Internet và mạng xã hội mở ra nhiều cơ hội học tập, kết nối nhưng cũng đặt học sinh trước không ít nguy cơ như lừa đảo trực tuyến, thông tin giả, bạo lực mạng hay xâm phạm dữ liệu cá nhân. Trước thực tế đó, nhiều giáo viên và nhà trường tại Ninh Bình đang trở thành những “lá chắn số”, chủ động trang bị kỹ năng giúp học sinh nhận diện rủi ro, sử dụng Internet an toàn và ứng xử có trách nhiệm trên môi trường số.
Đưa kỹ năng an toàn số vào tiết học
Nếu trước đây, nội dung sử dụng Internet an toàn chủ yếu được lồng ghép trong các hoạt động ngoại khóa, thì hiện nay nhiều trường đã coi đây là nhiệm vụ thường xuyên.
Bên cạnh các tiết Tin học, giáo viên chủ nhiệm và giáo viên phụ trách công tác Đoàn, Đội dành thời gian hướng dẫn học sinh nhận diện các hình thức lừa đảo trực tuyến, cảnh giác với đường link lạ, không chia sẻ thông tin cá nhân, mật khẩu hay mã xác thực cho người khác.
Nhiều trường còn tổ chức các chuyên đề như “An toàn trên không gian mạng”, “Ứng xử văn minh trên mạng xã hội”, “Phòng chống bạo lực mạng” thông qua sân khấu hóa, thảo luận tình huống hoặc các cuộc thi tìm hiểu kiến thức. Cách làm này giúp học sinh chủ động phân tích, xử lý các tình huống gần gũi với thực tế, từ đó hình thành kỹ năng tự bảo vệ mình khi tham gia môi trường số.
Để các nội dung tuyên truyền đi vào thực tiễn, nhiều nhà trường còn phối hợp với lực lượng công an, chuyên gia an ninh mạng và các tổ chức đoàn thể tổ chức tuyên truyền, diễn đàn và tọa đàm về kỹ năng sử dụng Internet an toàn. Qua các tình huống thực tế, học sinh được hướng dẫn nhận biết thủ đoạn lừa đảo, bảo vệ tài khoản cá nhân và ứng xử phù hợp trước thông tin chưa được kiểm chứng.
Ông Đinh Quang Tùng - Hiệu trưởng Trường THCS Nam Phong (phường Vị Khê), cho biết nhà trường thường xuyên lồng ghép nội dung giáo dục an toàn trên môi trường mạng vào sinh hoạt lớp, sinh hoạt dưới cờ, hoạt động trải nghiệm và các tiết Tin học. Theo ông, học sinh đã có nhiều chuyển biến tích cực, biết kiểm chứng thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và chủ động trao đổi với giáo viên khi gặp sự cố trên môi trường mạng. Đây cũng là cơ sở để nhà trường từng bước xây dựng văn hóa ứng xử an toàn, văn minh trong học sinh khi sử dụng mạng xã hội.
“Điều quan trọng không phải là hạn chế học sinh sử dụng Internet hay mạng xã hội mà là trang bị cho các em kỹ năng nhận diện rủi ro, khả năng tự bảo vệ mình và ý thức ứng xử văn minh trên môi trường số. Khi có đủ kiến thức và kỹ năng, các em sẽ trở thành những công dân số an toàn”, ông Tùng nhấn mạnh.
Không chỉ đổi mới cách tuyên truyền, nhiều nhà trường còn từng bước xây dựng môi trường số an toàn bằng những quy định, mô hình và hoạt động trải nghiệm phù hợp với học sinh.
Giáo viên trao đổi, hướng dẫn học sinh nâng cao kỹ năng số và sử dụng Internet an toàn trong quá trình học tập.
Sự chủ động từ nhà trường
Từ việc trang bị kiến thức, nhiều trường học tại Ninh Bình đang hướng tới hình thành thói quen và kỹ năng ứng xử số cho học sinh. Thay vì tiếp nhận thông tin một cách thụ động, các em được khuyến khích kiểm chứng nguồn tin, suy nghĩ trước khi chia sẻ nội dung trên mạng xã hội và chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ từ thầy cô, phụ huynh khi gặp những tình huống bất thường.
Bên cạnh việc trang bị kiến thức, nhiều trường học tại Ninh Bình chú trọng xây dựng văn hóa ứng xử trên môi trường số. Ngay đầu năm học, học sinh được phổ biến các quy định về sử dụng điện thoại, mạng xã hội, bảo vệ quyền riêng tư và tôn trọng người khác khi tham gia không gian mạng.
Một số trường thành lập câu lạc bộ chuyển đổi số, câu lạc bộ truyền thông học đường, tạo sân chơi để học sinh lan tỏa thông điệp sử dụng Internet an toàn thông qua video, infographic và các sản phẩm truyền thông do chính các em thực hiện. Thông qua các hoạt động này, chính học sinh trở thành những tuyên truyền viên tích cực, lan tỏa thông điệp sử dụng Internet an toàn đến bạn bè và người thân.
Thầy Nguyễn Văn Đức - Bí thư Đoàn Trường THPT Hoàng Văn Thụ (xã Hiển Khánh) nhận định, học sinh hiện nay dành nhiều thời gian trên không gian mạng nên dễ trở thành mục tiêu của các hình thức lừa đảo trực tuyến, tiếp cận thông tin sai sự thật hoặc vô tình tham gia các hành vi bạo lực mạng. Đoàn trường phối hợp với giáo viên chủ nhiệm và giáo viên Tin học lồng ghép nội dung giáo dục an toàn trên không gian mạng vào các hoạt động giáo dục, sử dụng nhiều tình huống thực tế để học sinh cùng trao đổi, phân tích và rút kinh nghiệm.
“Điều đáng mừng là sau các hoạt động tuyên truyền, nhiều học sinh đã có ý thức hơn trong việc bảo vệ tài khoản cá nhân, không chia sẻ thông tin nhạy cảm lên mạng xã hội và biết báo với thầy cô khi phát hiện dấu hiệu bất thường hoặc trở thành nạn nhân của bạo lực mạng”, thầy Đức chia sẻ.
Những chuyển biến đó cũng được chính học sinh cảm nhận rõ. Em Nguyễn Hà An - học sinh Trường THCS Trần Bích San (phường Nam Định) cho biết, sau các buổi tuyên truyền của nhà trường, em đã hình thành thói quen kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ, không kết bạn với người lạ, không truy cập các đường link không rõ nguồn gốc và tuyệt đối không cung cấp mật khẩu hay mã xác thực cho bất kỳ ai.
“Khi gặp nội dung xấu hoặc có dấu hiệu lừa đảo, em sẽ báo với thầy cô để được hướng dẫn xử lý. Những kiến thức này giúp em biết bảo vệ bản thân và nhắc nhở bạn bè cùng sử dụng mạng xã hội an toàn, văn minh hơn”, Hà An bày tỏ.
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, xây dựng môi trường học đường an toàn không chỉ dừng ở khuôn viên trường lớp mà còn mở rộng lên không gian mạng. Khi mỗi giáo viên trở thành người đồng hành, mỗi giờ học đều có thể lồng ghép kỹ năng số và mỗi học sinh biết tự bảo vệ mình, trường học sẽ thực sự trở thành điểm tựa để hình thành những công dân số an toàn, có trách nhiệm và sẵn sàng thích ứng với xã hội số.
Thông qua các hoạt động giáo dục tại trường, học sinh được hướng dẫn không cung cấp mật khẩu, mã OTP hay thông tin cá nhân cho người lạ; kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ, không truy cập các đường link không rõ nguồn gốc và chủ động báo với thầy cô, phụ huynh khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo hoặc bạo lực mạng.
