 |
| Xe tuk-tuk và xe máy xếp hàng tại một trạm xăng ở Mandaluyong, Philippines, ngày 26/3/2026. (Nguồn: Getty Images) |
Nhu yếu phẩm chịu ảnh hưởng
Xung đột ở Trung Đông đã làm tắc nghẽn dòng chảy dầu và khí đốt tự nhiên qua eo biển Hormuz, làm giảm khoảng 1/5 nguồn cung toàn cầu.
Sự gián đoạn này không chỉ khiến giá nhiên liệu tăng vọt, mà còn làm giảm nguồn cung các sản phẩm hóa dầu cần thiết để sản xuất các mặt hàng thiết yếu hàng ngày như giày dép, quần áo và túi nhựa.
Tình trạng thiếu hụt này hiện đang lan rộng ra mọi ngóc ngách của thị trường tiêu dùng, khi giá các nguyên liệu như nhựa, cao su và polyester tăng cao. Tác động cho đến nay rõ rệt nhất ở châu Á, nơi chiếm hơn một nửa sản lượng sản xuất của thế giới và phụ thuộc rất nhiều vào nhập khẩu dầu mỏ và các mặt hàng khác.
Tại Hàn Quốc, nơi người dân đang mua sắm hoảng loạn các loại túi đựng rác, chính phủ đã khuyến khích các nhà tổ chức sự kiện giảm thiểu việc sử dụng các vật dụng dùng một lần.
Còn tại Nhật Bản, cuộc khủng hoảng dầu mỏ đã làm dấy lên lo ngại rằng, bệnh nhân suy thận mãn tính sẽ không thể được điều trị do thiếu ống y tế bằng nhựa dùng trong chạy thận nhân tạo.
| More from WVR |
 Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 6/4: Tình hình Trung Đông là yếu tố chính chi phối đồng USD |
Các nhà sản xuất găng tay Malaysia cho biết, sự khan hiếm một sản phẩm phụ của dầu mỏ cần thiết để sản xuất mủ cao su đang đe dọa nguồn cung găng tay y tế toàn cầu.
Dan Martin, Giám đốc bộ phận thông tin kinh doanh tại Dezan Shira & Associates - công ty tư vấn giúp các doanh nghiệp quốc tế mở rộng hoạt động tại châu Á, cho biết: “Điều này ảnh hưởng rất nhanh đến mọi thứ, bao gồm bia, mì gói, khoai tây chiên, đồ chơi, mỹ phẩm".
Nguyên nhân là do nắp nhựa, thùng, túi đựng đồ ăn nhẹ và hộp đựng ngày càng khó tìm mua. Các dẫn xuất dầu mỏ cũng cần thiết để sản xuất chất kết dính cho giày dép và đồ nội thất, chất bôi trơn công nghiệp cho máy móc và dung môi cho sơn và các quy trình làm sạch, Giám đốc Martin nói thêm.
“Tác động lan truyền rất nhanh từ sự gián đoạn trong ngành dầu khí và vận tải biển sang ngành hóa dầu và hàng tiêu dùng,” ông nói.
Sự xáo trộn trên khắp các mặt hàng và ngành sản xuất đang gây áp lực tăng lên đối với lạm phát toàn cầu và ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế. Các nhà sản xuất đang phải trả nhiều tiền hơn cho năng lượng và nguyên liệu thô, điều này ảnh hưởng đến biên lợi nhuận và bắt đầu đẩy giá cả lên cao đối với người tiêu dùng.
Chi phí nhiên liệu tăng cao đang làm đảo lộn hoạt động đi lại và logistics, trong khi nguồn cung khan hiếm các nguyên liệu khác từ Trung Đông, chẳng hạn như phân bón và khí heli, có thể dẫn đến giá thực phẩm và điện tử đắt hơn.
Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) nhận định: “Những tác động lan tỏa phức tạp này đang xảy ra vào thời điểm mà nhiều nền kinh tế có khả năng hạn chế trong việc hấp thụ các cú sốc. Mặc dù chiến tranh có thể định hình nền kinh tế toàn cầu theo những cách khác nhau, nhưng tất cả đều dẫn đến giá cả cao hơn và tăng trưởng chậm hơn".
 |
| Những chiếc túi đựng rác được trưng bày tại quầy thanh toán ở Goyang, Hàn Quốc. (Nguồn: Getty Images) |
Không có cách nào khác?
Các quốc gia đã bắt đầu giải phóng một lượng dầu kỷ lục từ kho dự trữ khẩn cấp để bù đắp tác động của chiến tranh. Nhưng phần lớn sự khan hiếm nguồn cung ngày càng gia tăng bắt nguồn từ sự thiếu hụt naphtha - một sản phẩm phụ của dầu mỏ và là nguyên liệu quan trọng cho các vật liệu tổng hợp.
Một số công ty hóa dầu ở châu Á, nơi nhập khẩu hơn một nửa lượng naphtha từ Trung Đông, đã cắt giảm sản lượng hoặc tuyên bố trường hợp bất khả kháng trong những tuần gần đây do nguồn nguyên liệu khan hiếm. Bất khả kháng là thuật ngữ pháp lý dùng để chỉ những tình huống không thể lường trước khiến một công ty không thể thực hiện hợp đồng.
Ông Martin tại Dezan Shira & Associates cho biết, sự khan hiếm naphtha đang dẫn đến chi phí đầu vào cao hơn cho khách hàng, đặc biệt là những khách hàng sản xuất các sản phẩm có thông số kỹ thuật nghiêm ngặt, chẳng hạn như chất bán dẫn, phụ tùng ô tô và bao bì y tế hoặc thực phẩm.
“Thực sự không có nhiều lựa chọn, ngoại trừ việc cắt giảm lắp ráp và sử dụng ít điện năng hơn. Tất cả các công ty đều đang cạnh tranh với nhau. Mọi người đều ở trong cùng một hoàn cảnh”, ông nói.
Khi các nhà sản xuất gấp rút tìm kiếm nguyên liệu, giá thành của nhựa và các sản phẩm chứa nhựa đang tăng cao. Theo nền tảng thông tin thị trường hàng hóa ICIS, giá nhựa nguyên sinh ở châu Á đã tăng tới 59% lên mức cao kỷ lục kể từ cuối tháng 2 - thời điểm xảy ra căng thẳng Trung Đông.
Một trong những nhà bán buôn bao bì nhựa lớn nhất của Thái Lan cho biết đã tăng giá 10% đối với các loại túi ni lông trong suốt được sử dụng rộng rãi bởi các nhà hàng, quán ăn và dịch vụ giao đồ ăn mang đi.
Truyền thông Ấn Độ đưa tin, nước đóng chai đang trở nên đắt đỏ hơn, với giá nắp chai nhựa tăng gấp bốn lần kể từ khi chiến tranh bắt đầu. Trong khi đó, Nongshim - nhà sản xuất mì ăn liền lớn nhất Hàn Quốc cho biết, công ty cung cấp bao bì nhựa cho họ hiện chỉ còn lượng hàng đủ dùng trong khoảng một tháng.
 |
| Công nhân đang làm việc tại xưởng kéo sợi của một nhà máy sản xuất sợi polyester ở Cửu Giang, Trung Quốc. (Nguồn: Getty Images) |
Viễn cảnh nào cho châu Á?
Là khu vực đầu tiên cảm nhận tác động của cuộc khủng hoảng nhiên liệu, các vấn đề về nguồn cung mới của châu Á báo hiệu những điều không tốt cho phần còn lại của thế giới, nếu dầu mỏ và các nguồn tài nguyên khác không thể được sản xuất hoặc vận chuyển từ Trung Đông.
Ngoài việc sản xuất khoảng 17% lượng naphtha và 30% nhựa plastic của thế giới, Trung Đông còn cung cấp 45% lượng lưu huỳnh dùng để sản xuất phân bón, 33% lượng heli dùng trong ngành bán dẫn, chăm sóc sức khỏe và hàng không vũ trụ, và 22% lượng urê và amoniac dùng làm chất dinh dưỡng cho cây trồng, theo Morgan Stanley.
Nông dân Mỹ hiện đang phải trả nhiều tiền hơn cho phân bón do giá urê nhập khẩu vốn đã tăng khoảng 1/3 kể từ khi chiến tranh bắt đầu.
“Giống như trong thời kỳ Covid-19, cú sốc diễn ra tuần tự, chứ không phải đồng thời – một sự gián đoạn nguồn cung đang lan rộng về phía Tây”, các nhà phân tích của J.P. Morgan nhận định.
| More from WVR |
 Nhìn lại một năm thuế quan của Tổng thống Trump: Ai được, ai mất nhiều nhất? |
Trong vài tuần qua, các quốc gia châu Á đã tập trung vào việc giảm thiểu sự tăng vọt giá dầu, với các biện pháp như giải phóng lượng dầu dự trữ, khống chế giá nhiên liệu và cắt giảm giờ làm để tiết kiệm năng lượng.
Nhưng theo J.P. Morgan, tình trạng thiếu hụt nguồn cung sẽ trở nên nghiêm trọng hơn vào tháng 4, với những lô dầu thô cuối cùng được vận chuyển trước chiến tranh dự kiến sẽ đến vào đầu tháng.
Các nhà phân tích cho biết, một số nhà sản xuất hàng tiêu dùng đang trì hoãn việc mua nguyên liệu với hy vọng giá cả sẽ giảm nếu xung đột ở Trung Đông được giải quyết.
Tại Trung Quốc, một số doanh nghiệp đang áp dụng chiến lược chờ đợi và quan sát để tránh phải trả giá quá cao cho nguyên liệu sản xuất hàng tồn kho không mong muốn.
Trong khi đó, tại Indonesia, nơi giá nhựa đã tăng gấp đôi trong tháng qua, các công ty đang giảm độ dày của vật liệu đóng gói, thậm chí đang xem xét sử dụng các vật liệu khác, chẳng hạn như giấy, thủy tinh, nhôm hoặc nhựa tái chế.
Việc chuyển sang các vật liệu thay thế nhựa cũng có thể tốn kém, theo Stephen Moore, người sáng lập MLT Analytics. Ông cho biết, nguồn cung toàn cầu về vật liệu nhựa tái chế và nhựa sinh học đã bị hạn chế, và nhựa sinh học thường có giá cao hơn từ năm đến bảy lần so với nhựa làm từ nhiên liệu hóa thạch.
“Nếu mọi thứ trở lại bình thường ở eo biển Hormuz vào ngày mai, tôi nghĩ phải mất ít nhất vài tháng nữa ngành công nghiệp nhựa ở châu Á mới có thể hoạt động trở lại bình thường,” ông nói.
