Bức ảnh của Sophia Spurgin chụp một ngư dân ở Hội An giành giải Nhất cuộc thi ảnh quốc tế tại Anh, kéo theo cuộc tranh luận xung quanh những điểm tương đồng của một nhiếp ảnh gia Việt Nam đã chụp trước đó.
Tranh cãi ý tưởng “cá che mắt”
Cuộc thi LCE Photographer of the Year 2026 tổ chức tại London (Anh) vừa công bố các tác phẩm nhiếp ảnh xuất sắc. Trong đó, bức ảnh “Fish Eyes” (Mắt cá) của nhiếp ảnh gia không chuyên Sophia Spurgin đánh bại hơn 14.500 tác phẩm dự thi để giành giải nhất.
Bức ảnh của Sophia Spurgin được giới chuyên môn đánh giá gây ấn tượng mạnh bởi sự trực diện và ý tưởng rõ ràng. Một ngư dân Hội An, với hai con cá được đưa lên che mắt, tạo nên hình ảnh vừa hài hước vừa giàu tính biểu tượng. Bố cục cân bằng, ánh sáng gọn gàng, nền được xử lý tối giản - tất cả hướng đến mục tiêu giúp người xem “đọc” được ý tưởng ngay lập tức.
Theo tác giả Sophia Spurgin, trong chuyến du lịch cùng gia đình, cô đã chụp bức ảnh này tại Hội An. Khoảnh khắc ghi lại là một phút giây vui đùa vào cuối buổi chụp. Cô cũng đặc biệt ấn tượng với chi tiết tấm lưới đánh cá ở hậu cảnh, yếu tố giúp tạo chiều sâu và tăng tính chân thực.
Tuy nhiên, chi tiết “cá che mắt” đã khiến nhiều người liên tưởng đến một bức ảnh khác của nhiếp ảnh gia Khánh Phan được chụp từ năm 2024, từng đăng tải trên các nền tảng quốc tế và nhận được sự quan tâm đáng kể.
Sự tương đồng về chi tiết thị giác, đặc biệt là việc sử dụng cá gần vị trí mắt đã nhanh chóng trở thành tâm điểm của tranh luận trên các hội nhóm, diễn đàn về nhiếp ảnh. Một số ý kiến đặt vấn đề về tính nguyên bản, ý tưởng, bản quyền, thậm chí nghi ngờ khả năng “ảnh hưởng” giữa hai tác giả.
Tuy nhiên, phản ứng từ chính Khánh Phan lại đi theo một hướng khác. Cô không phủ nhận sự trùng lặp chất liệu, nhưng cũng không xem đó là vấn đề cần tranh cãi. Theo cô, trong nhiếp ảnh việc nhiều người khai thác cùng một chất liệu đời sống là điều bình thường. Quan trọng hơn là cách mỗi người thể hiện, xử lý ánh sáng, màu sắc và cảm xúc. Chất liệu văn hóa là của chung chứ không của riêng ai nên cứ hồn nhiên tôn vinh cái đẹp.
Khánh Phan chia sẻ, sau khi đăng tải lên Instagram, tác phẩm đã đạt khoảng 18 nghìn like, công bố trên Lightroom World và được mua độc quyền (không xuất bản) 2 năm với giá 2.500 USD: “Sau khi mình chụp tấm này năm 2024 và được đăng tải trên Adobe lightroom thì đã có nhiều đoàn nhiếp ảnh sau đó cover lại. Tuy nhiên mỗi người mỗi cảm xúc và trải nghiệm, nên tôn trọng góc nhìn của họ”.
Quan điểm này của nhiếp ảnh gia Khánh Phan đã làm cuộc tranh luận hạ nhiệt, nhưng lại vô tình khiến cuộc tranh luận được mở rộng sang một hướng khác, về vấn đề ranh giới giữa cảm hứng, ý tưởng và sự lặp lại của một tác phẩm nhiếp ảnh.
Cùng ý tưởng nhưng thể hiện khác biệt
Nhiếp ảnh gia Sophia Spurgin nhận giải Nhất cuộc thi LCE Photographer of the Year 2026. Ảnh cắt từ video trao giải
Khi đặt bức ảnh của Khánh Phan chụp trước đó cạnh tác phẩm đoạt giải của Sophia Spurgin, nhiều ý kiến cho rằng sự khác biệt không chỉ nằm ở chi tiết mà còn ở cách tiếp cận. Ảnh của Khánh Phan là chân dung đặc tả, với ánh sáng xử lý tinh tế, làm nổi bật nếp nhăn và gương mặt người ngư dân. Màu sắc có chiều sâu, giàu sắc độ; con cá chỉ là chi tiết trong câu chuyện, đòi hỏi người xem thời gian để cảm nhận.
Ngược lại, bức ảnh của Sophia Spurgin lại xây dựng toàn bộ cấu trúc quanh một ý tưởng thị giác. Hai con cá được đặt đối xứng, che đúng vị trí mắt, tạo nên một “twist” rõ ràng. Tất cả các yếu tố khác, từ ánh sáng đến nền đều được tiết chế để phục vụ ý tưởng này, khiến người xem có thể hiểu ngay trong khoảnh khắc.
Tranh cãi xoay quanh bản quyền ý tưởng, nhưng theo pháp lý, luật chỉ bảo hộ cách thể hiện, không bảo hộ ý tưởng. Vì vậy, “dùng cá che mắt” không thuộc về riêng ai, mà chỉ khi được thể hiện cụ thể mới được bảo hộ.
Vì vậy, khó có cơ sở để kết luận có hành vi “sao chép”. Tuy nhiên, trong nghệ thuật, ngoài pháp lý còn có yếu tố đạo đức và cảm nhận. Một ý tưởng dù không thuộc về ai, nhưng nếu đã xuất hiện trước đó, việc lặp lại khiến người xem đặt câu hỏi về tính mới mẻ.
Một yếu tố khác là vai trò của người ngư dân tên là “chú Mười”. Ông không xa lạ với ống kính, đã quen tạo dáng và tham gia vào quá trình chụp. Vì vậy, bức ảnh không chỉ là khoảnh khắc được “bắt”, mà là kết quả của sự tương tác giữa người chụp và nhân vật.
Trong các cuộc thi quốc tế, số lượng tác phẩm lớn khiến giám khảo thường ưu tiên những bức ảnh gây ấn tượng nhanh, ý tưởng rõ ràng, dễ tiếp cận. Bố cục chặt chẽ, thông điệp trực quan và tính độc đáo thị giác là yếu tố then chốt.
Bức ảnh của Sophia Spurgin đáp ứng tốt các tiêu chí này khi tạo ấn tượng mạnh ngay lập tức. Trong khi đó, ảnh của Khánh Phan giàu chiều sâu nhưng cần thời gian cảm nhận, không phải lúc nào cũng là lợi thế khi chấm giải. Điều này không phủ nhận giá trị nghệ thuật, mà cho thấy khác biệt giữa “giá trị” và “khả năng cạnh tranh”.
Xét cho cùng, câu chuyện không chỉ là tranh cãi ý tưởng hay bản quyền, mà phản ánh đời sống nghệ thuật đương đại với nhiều lớp giao thoa và góc nhìn. Trong thế giới nhiếp ảnh, một khoảnh khắc có thể được nhìn theo nhiều cách khác nhau. Và đôi khi, giá trị không nằm ở việc nó thuộc về ai, mà ở việc nó đã chạm đến người xem như thế nào.
“Đối với mình, việc lấy lại ý tưởng và thực hiện theo cách riêng hay lặp lại các chất liệu văn hóa đời sống không quan trọng, vì chất liệu văn hóa là của chung và lan toả văn hóa là điều nên làm. Ai thành công với chất liệu đó mới đáng quan tâm, và không thành công cũng đáng trân trọng. Nên dù người Việt hay người nước ngoài đạt giải trên chất liệu văn hóa Việt đều đáng mừng”, nhiếp ảnh gia Khánh Phan cho biết.
