Tại Bản án số 45/2026/HNGĐ-ST ngày 21/7/2026, TAND Khu vực 1 – Quảng Ngãi đã chấp nhận yêu cầu của chị M., giao cháu Nguyễn Thiện N. cho mẹ trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục, dù cháu đã sinh sống, học tập cùng anh Nhật từ khi còn nhỏ. Trước phiên phúc thẩm dự kiến diễn ra ngày 17/11/2026, bản nguyện vọng viết tay của cháu N. lập ngày 30/10/2026, cùng xác nhận của giáo viên, nhà trường và Hội Liên hiệp Phụ nữ đặc khu Lý Sơn, tiếp tục làm nổi bật câu hỏi: Trong tranh chấp quyền nuôi con, đâu là tiêu chí cần được đặt lên hàng đầu để bảo đảm quyền lợi tốt nhất của trẻ em?
Ngôi nhà nơi cha con anh Nhật sinh sống.
Bản án sơ thẩm mới: Giao cháu N. cho mẹ trực tiếp nuôi dưỡng
Theo bản án, chị H.T.T.M (sinh năm 1995) và anh Nguyễn Văn Nhật (sinh năm 1989) đăng ký kết hôn ngày 13/8/2019. Ngày 19/8/2019, chị M. sinh cháu Nguyễn Thiện N. Sau khi sinh, chị M. và cháu N. sinh sống tại Phú Yên, còn anh Nhật sinh sống tại Lý Sơn và thường xuyên ra vào thăm con.
Năm 2021, anh Nhật đưa cháu N. về Lý Sơn sinh sống cùng gia đình. Từ đó, cháu được anh Nhật và ông bà nội trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng. Đầu năm 2022, chị M. khởi kiện yêu cầu ly hôn và tranh chấp quyền nuôi con. Bản án sơ thẩm số 01/2023/HNGĐ-ST ngày 11/3/2023 của TAND huyện Lý Sơn (cũ) đã giao cháu N. cho anh Nhật tiếp tục nuôi dưỡng.
Sau khi chị M. kháng cáo, TAND tỉnh Quảng Ngãi ban hành Bản án phúc thẩm số 09/2023/HNGĐ-PT ngày 21/12/2023, hủy phần bản án sơ thẩm liên quan đến con chung và chuyển hồ sơ cho cấp sơ thẩm giải quyết lại.
Vụ án được TAND Khu vực 1 – Quảng Ngãi thụ lý lại theo số 05/2024/TLST-HNGĐ ngày 01/7/2024. Sau quá trình giải quyết, Tòa án xét xử sơ thẩm công khai trong các ngày 14 và 21/7/2026.
Tại Bản án số 45/2026/HNGĐ-ST ngày 21/7/2026, HĐXX chấp nhận yêu cầu khởi kiện của chị M., tuyên giao cháu Nguyễn Thiện N., sinh ngày 19/8/2019, cho chị M. trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục. Anh Nguyễn Văn Nhật không phải cấp dưỡng nuôi cháu.
Đây là quyết định khác với bản án sơ thẩm năm 2023, đồng thời là kết quả giải quyết lại vụ án sau khi phần quyết định về con chung bị hủy ở cấp phúc thẩm.
Quan hệ huyết thống và chứng cứ ADN: Một trong những căn cứ trọng tâm của HĐXX
Một nội dung quan trọng trong bản án mới là việc đánh giá quan hệ huyết thống giữa anh Nhật và cháu N.
Theo nhận định của HĐXX, cháu N. được sinh ra trong thời kỳ hôn nhân giữa chị M. và anh Nhật nên về mặt pháp lý được xác định là con chung của vợ chồng. Bản án cũng nêu rõ, đến thời điểm xét xử chưa có bản án hoặc quyết định nào của Tòa án tuyên bố anh Nhật không phải là cha ruột của cháu N..
Tuy nhiên, trong quá trình giải quyết vụ án, hai phiếu kết quả phân tích ADN ngày 19/12/2019 và 21/12/2019 của Công ty cổ phần dịch vụ phân tích di truyền – Chi nhánh phía Nam (Gentis) đều kết luận anh Nhật và cháu N. không có quan hệ huyết thống cha – con.
Bản trình bày nguyện vọng của cháu Nguyễn Thiện N.
Bản án ghi nhận các phiếu kết quả này ban đầu được thực hiện theo yêu cầu cá nhân, không phải do cơ quan tố tụng trưng cầu và có ghi chú không sử dụng trong tố tụng. Tuy nhiên, Tòa án tỉnh Quảng Ngãi đã thu thập thông tin, tài liệu từ đơn vị xét nghiệm; HĐXX sơ thẩm mới đánh giá các phiếu kết quả này là nguồn chứng cứ được thu thập theo trình tự, thủ tục quy định tại các Điều 93, 94, 95 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.
Đáng chú ý, tại phần nhận định, HĐXX cho rằng lời trình bày của anh Nhật về việc anh và gia đình yêu thương xem cháu N. như con ruột phù hợp với kết quả ADN cho thấy hai người không có quan hệ huyết thống. Tòa xác định đây là tình tiết có thật của vụ án, được xem xét khi đánh giá quyền lợi mọi mặt của cháu.
Ở chiều ngược lại, chị M. yêu cầu giám định ADN giữa cháu N. và anh N.C.H. – người chị cho rằng là cha ruột của cháu. Tòa án đã ban hành Quyết định trưng cầu giám định số 89/2025/QĐ-TCGĐ ngày 20/10/2025. Tuy nhiên, anh H. không hợp tác cung cấp mẫu, khiến việc giám định không thể thực hiện.
HĐXX nhận định việc anh Nhật và anh H. không hợp tác trong quá trình thu thập chứng cứ khiến việc xác định quan hệ huyết thống giữa cháu N. với hai người này không thể được thực hiện đầy đủ bằng giám định theo yêu cầu của Tòa án.
Theo các chuyên gia, từ đây vấn đề pháp lý cần được phân tích là giá trị chứng minh của tài liệu ADN, sự khác biệt giữa quan hệ huyết thống thực tế và quan hệ cha con được xác lập theo pháp luật. Điều 88 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 quy định về xác định cha, mẹ, con; việc phủ nhận quan hệ cha con đã được xác lập cần tuân thủ trình tự và căn cứ pháp luật.
Do đó, cần phân biệt việc HĐXX sử dụng kết quả ADN như một tình tiết để đánh giá quyền lợi mọi mặt của trẻ với việc chính thức xác định hoặc phủ nhận quan hệ cha con về mặt pháp lý. Bản án sơ thẩm mới cũng ghi nhận chưa có quyết định tư pháp tuyên bố anh Nhật không phải là cha ruột của cháu N..
HĐXX đánh giá điều kiện nuôi dưỡng của hai bên là ngang nhau
Tại của phần nhận định, HĐXX xác định cháu N. đang do anh Nhật nuôi dưỡng, sinh sống và học tập tại đặc khu Lý Sơn từ khi gần 02 tuổi đến thời điểm xét xử. Anh Nhật trình bày bản thân và gia đình luôn yêu thương cháu, có đầy đủ điều kiện vật chất, tinh thần để tiếp tục nuôi dưỡng. Cháu N. cũng có nguyện vọng được sinh sống cùng anh Nhật. Tuy nhiên, trong một diễn biến khác, anh Nhật cho biết, cháu N. ở cùng mình và ông bà nội từ lúc 8 tháng tuổi đến nay.
Đối với chị M., HĐXX nhận định chị có công việc, chỗ ở ổn định và đủ điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng con. Tòa án đánh giá điều kiện nuôi dưỡng của hai bên là ngang nhau.
Tuy nhiên, HĐXX nhấn mạnh chị M. là người duy nhất có quan hệ huyết thống chắc chắn với cháu N., trong khi anh Nhật không phải cha ruột. Theo nhận định của Tòa, việc giao cháu cho anh Nhật nuôi dưỡng có thể tiềm ẩn sự thiếu ổn định về pháp lý và tình cảm trong tương lai, đồng thời có thể phát sinh những hệ lụy liên quan đến quan hệ cha con, quyền và nghĩa vụ nuôi dưỡng, thừa kế.
HĐXX cũng cho rằng tài liệu, chứng cứ trong hồ sơ không thể hiện chị M. thuộc trường hợp không đủ điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng con hoặc có hành vi gây ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của trẻ.
Trên cơ sở đó, Tòa án quyết định giao cháu N. cho chị M. trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục, viện dẫn khoản 4 Điều 2 và Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014.
Theo chuyên gia, lập luận của HĐXX đặt trọng tâm vào quan hệ huyết thống và tính ổn định pháp lý lâu dài của người trực tiếp nuôi dưỡng. Đây là những yếu tố có thể được cân nhắc khi giải quyết tranh chấp. Tuy nhiên, trong vụ việc này, một vấn đề cần tiếp tục được xem xét là mức độ tương quan giữa các yếu tố đó với sự gắn bó thực tế, quá trình chăm sóc kéo dài và môi trường sống hiện tại của cháu Nhân.
Bản nguyện vọng viết tay của cháu N.: Chứng cứ bổ sung trước phiên phúc thẩm
Sau khi bản án sơ thẩm được tuyên, ngày 30/10/2026, cháu Nguyễn Thiện N. đã viết bản nguyện vọng tại Lý Sơn.
Trong tài liệu, cháu ghi rõ họ tên, ngày sinh 19/8/2019, quê quán tại thôn Tây An Vĩnh, đặc khu Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi. Phần nguyện vọng, cháu viết: “Con muốn ở cùng với ba Nhật ở Lý Sơn, với ông bà nội Lý Sơn. Con không muốn ở với mẹ”.
Bản nguyện vọng có chữ ký tên Nguyễn Thiện N. Nội dung này thể hiện mong muốn của cháu được tiếp tục sống cùng cha và ông bà nội tại Lý Sơn.
Đáng chú ý, tài liệu còn có phần ghi nhận của giáo viên chủ nhiệm, nhà trường và Hội Liên hiệp Phụ nữ đặc khu Lý Sơn.
Giáo viên chủ nhiệm Trần Thị Y. ghi nhận cháu N. là học sinh ngoan, hòa đồng với bạn bè và chăm học. Phần xác nhận cũng thể hiện nguyện vọng của cháu muốn tiếp tục ở với cha là anh Nguyễn Văn Nhật, không muốn ở với mẹ. Tài liệu có chữ ký xác nhận của giáo viên và dấu của Trường Tiểu học Lý Sơn.
Anh Nhật và cháu N.
Phần ghi nhận của Hội Liên hiệp Phụ nữ đặc khu Lý Sơn cũng thể hiện nguyện vọng của cháu muốn tiếp tục sống cùng cha.
Các tài liệu này được lập sau ngày tuyên Bản án sơ thẩm số 45/2026/HNGĐ-ST. Vì vậy, đây là thông tin bổ sung có thể được đương sự đề nghị xem xét tại cấp phúc thẩm theo quy định về chứng cứ và thủ tục tố tụng.
Theo ý kiến chuyên gia, bản nguyện vọng và các xác nhận kèm theo không tự thân quyết định người trực tiếp nuôi con. Tòa án cần kiểm tra tính xác thực, điều kiện lập tài liệu, mức độ tự nguyện và sự ổn định của nguyện vọng, đồng thời bảo đảm trẻ không bị tác động hoặc đặt vào tình thế phải lựa chọn giữa cha và mẹ.
Nguyện vọng của trẻ từ đủ 7 tuổi: Yêu cầu pháp luật cần được thực hiện
Cháu Nguyễn Thiện N. sinh ngày 19/8/2019. Tại thời điểm xét xử sơ thẩm trong các ngày 14 và 21/7/2026, cháu chưa đủ 7 tuổi. Tuy nhiên, đến ngày lập bản nguyện vọng 30/10/2026 và thời điểm dự kiến xét xử phúc thẩm ngày 17/11/2026, cháu đã đủ 7 tuổi.
Theo ý kiến chuyên gia, khoản 2 Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 quy định khi quyết định người trực tiếp nuôi con, Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con từ đủ 7 tuổi trở lên.
Vì vậy, tại cấp phúc thẩm, việc ghi nhận và đánh giá nguyện vọng của cháu N. cần được thực hiện phù hợp với quy định này. Việc xem xét phải bảo đảm khách quan, phù hợp với độ tuổi, mức độ trưởng thành và khả năng nhận thức của trẻ; đồng thời tránh gây áp lực tâm lý.
Nguyện vọng của trẻ không phải yếu tố duy nhất quyết định kết quả tranh chấp. Tòa án vẫn phải đánh giá toàn diện điều kiện chăm sóc, giáo dục, môi trường sống, sự gắn bó tình cảm, sức khỏe, học tập và khả năng bảo đảm sự phát triển lâu dài.
Trong vụ việc này, quá trình cháu N. sống cùng anh Nhật từ khi gần 2 tuổi đến nay (theo nhận định của HĐXX), môi trường học tập tại Lý Sơn và nguyện vọng được tiếp tục ở với cha là những yếu tố cần được xem xét trong mối quan hệ tổng thể với các căn cứ pháp lý khác.
Quyền lợi tốt nhất của trẻ em không thể chỉ được nhìn nhận qua quan hệ huyết thống
Theo ý kiến chuyên gia, Điều 69 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 quy định nghĩa vụ và quyền của cha mẹ đối với con, trong đó có trách nhiệm yêu thương, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của con. Điều 81 của Luật này yêu cầu việc quyết định người trực tiếp nuôi con phải căn cứ vào quyền lợi mọi mặt của con.
Luật Trẻ em năm 2016 cũng xác lập nguyên tắc bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ em trong các quyết định liên quan đến trẻ. Điều 37 Hiến pháp năm 2013 ghi nhận trẻ em được Nhà nước, gia đình và xã hội bảo vệ, chăm sóc, giáo dục.
Từ các quy định này, có thể thấy việc giải quyết tranh chấp quyền nuôi con không nên chỉ dựa vào quan hệ huyết thống hoặc điều kiện kinh tế. Những yếu tố như thời gian trực tiếp chăm sóc, môi trường sống hiện tại, sự gắn bó tình cảm, điều kiện học tập, sức khỏe và sự ổn định tâm lý của trẻ cần được đánh giá toàn diện.
Theo ý kiến chuyên gia, quan hệ huyết thống là căn cứ pháp lý và thực tiễn quan trọng, nhưng không nên được xem như yếu tố duy nhất quyết định người trực tiếp nuôi dưỡng trẻ. Khi trẻ đã có thời gian dài sinh sống ổn định với một người, Tòa án cần làm rõ tác động thực tế của việc thay đổi người nuôi dưỡng đối với tâm lý, sinh hoạt, học tập và sự phát triển của trẻ.
Đối với vụ án tại Lý Sơn, bản án sơ thẩm đã phân tích nguy cơ thiếu ổn định pháp lý trong tương lai, đồng thời có thể phát sinh những hệ lụy liên quan đến quan hệ cha con, quyền và nghĩa vụ nuôi dưỡng, thừa kế nếu cháu N. tiếp tục sống cùng anh Nhật. Tuy nhiên, trước phiên phúc thẩm, vấn đề cần tiếp tục được xem xét là mức độ cụ thể của nguy cơ này và sự cân đối giữa nguy cơ pháp lý với sự gắn bó thực tế, môi trường sống hiện hữu và nguyện vọng của cháu.
Đồng thời, cần bảo đảm quyền thăm nom, chăm sóc và duy trì mối quan hệ tình cảm giữa trẻ với người còn lại, trừ trường hợp có căn cứ pháp luật hạn chế quyền này.
Những vấn đề cần được làm rõ tại phiên phúc thẩm tới đây
Theo thông tin được cung cấp, vụ án dự kiến được đưa ra xét xử phúc thẩm ngày 17/11/2026. Theo ý kiến chuyên gia, phiên tòa cần xem xét các vấn đề pháp lý và chứng cứ có ý nghĩa trực tiếp đối với quyền lợi của cháu N..
Thứ nhất, cần làm rõ giá trị chứng minh của các phiếu ADN ngày 19/12/2019 và 21/12/2019, nhất là sự khác biệt giữa kết quả xét nghiệm theo yêu cầu cá nhân và tài liệu được Tòa án thu thập trong quá trình tố tụng. Việc đánh giá cần dựa trên nguồn gốc, tính xác thực, điều kiện thu thập và quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự.
Thứ hai, cần phân biệt việc đánh giá tình tiết không có quan hệ huyết thống với việc chính thức xác định hoặc phủ nhận quan hệ cha con về mặt pháp lý. Bản án sơ thẩm ghi nhận chưa có bản án, quyết định nào tuyên bố anh Nhật không phải là cha ruột của cháu. Đây là vấn đề cần được xem xét rõ trong mối quan hệ với Điều 88 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014.
Thứ ba, cần đánh giá đầy đủ quá trình chăm sóc, nuôi dưỡng cháu N. từ khi gần 2 tuổi đến nay hay từ 8 tháng tuổi, môi trường học tập, sinh hoạt tại Lý Sơn và sự gắn bó giữa cháu với anh Nhật, ông bà nội.
Thứ tư, cần ghi nhận nguyện vọng của cháu N. theo khoản 2 Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, bởi tại thời điểm xét xử phúc thẩm dự kiến, cháu đã đủ 7 tuổi và đã có Bản nguyện vọng viết tay ngày 30/10/2026 gửi cho Tòa án cấp phúc thẩm. Bản nguyện vọng này của cháu N. đã được Giáo viên chủ nhiệm, Ban giám hiệu Trường Tiểu học Lý Sơn và Hội Liên hiệp Phụ nữ Đặc khu Lý Sơn xác nhận. Đây là nguyện vọng chính đáng của cháu N. cần được xem xét, ghi nhận theo trình tự tố tụng, bảo đảm tính khách quan và sự tự nguyện theo quy định nêu trên.
Thứ năm, cần đánh giá tác động tâm lý, học tập và sinh hoạt nếu cháu phải thay đổi môi trường sống sau nhiều năm ổn định tại Lý Sơn. Việc thay đổi người trực tiếp nuôi dưỡng cần có cơ sở đánh giá cụ thể về khả năng thích nghi và phương án bảo đảm sự phát triển của trẻ.
Thứ sáu, cần xem xét các điều kiện nuôi dưỡng của cả chị M. và anh Nhật trong thời điểm hiện tại, cũng như phương án bảo đảm cháu được duy trì quan hệ tình cảm với cả cha và mẹ.
Thứ bảy, mặc dù trong vụ án này anh Nhật không có yêu cầu và không nằm trong phạm vi giải quyết của vụ án. Nhưng cũng cần xem xét, đánh giá các vấn đề như: Chi phí về nuôi dưỡng, tổn thất tinh thần, chi phí khi sinh con, công chăm sóc,… mà anh Nhật và cha mẹ anh Nhật đã bỏ ra trong suốt quá trình 7 năm qua.
Ngoài ra, cũng cần xem xét đến các vấn đề khác nữa đó là: Nếu tòa án cấp phúc thẩm giao cháu N. cho chị M. trực tiếp chăm sóc nuôi dưỡng thì rất khó khăn cho việc thi hành án sau này, vì cháu N. không chịu theo mẹ - Vấn đề này thể hiện rất rõ tại Bản nguyện vọng viết tay ngày 30/10/2026 của cháu N. như đã phân tích nêu trên. Hơn nữa, rất có thể anh Nhật sẽ tiếp tục khiếu nại Giám đốc thẩm. Đồng thời, cũng có thể anh Nhật sẽ khởi kiện thêm một vụ án khác đối với chị M. về việc "Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng", vì đây không phải là vấn đề còn mới mẻ trong thực tiễn hiện nay và câu chuyện pháp lý rất có thể sẽ còn kéo dài nhiều năm.
Vụ tranh chấp quyền nuôi con tại Lý Sơn không chỉ là sự phân định quyền nuôi dưỡng giữa hai người đã ly hôn. Đây còn là vụ việc đặt ra yêu cầu về cách thức đánh giá chứng cứ, quan hệ huyết thống, sự gắn bó thực tế và nguyện vọng của trẻ trong quá trình xét xử.
Bản án sơ thẩm số 45/2026/HNGĐ-ST đã lựa chọn giao cháu N. cho mẹ trên cơ sở quan hệ huyết thống và tính ổn định pháp lý lâu dài. Tuy nhiên, trước phiên phúc thẩm dự kiến ngày 17/11/2026, các tài liệu mới về nguyện vọng của cháu, cùng quá trình sinh sống và học tập tại Lý Sơn, là những yếu tố cần được xem xét thận trọng, toàn diện.
Điều quan trọng nhất trong giải quyết tranh chấp quyền nuôi con không phải là xác định bên nào thắng, bên nào thua, mà là bảo đảm trẻ được sống trong môi trường phù hợp, ổn định, được yêu thương, chăm sóc, giáo dục và tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
