Xây dựng Khung phát triển chuyên môn: 'Chìa khóa' nâng chất đội ngũ nhà giáo

Giúp giáo viên phát triển năng lực

Giới thiệu tổng quan hoạt động xây dựng Khung phát triển chuyên môn cho giáo viên Việt Nam, ông Davide Guarini Gilmartin - đại diện Hội đồng Anh chia sẻ, hoạt động này bao gồm tiến độ triển khai, định hướng nghiên cứu và kế hoạch áp dụng trong thời gian tới. Theo đó, Khung này được thiết kế như hệ thống mở, có khả năng cập nhật linh hoạt, nhằm hỗ trợ giáo viên phát triển năng lực một cách liên tục, phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục.

Nghiên cứu về quá trình xây dựng Khung phát triển chuyên môn, ông Đỗ Đức Lân - Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Hợp tác phát triển và bà Trần Thị Hương Giang - đại diện Trung tâm Hợp tác phát triển (Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam) cho biết, quá trình xây dựng Khung được khởi đầu từ việc khảo sát sâu rộng đội ngũ giáo viên trên cả nước. Việc lắng nghe tiếng nói từ thực tiễn giúp nhóm nghiên cứu xác định rõ nhu cầu, từ đó thiết kế các tiêu chí vừa đảm bảo cơ sở khoa học, vừa phù hợp với điều kiện triển khai tại nhà trường.

Chia sẻ về kết quả nghiên cứu, ông Đỗ Đức Lân cho hay, giáo viên đang cần lộ trình học tập rõ ràng, với các định hướng cụ thể về nội dung, phương thức và môi trường học tập. Khung phát triển chuyên môn được xây dựng nhằm trả lời trực tiếp các câu hỏi “học gì, học ở đâu và học như thế nào”, đồng thời nhấn mạnh các năng lực cốt lõi như: kỹ năng số và phương pháp dạy học hiện đại.

Một trọng tâm quan trọng của Khung phát triển chuyên môn là thúc đẩy chuyển đổi từ bồi dưỡng thụ động sang tự học chủ động. Theo ông Đỗ Đức Lân, khi giáo viên có công cụ để tự đánh giá và nhận diện giá trị của việc nâng cao năng lực, họ sẽ chủ động học tập, đổi mới và sáng tạo, thay vì thực hiện các chương trình bồi dưỡng mang tính hình thức.

Bên cạnh đó, Khung phát triển chuyên môn được thiết kế theo hướng linh hoạt, có khả năng thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của giáo dục. Nhóm nghiên cứu kỳ vọng, đây sẽ trở thành công cụ đồng hành hiệu quả, hỗ trợ giáo viên nâng cao năng lực, duy trì động lực nghề nghiệp và đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên số.

Sinh viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 tình nguyện dạy học cho trẻ em nông thôn. Ảnh: NTCC

​Chuyển từ bồi dưỡng bắt buộc sang tự học chủ động

Khẳng định, giáo viên là lực lượng then chốt trong việc hiện thực hóa mục tiêu đổi mới giáo dục, GS.TS Lê Anh Vinh – Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam nhấn mạnh, việc xây dựng Khung phát triển chuyên môn là bước đi cần thiết, giúp đội ngũ thích ứng với yêu cầu mới. Chẳng hạn với tiếng Anh, khi đã có Khung này thì giáo viên không chỉ giảng dạy mà còn tham gia tổ chức dạy học các môn học khác và các hoạt động giáo dục bằng tiếng Anh.

Ngành Giáo dục đang thực hiện Kế hoạch số 171/KH-BGDĐT nhằm thực hiện Đề án quốc gia, từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học. Trọng tâm của kế hoạch là chuyển đổi cách tiếp cận dạy học, bảo đảm năng lực sử dụng tiếng Anh của người học theo lộ trình phù hợp, đồng thời nâng cao năng lực hệ thống trong công tác đào tạo, bồi dưỡng và tổ chức thực hiện trên quy mô lớn, với khoảng 50.000 cơ sở giáo dục, gần 30 triệu người học và khoảng 1 triệu giáo viên. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về nâng cao năng lực đội ngũ, trong đó Khung phát triển chuyên môn được xem là công cụ định hướng quan trọng.

Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, ông Alan Pulverness - chuyên gia TransformELT nhấn mạnh, thay vì các hoạt động bồi dưỡng đơn lẻ, phát triển chuyên môn cần được nhìn nhận như một hành trình xuyên suốt. Các mô hình quốc tế thường xây dựng lộ trình rõ ràng theo từng giai đoạn nghề nghiệp, từ giáo viên mới vào nghề đến những người có vai trò dẫn dắt chuyên môn.

Theo ông Alan Pulverness, một trong những điểm cốt lõi là vai trò của tư duy trong giảng dạy. Giáo viên cần thường xuyên tự đánh giá, phân tích hiệu quả bài giảng để nhận diện khoảng trống năng lực và chủ động cải thiện. Đồng thời, ông Alan Pulverness gợi mở, Khung phát triển chuyên môn cần được thiết kế theo hướng tạo dựng hệ sinh thái hỗ trợ, lấy nhu cầu thực tiễn của giáo viên làm trung tâm, thay vì tạo áp lực từ các yêu cầu hành chính.

Thời gian qua, Bộ GD&ĐT đã hoàn thiện hệ thống thể chế liên quan đến đội ngũ nhà giáo. Ông Vũ Minh Đức – Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục cho biết, các thông tư quy định về chuẩn nghề nghiệp từ bậc mầm non đến đại học đã được ban hành. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để triển khai đánh giá, phát triển đội ngũ theo chuẩn thống nhất.

Theo ông Vũ Minh Đức, các quy định mới tiếp cận quản lý nhà giáo theo “vòng đời nghề nghiệp”, từ đào tạo, tuyển dụng, sử dụng đến khi nghỉ hưu. Trong đó, chuẩn nghề nghiệp được xác định là mức tối thiểu, không phải đích đến. Nhà giáo cần liên tục phát triển năng lực để thích ứng với sự thay đổi nhanh của giáo dục và xã hội, đặc biệt là năng lực sáng tạo và tự học.

Một điểm nhấn được ông Vũ Minh Đức đề cập là yêu cầu chuyển từ “bồi dưỡng bắt buộc” sang “tự bồi dưỡng”. Thực tế cho thấy, các lớp tập huấn theo hình thức triệu tập thường chưa đạt hiệu quả cao. Ngược lại, khi giáo viên chủ động nhận diện nhu cầu, tự tìm kiếm kiến thức và kỹ năng cần thiết, quá trình bồi dưỡng sẽ trở nên thiết thực và hiệu quả hơn. Do đó, việc xây dựng Khung phát triển chuyên môn không chỉ dừng lại ở thiết kế nội dung, mà cần tạo động lực để giáo viên tự học, tự nâng cao năng lực.