Ngày 5/1, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết vừa điều trị thành công một ca nhiễm nấm đen xâm lấn xoang hàm, một bệnh lý diễn tiến nhanh có nguy cơ đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.
Bệnh nhân là ông N.V.C. (55 tuổi, trú tại Phú Thọ) được chuyển đến Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương trong tình trạng đau vùng xoang hàm kèm cứng hàm nhẹ.
Đáng chú ý, trước đó người bệnh hoàn toàn khỏe mạnh, không mắc các bệnh nền thường gặp như đái tháo đường hay suy giảm miễn dịch. Tại cơ sở y tế tuyến dưới, bệnh nhân từng được chẩn đoán theo dõi uốn ván, song các triệu chứng không điển hình và đáp ứng điều trị chậm, buộc phải chuyển tuyến để đánh giá chuyên sâu.
Khi tiếp nhận, qua thăm khám lâm sàng, các bác sĩ nhận thấy bệnh nhân không có biểu hiện co cứng cơ toàn thân hay những dấu hiệu đặc trưng của uốn ván. Thay vào đó, triệu chứng nổi bật lại là đau xoang hàm và hạn chế há miệng mức độ nhẹ, những biểu hiện "không khớp" với chẩn đoán ban đầu, gợi ý khả năng tồn tại một nguyên nhân tiềm ẩn khác, nguy hiểm hơn.
Bác sĩ lấy bỏ triệt để tổ chức nấm, cắt lọc niêm mạc tổn thương.
Trao đổi với Người Đưa Tin về trường hợp trên, ThS.BS Nội trú Nguyễn Kim Anh cho biết, chính từ các dấu hiệu bất thường này ê-kíp đã chủ động mở rộng chẩn đoán và chỉ định chụp CT xoang để loại trừ các bệnh lý vùng mũi xoang.
"Kết quả hình ảnh cho thấy xoang hàm có tổn thương nghi ngờ nhiễm nấm xâm lấn, kèm theo dấu hiệu ăn mòn cấu trúc xương. Dựa trên lâm sàng và hình ảnh học, bệnh nhân được chẩn đoán mắc nhiễm nấm đen xâm lấn xoang hàm (mucormycosis), một bệnh lý hiếm gặp nhưng có tốc độ tiến triển rất nhanh, đe dọa trực tiếp đến tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.
Ngay sau đó, ca bệnh được hội chẩn liên chuyên khoa với Khoa Phẫu thuật Tạo hình – Thẩm mỹ và các chuyên khoa liên quan, thống nhất chỉ định phẫu thuật cấp cứu khẩn", bác sĩ cho biết.
Theo ThS.BS Nội trú Nguyễn Kim Anh, chỉ cần trì hoãn nấm có thể nhanh chóng ăn mòn xương, lan vào ổ mắt, nhãn cầu hoặc xâm lấn lên não, khiến tiên lượng thay đổi hoàn toàn theo chiều hướng xấu.
Ca phẫu thuật được triển khai ngay sau hội chẩn. Trong quá trình can thiệp, ê-kíp ghi nhận nhiều ổ nấm đen đặc trong xoang hàm, lan rộng trên niêm mạc xoang. Tại thời điểm mổ, tổn thương xương chưa quá nặng, một yếu tố then chốt cho thấy bệnh được phát hiện đúng "thời điểm vàng".
Các bác sĩ đã tiến hành lấy bỏ triệt để toàn bộ tổ chức nấm, cắt lọc niêm mạc bị tổn thương, đồng thời mở thông xoang hàm vào hốc mũi và vách mũi nhằm đảm bảo dẫn lưu tốt, hạn chế nguy cơ tồn lưu nấm và tạo điều kiện thuận lợi cho điều trị kháng nấm sau mổ.
Theo BS Nguyễn Kim Anh, với nhiễm nấm đen xâm lấn, phẫu thuật sớm kết hợp điều trị thuốc kháng nấm đặc hiệu đóng vai trò quyết định, không chỉ nhằm loại bỏ tổ chức nhiễm nấm mà quan trọng hơn là chặn đứng đường lan của nấm.
Loại nấm này có đặc tính phát triển rất nhanh, xâm lấn mạnh vào niêm mạc xoang, xương và đặc biệt là hệ mạch máu. Khi đã xâm nhập vào mạch máu, nấm có thể lan nhanh lên ổ mắt, nhãn cầu, não hoặc gây hoại tử diện rộng chỉ trong thời gian ngắn.
Bác sĩ ví mức độ tiến triển của nấm đen giống như nấm mốc trong nồi cơm để quên qua đêm, chỉ sau một khoảng thời gian ngắn đã lan rộng và phá hủy toàn bộ môi trường xung quanh.
Bác sĩ khuyến cáo không chỉ người mắc bệnh mạn tính mà cả người khỏe mạnh cũng cần cảnh giác, bởi nấm đen xâm lấn có thể khởi phát âm thầm từ những triệu chứng rất mơ hồ.
Song song với phẫu thuật, bệnh nhân bắt buộc phải điều trị kháng nấm đặc hiệu đường tĩnh mạch theo phác đồ tấn công kéo dài. Đây là nhóm thuốc chuyên sâu, đòi hỏi theo dõi sát các chỉ số chức năng gan, thận và thường chỉ được triển khai tại các cơ sở y tế tuyến trung ương. Sau can thiệp, tình trạng bệnh nhân hiện ổn định và đáp ứng điều trị bước đầu tốt.
Tuy nhiên, theo BS Kim Anh, nhiễm nấm đen xâm lấn vẫn được xếp vào nhóm bệnh nặng do nguy cơ không thể làm sạch hoàn toàn các ổ nấm vi thể, khả năng tái xâm lấn vẫn còn hiện hữu. Thời gian điều trị thường kéo dài ít nhất 3–4 tuần với thuốc tấn công đường tĩnh mạch, sau đó tiếp tục duy trì bằng thuốc uống và theo dõi chặt chẽ.
Về yếu tố nguy cơ, BS Kim Anh cho biết bệnh lý này thường gặp nhất ở người đái tháo đường, đặc biệt khi kiểm soát đường máu kém, người suy giảm miễn dịch, sử dụng corticoid kéo dài hoặc mắc các bệnh nền mạn tính.
Tuy nhiên, trường hợp bệnh nhân hoàn toàn không có bệnh nền như ca bệnh trên cho thấy nấm đen xâm lấn vẫn có thể xảy ra ở người trước đó khỏe mạnh và chính điều này khiến bệnh dễ bị bỏ sót ở giai đoạn sớm.
Trên thực tế, hầu hết mọi người đều tiếp xúc với bào tử nấm hằng ngày qua không khí, đất, cát hoặc thực phẩm để lâu ngày, nhưng chỉ một số ít đặc biệt là những người có hệ miễn dịch suy yếu mới phát triển thành bệnh lý xâm lấn nguy hiểm.
Từ ca bệnh này, các bác sĩ khuyến cáo khi xuất hiện các triệu chứng mơ hồ như đau xoang kéo dài, cứng hàm, sưng đau vùng mặt, đau đầu không rõ nguyên nhân hoặc không đáp ứng với điều trị thông thường, người bệnh cần sớm đến các cơ sở y tế chuyên sâu để được thăm khám và chẩn đoán kịp thời.
Với nhiễm nấm đen xâm lấn, phát hiện sớm và can thiệp đúng lúc chính là yếu tố sống còn, bởi chỉ cần chậm trễ khi nấm đã lan vào mạch máu lớn hoặc não, nguy cơ tử vong sẽ tăng lên rất nhanh.
