ cơ thể.
Trong suốt hơn 1 năm, nữ sinh này đã phải chịu đựng chứng tiêu chảy dai dẳng, chướng bụng, khó chịu, thậm chí là đi ngoài ra máu nhưng vẫn giấu kín. Cô bé sợ bị bố mẹ trách mắng, bởi biết rõ nguyên nhân những điều này xảy ra là do đâu.
Đó là bởi những thói quen ăn uống tùy tiện, những món "khoái khẩu" mà bố mẹ nhắc mãi cô không chịu bỏ. Cô bé sợ rằng nói ra sẽ không được ăn uống theo ý mình nữa. Thế nhưng, cô gái trẻ chưa từng nghĩ đến những bất thường này là dấu hiệu ung thư.
Đến khi đau bụng dữ dội rồi ngất đi tại trường, nữ sinh 15 tuổi được đưa đến phòng cấp cứu thì mọi chuyện đã quá muộn. Khối u đã di căn, cơ hội cứu chữa gần như bằng không. Cuối cùng, cô qua đời ở tuổi 15 sau những ngày đau đớn nằm trên giường bệnh.
Trong trường hợp trên, vì bố mẹ rất bận rộn lại được nuông chiều tử nhỏ nên nữ sinh này mấy năm gần đây luôn ăn uống theo sở thích. Cuộc sống của cô gái trẻ xoay quanh những ứng dụng đặt đồ ăn, những bữa ăn ngoài hàng quán, những ngày ngồi lê la với bạn bè.
Ảnh minh họa.
Món "khoái khẩu" của cô toàn là những món ăn đầy dầu mỡ, cay nóng và nhiều đường như: gà rán, mì cay, thịt nướng, nước ngọt có ga, trà sữa, khoai tây chiên... Cô cũng không ăn theo giờ giấc hay 3 bữa một ngày mà là ăn uống theo tâm trạng, ăn đêm.
Bác sĩ Chang cảnh báo: "Thực phẩm nướng và chiên rán chế biến ở nhiệt độ cực cao sinh ra các chất cực độc như Hydrocarbon thơm đa vòng (PAHs) và Amin dị vòng (HCAs). Khi các chất này đi vào đường tiêu hóa, chúng không được đào thải kịp mà tích tụ lại, kích thích và gây tổn thương tế bào niêm mạc đại tràng, tạo điều kiện cho tế bào ung thư phát triển.
Còn việc tiêu thụ quá nhiều chất béo (đặc biệt là chất béo bão hòa từ đồ chiên rán) có thể kích thích tiết acid mật quá mức, chất này bị vi khuẩn đường ruột chuyển hóa thành các chất gây độc cho niêm mạc. Đồng thời, đường dư thừa gây tăng đột biến insulin và hormone IGF-1 (yếu tố tăng trưởng giống insulin), cả hai yếu tố này đều có khả năng thúc đẩy sự phát triển và nhân lên của tế bào ung thư đại trực tràng".
Những kiểu ăn uống này cộng thêm áp lực học hành, thường xuyên thức khuya ở nữ sinh khiến nhịp sinh học bị phá vỡ, tăng sinh viêm, thừa cân và hình thành ung thư.
Chế độ ăn uống không phải là nguyên nhân duy nhất gây ung thư đại trực tràng nhưng nhiều bằng chứng khoa học cho thấy đây là một trong những yếu tố nguy cơ cao và có thể phòng tránh được.
Theo đó, những thực phẩm có nguy cơ gây ung thư đại trực tràng cần hạn chế bao gồm:
Thịt chế biến sẵn
Ảnh minh họa.
Từ năm 2015, Cơ quan nghiên cứu ung thư quốc tế (IARC) thuộc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã xếp thịt chế biến sẵn vào Nhóm 1 - tác nhân gây ung thư ở người, nghĩa là đã có đủ bằng chứng cho thấy việc tiêu thụ thường xuyên làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng.
Nhóm thực phẩm này bao gồm xúc xích, thịt nguội, giăm bông, thịt xông khói, lạp xưởng, thịt hộp và các sản phẩm thịt được bảo quản bằng phương pháp hun khói, ướp muối hoặc sử dụng nitrit, nitrat.
Theo IARC, tiêu thụ khoảng 50 g thịt chế biến sẵn mỗi ngày có thể làm tăng khoảng 18% nguy cơ ung thư đại trực tràng so với người không hoặc rất ít sử dụng. Các chuyên gia cho rằng nguy cơ này liên quan đến các hợp chất N-nitroso có thể hình thành trong quá trình chế biến hoặc tiêu hóa, cùng với các chất sinh ra trong quá trình hun khói và bảo quản thực phẩm.
Ăn nhiều thịt đỏ
Ăn quá nhiều thịt đỏ trong thời gian dài cũng được xem là một yếu tố làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng.
IARC xếp thịt đỏ vào Nhóm 2A - có khả năng gây ung thư cho người, dựa trên các bằng chứng dịch tễ học và nghiên cứu cơ chế.
Một số giả thuyết cho rằng sắt heme trong thịt đỏ có thể thúc đẩy quá trình oxy hóa, làm tổn thương niêm mạc đại tràng và tạo điều kiện hình thành các hợp chất gây ung thư.
WCRF khuyến cáo người trưởng thành nên giới hạn lượng thịt đỏ ở mức khoảng 350 - 500 g thịt đã nấu chín mỗi tuần, đồng thời hạn chế tối đa thịt chế biến sẵn.
Thịt nướng cháy hoặc chiên ở nhiệt độ cao
Mặc dù không cần loại bỏ hoàn toàn các món chiên nướng nhưng nên hạn chế ăn thường xuyên, tránh sử dụng phần thịt bị cháy đen và ưu tiên các phương pháp chế biến như hấp, luộc, hầm hoặc nướng ở nhiệt độ vừa phải.
Chế độ ăn thiếu chất xơ
Một chế độ ăn ít rau xanh, trái cây, đậu và ngũ cốc nguyên hạt có thể làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng.
Chất xơ giúp tăng khối lượng phân, rút ngắn thời gian các chất cặn bã tiếp xúc với niêm mạc đại tràng, đồng thời là nguồn dinh dưỡng cho lợi khuẩn đường ruột. Khi lên men chất xơ, hệ vi sinh tạo ra các acid béo chuỗi ngắn như butyrate, có vai trò nuôi dưỡng tế bào niêm mạc đại tràng và góp phần giảm viêm.
Người trưởng thành nên bổ sung khoảng 25 - 30 g chất xơ mỗi ngày thông qua rau xanh, trái cây tươi, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt thay vì lạm dụng thực phẩm bổ sung chất xơ.
Rượu bia
Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (ACS) cho biết uống rượu bia là một trong những yếu tố nguy cơ của nhiều loại ung thư, bao gồm ung thư đại trực tràng.
Sau khi vào cơ thể, ethanol được chuyển hóa thành acetaldehyde - một chất có khả năng gây tổn thương DNA và cản trở quá trình sửa chữa tế bào. Nguy cơ tăng lên theo lượng rượu bia tiêu thụ. Vì vậy, hạn chế hoặc không sử dụng đồ uống có cồn là một trong những biện pháp giúp giảm nguy cơ mắc ung thư.
Mặc dù có yếu tố nguy cơ nhưng các thực phẩm không phải chỉ ăn một lần là mắc ung thư hay cần kiêng tuyệt đối. Để phòng ngừa ung thư đại trực tràng, cần xây dựng một chế độ ăn cân đối và duy trì lâu dài. Bên cạnh chế độ ăn, việc duy trì cân nặng hợp lý, tập thể dục ít nhất 150 phút mỗi tuần, không hút thuốc và ngủ đủ giấc cũng góp phần giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng.
Minh Hoa (t/h)
