xuân

Xây trường nội trú vùng biên giới: Xóa điểm lẻ, nâng chất giáo dục

Đây là bước đi quan trọng nâng cao chất lượng giáo dục, tạo cơ hội học tập công bằng và nuôi dưỡng tri thức, ước mơ cho trẻ em vùng khó.

Chưa đáp ứng đủ nhu cầu

Hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú (PT DTNT), phổ thông dân tộc bán trú (PT DTBT) tại các địa phương đã tạo cơ hội cho học sinh được giáo dục toàn diện, góp phần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cho vùng cao. Tuy nhiên, điều kiện tổ chức trường nội trú, bán trú trên thực tế chưa đáp ứng đủ nhu cầu người học.

Lai Châu có 11 xã biên giới, hầu hết đã có trường tiểu học, THCS là trường phổ thông dân tộc bán trú. Tuy nhiên, nhiều học sinh không thuộc diện bán trú theo quy định của Nghị định 66/2025NĐ-CP. Ông Hoàng A Xá, bản Huổi Luông 1 (Phong Thổ, Lai Châu) có con học lớp 8 Trường PT DTBT THCS Huổi Luông, nhưng không thuộc diện bán trú.

Do nhà cách trường khoảng 5km, hàng ngày ông dậy sớm đưa con tới trường rồi quay về để kịp giờ lên nương. Ông Xá bày tỏ: “Nhà tôi không đủ điều kiện hưởng chế độ bán trú. Sáng đưa đi và trưa đón con về rất vất vả. Có hôm làm về muộn, con phải tự đi bộ về nhà. Năm học tới có quy định học 2 buổi/ngày, chúng tôi rất lo lắng về việc đưa đón con”.

Ông Nguyễn Anh Giang - Phó Hiệu trưởng Trường PT DTBT THCS Huổi Luông cho biết, trường có hơn 300 học sinh không thuộc diện bán trú, trong đó nhiều em xa trung tâm. Nhà nào có điều kiện thì bố mẹ đưa đến trường, em nào khó khăn phải đi bộ nhiều cây số đường đồi núi đến lớp, rất vất vả”.

Tương tự, Trường PT DTBT THCS Dào San (Dào San, Lai Châu) có khoảng 500/750 học sinh không được hưởng chế độ bán trú, nhiều em nhà ở cách trường 5-6km. Ông Mai Văn Tường - Hiệu trưởng cho biết, độ tuổi này, các em chưa đủ tuổi đi xe máy hay xe đạp điện, trong khi phụ huynh mải lao động nên việc đưa con tới trường lúc có, lúc không, nhiều em phải đi bộ đến lớp. Vì thế, tỷ lệ học sinh đến lớp thường sụt giảm, ảnh hưởng đến việc nâng cao chất lượng giáo dục của trường.

Trường PT DTBT Tiểu học Xuân Trường (Xuân Trường, Cao Bằng) cũng chưa đáp ứng được nhu cầu sinh hoạt và học tập của học sinh. Trường hiện có 8 phòng học bán kiên cố xây dựng từ năm 1999 đã xuống cấp nghiêm trọng, “trắng” các phòng học bộ môn, chức năng, tin học để triển khai Chương trình mới. Nước sạch chưa có, bếp và nhà ăn là công trình tạm, nhà vệ sinh không đủ cho nhu cầu sử dụng.

Đội ngũ giáo viên cũng đối diện với nhiều khó khăn khi chỉ có 3 phòng công vụ nhỏ, thiếu nước sinh hoạt khiến việc ăn ở, giảng dạy, chăm sóc học sinh bán trú bất tiện. Bà Lãnh Thị Nhấm - Hiệu trưởng cho biết: Chúng tôi đã nỗ lực tận dụng mọi nguồn lực hiện có, nhưng do thiếu thiết bị dạy học, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy còn hạn chế.

Tương tự, điểm trường lẻ Pác Mười, thuộc Trường Tiểu học Đào Viên (Quốc Việt, Lạng Sơn) bếp ăn chưa đảm bảo, không có phòng và nhân viên y tế. Ông Hoàng Văn Diệm - Phó Hiệu trưởng cho biết, nhà trường mong được đầu tư phòng học kiên cố, nhà công vụ, nhà vệ sinh và phòng học bộ môn tại điểm trường để đảm bảo tối thiểu yêu cầu dạy học. Ngoài ra, việc xây dựng nhà ăn cho học sinh bán trú, nhà công vụ cho giáo viên vô cùng cấp thiết.

xoa-diem-le-nang-chat-giao-duc-3.jpg Giờ chào cờ của thầy trò Trường Tiểu học Tri Lễ 4, xã biên giới Tri Lễ, Nghệ An. Ảnh: Hồ Lài

Mong muốn chuyển đổi mô hình

Trường PT DTBT Tiểu học Mường Lống 1 (Mường Lống, Nghệ An) hiện không còn điểm lẻ. Cơ sở vật chất nhà trường được địa phương tập trung đầu tư xây dựng, đảm bảo phòng học, các phòng chức năng cũng như khu nhà ở bán trú.

Ông Trịnh Hoàng Tuấn - Hiệu trưởng chia sẻ, thời gian đầu, nhà trường rất vất vả trong công tác vận động, tuyên truyền đến phụ huynh cũng như công tác tổ chức chăm sóc, quản lý học sinh. Thực tế ở vùng cao, bố mẹ học sinh đi làm ăn xa, gửi lại con cho ông bà, hoặc nếu ở tại địa phương cũng thường xuyên đi làm rẫy.

Vì thế, khi học sinh được ở trường, có thầy cô chăm sóc, quản lý, về sức khỏe và học tập, các em đều tiến bộ trông thấy, tạo được sự tin tưởng của phụ huynh. Nhà trường cũng có điều kiện cải thiện, nâng cao hiệu quả giáo dục toàn diện.

Trường PT DTNT Ba Chẽ (Quảng Ninh), có 376 học sinh, 100% là con em đồng bào dân tộc thiểu số. Bà Bằng Thị Ngọc Lan - Hiệu trưởng chia sẻ: “Người dân ở đây kinh tế khó khăn, nhiều gia đình đi làm rừng cả tuần mới về nên khi gửi con vào trường nội trú họ sẽ yên tâm vì có điều kiện chăm sóc, học tập tốt”.

Theo bà Lan, trước đây, trường là đơn vị giáo dục trực thuộc huyện Ba Chẽ (cũ) và tuyển sinh trên toàn huyện. Tuy nhiên, sau khi sắp xếp hành chính, trường thuộc quản lý của xã Ba Chẽ mới. Như vậy, phạm vi tuyển sinh của trường gồm học sinh trên địa bàn xã, trong khi vẫn còn các em khối 7, 8, 9 thuộc xã Lương Minh và Kỳ Thượng. Vì vậy, công tác quản lý giáo dục, đảm bảo chế độ cho học sinh có những điểm vướng mắc, không hợp lý.

xoa-diem-le-nang-chat-giao-duc-2.jpg Bữa cơm bán trú của học sinh Trường PT DTBT THCS Dào San. Ảnh: Hà Thuận

Trường Tiểu học và THCS Đồng Văn (Hoành Mô, Quảng Ninh) năm học 2025 - 2026 dự kiến có 550 học sinh, với trên 96% dân tộc thiểu số, và phần lớn người Dao. Trước đây, trường thuộc hệ thống Trường PT DTBT, nhưng từ tháng 8/2024 chuyển đổi thành trường bình thường. Hiện nay, trường có 245 học sinh thuộc diện bán trú ở lại trường cả tuần để học tập, 30 em bán trú theo ngày.

Ông Nguyễn Thành Trung - Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS Đồng Văn thông tin, dù không còn mô hình trường bán trú, nhưng nhu cầu ở bán trú, nội trú của học sinh lớn. Giáo viên vẫn làm công tác quản sinh, phải đi trực bán trú nhưng không được hưởng chế độ hỗ trợ.

Nếu được chuyển thành trường nội trú sẽ là điều tốt cho học sinh và giáo viên. Đồng thời thuận lợi trong việc đầu tư cơ sở vật chất phục vụ tốt hơn nữa công tác dạy và học. Hiện UBND xã đã đề xuất với các cấp chuyển đổi mô hình sang trường nội trú nhằm đảm bảo chế độ cho giáo viên, học sinh tốt hơn. Lãnh đạo sở GD&ĐT cùng đoàn công tác đã lên khảo sát mặt bằng.

Ông Lò Văn Thại - Hiệu trưởng Trường PT DTBT THCS Ka Lăng (Thu Lũm, Lai Châu) bày tỏ: “Nếu được đầu tư, trường liên cấp nội trú sẽ đáp ứng được nhu cầu học tập của học sinh. Qua đó, tập trung phát triển giáo dục gắn với chiến lược phát triển bền vững vùng biên, nâng cao đời sống đồng bào dân tộc thiểu số, giữ vững thế trận quốc phòng toàn dân”.

xoa-diem-le-nang-chat-giao-duc-1.jpg Trường PT DTBT Tiểu học Bắc Lý 2 (Bắc Lý, Nghệ An) khắc phục hậu quả mưa lũ. Ảnh: Hồ Lài

Vận dụng chính sách

Xã Bắc Lý (Nghệ An) đang trong thời điểm khó khăn khi chịu ảnh hưởng nặng nề do mưa lũ gây ra. Trong đó, Trường PT DTBT Tiểu học Bắc Lý 2 và điểm trường mầm non bản Buộc bị ngập trong bùn đất, hư hỏng nhà ở bán trú học sinh, ký túc xá giáo viên cùng nhiều thiết bị, đồ dùng dạy học khác.

Ông Phạm Viết Phúc - Chủ tịch UBND xã Bắc Lý cho hay, trước mắt, địa phương huy động nguồn lực khắc phục hậu quả lũ lụt. Tu sửa cơ sở vật chất, nhất là khu nhà ở bán trú học sinh và ký túc xá giáo viên để đưa vào sử dụng khi năm học mới bắt đầu.

Tuy nhiên, thời gian tới, xã Bắc Lý sẽ quy hoạch lại hệ thống trường học, lồng ghép vào chương trình trường phổ thông nội trú liên cấp vùng biên. Cụ thể, dự kiến mở rộng diện tích tại địa điểm Trường PT DTBT THCS Bắc Lý hiện tại để chuyển đổi, xây dựng thành trường nội trú liên cấp tiểu học và THCS.

Đối với các bản xa trung tâm, có thể đưa học sinh từ lớp 3 trở lên về học nội trú, duy trì điểm lẻ cho khối 1 và 2. Khi hoàn thiện cơ sở vật chất đầy đủ, địa phương cùng với nhà trường vận động, tuyên tuyền để đưa toàn bộ học sinh về trường nội trú thụ hưởng điều kiện giáo dục tốt nhất.

Thực hiện Thông báo số 81 của Bộ Chính trị về triển khai xây dựng các trường phổ thông liên cấp cho các xã biên giới, Sở GD&ĐT Nghệ An đã đánh giá, thống kê và trình danh sách 21 trường dự kiến sẽ được đầu tư xây dựng tại 21 xã biên giới. Các trường nội trú liên cấp có 1.029 lớp (trong đó có 549 lớp ở cấp tiểu học và 480 lớp cấp THCS) với hơn 39 nghìn học sinh và 1.736 giáo viên. Trong đó hơn 30 nghìn học sinh sẽ ở nội trú. Tổng kinh phí đầu tư cho 21 trường hơn 5 nghìn tỷ đồng.

Ông Thái Văn Thành - Giám đốc Sở GD&ĐT Nghệ An cho biết, khi triển khai xây dựng 21 trường phổ thông nội trú liên cấp ở vùng biên, chính quyền cấp xã làm chủ đầu tư, có trách nhiệm lo quỹ đất, tối thiếu 4ha để đảm bảo sân chơi, bãi tập cho từ 1.500 học sinh trở lên. Việc tập trung đầu tư, thành lập trường phổ thông nội trú có uy tín, chất lượng, sẽ dần xóa bỏ điểm lẻ, đưa học sinh về trường liên cấp. Qua đó tạo điều kiện để học sinh có môi trường học tập tốt nhất, đảm bảo công bằng trong tiếp cận cơ hội giáo dục.

Trước nhu cầu cấp thiết, tỉnh Lạng Sơn đã phê duyệt kế hoạch xây dựng hệ thống trường nội trú tại 11 xã biên giới. Trong năm học 2025 - 2026, dự kiến sẽ khởi công 3 - 4 trường, tạo tiền đề cho việc sáp nhập, tập trung giáo viên và học sinh, nâng cao hiệu quả giáo dục vùng khó.

Tại Quảng Ninh, ông Đinh Ngọc Sơn - Phó Giám đốc sở GD&ĐT chia sẻ, trên địa bàn tỉnh có gần 1.800 học sinh đang học tại 5 trường PT DTNT và hơn 60 học sinh học tại 2 trường PT DTBT. “Sau sáp nhập, toàn tỉnh có 9 xã, phường biên giới. Tuy nhiên, các phường Móng Cái 1, Móng Cái 2 và Móng Cái 3 là khu đô thị, nên địa phương đề xuất không xây dựng trường nội trú tại 3 phường này. Đối với 6 xã biên giới còn lại sẽ xây từ 6 đến 8 trường, có xã xây 2 trường. Quảng Ninh đề xuất xây dựng trên cơ sở mở rộng, nâng cấp các trường hiện tại. Hiện nay tỉnh đã tổng hợp báo cáo lên Bộ”, ông Sơn thông tin.

Khi xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp, học sinh các xã không thuộc vùng biên nếu có nhu cầu vẫn có thể chuyển tới học, để tiếp cận môi trường giáo dục, đội ngũ giáo viên chất lượng. Trường học mới hiện đại về cơ sở vật chất lẫn chất lượng đội ngũ, là điểm đến tin cậy của nhân dân và học sinh vùng cao, biên giới, góp phần đào tạo nguồn nhân lực cho địa phương, đất nước. - Ông Thái Văn Thành (Giám đốc Sở GD&ĐT Nghệ An)