Hội thảo đặt trọng tâm vào nâng chất lượng và tạo sức hút đối với nguồn nhân lực chất lượng cao - Ảnh: chinhphu.vn/Lê Sơn
Phát biểu khai mạc Hội thảo, Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long Trần Trí Quang cho rằng đây không chỉ là câu chuyện "đào tạo thêm bao nhiêu người, mở thêm bao nhiêu ngành học hay xây dựng thêm bao nhiêu cơ sở đào tạo", mà sâu xa hơn là chất lượng con người và năng lực cạnh tranh của Vĩnh Long trong 20 năm tới.
Sau hợp nhất, Vĩnh Long có không gian phát triển lớn hơn, nguồn lực và tiềm năng đa dạng hơn, nhưng đồng thời yêu cầu về năng lực quản trị, chất lượng lao động và khả năng khai thác các nguồn lực mới cũng cao hơn. Theo Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long, tỉnh có thể thu hút dự án lớn, xây dựng khu công nghiệp hiện đại hay hình thành tuyến giao thông quan trọng, nhưng để các lợi thế ấy tạo ra giá trị lâu dài, yếu tố quyết định vẫn là con người có đủ năng lực vận hành, sáng tạo và quản trị hay không.
Ông Trần Trí Quang ví hạ tầng là "phần cứng" của nền kinh tế, còn nguồn nhân lực chất lượng cao là "phần mềm" quyết định hiệu quả vận hành và sức cạnh tranh của cả hệ thống. Vì vậy, Vĩnh Long phải chuyển từ lợi thế về nguồn lao động sang lợi thế về chất lượng nguồn nhân lực; không chỉ đào tạo để có việc làm mà phải đào tạo để làm chủ công nghệ, nâng năng suất, tạo giá trị mới và chuẩn bị cho những ngành nghề của 10-20 năm tới.
Nhìn vào thực trạng, Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Long Trần Văn Lâu cho biết tỉ lệ lao động qua đào tạo của tỉnh đạt trên 74%, song tỉ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ chính thức chỉ khoảng 38,9%. Tỉnh còn thiếu chuyên gia đầu ngành, nhân lực trình độ cao trong các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn như trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, logistics; đồng thời đối mặt hiện tượng "chảy máu chất xám" về các trung tâm kinh tế lớn.
Khoảng cách giữa "đã qua đào tạo" và "đủ trình độ, kỹ năng để đáp ứng những ngành mới" vì thế trở thành một trong những điểm nghẽn phải xử lý. Theo định hướng được nêu tại Hội thảo, riêng nhu cầu nhân lực chất lượng cao trong khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đến năm 2030 là 20.783 người; giai đoạn 2026-2030, nhu cầu cung ứng lao động cho doanh nghiệp trong các lĩnh vực công nghiệp sản xuất, chế biến, chế tạo là 36.000 người.
Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Long Trần Văn Lâu yêu cầu các mục tiêu, chỉ tiêu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phải sát thực tế, có định lượng rõ ràng - Ảnh: chinhphu.vn/Lê Sơn
Đào tạo phải đi cùng nhu cầu thị trường
Từ góc nhìn cơ sở đào tạo, nhiều tham luận cùng chỉ ra một điểm chung: Quy mô đào tạo không tự động chuyển thành chất lượng nhân lực nếu nhà trường, doanh nghiệp và cơ quan quản lý vẫn đứng ở ba "đường ray" khác nhau.
Tham luận của Viện Phát triển chính sách, Đại học Quốc gia TPHCM nhận định mối liên kết giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp chưa chặt chẽ, chưa hình thành cơ chế đào tạo theo nhu cầu. Doanh nghiệp chưa tham gia sâu vào xây dựng chương trình, đặt hàng đào tạo, tổ chức thực tập; trong khi cơ sở đào tạo lại thiếu thông tin về nhu cầu lao động. Hệ quả là khoảng cách giữa đào tạo và sử dụng nhân lực vẫn còn lớn, nhất là ở các lĩnh vực công nghệ và quản trị hiện đại.
Nhóm tác giả của Đại học Quốc gia TPHCM đề xuất chuyển mạnh sang đào tạo theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp, tăng chương trình thực tập bắt buộc, đào tạo chuyên sâu ngay tại doanh nghiệp; thậm chí khuyến khích doanh nghiệp tuyển dụng sớm, "đặt chỗ" nhân lực từ khi sinh viên còn học. Cùng với đó là tập trung đào tạo kỹ năng số, ngoại ngữ, tư duy thích ứng, các ngành AI, chuyển đổi số, logistics, năng lượng tái tạo, nông nghiệp công nghệ cao và mở rộng đào tạo lại trước biến động nhanh của thị trường lao động.
PGS.TS Phan Anh Cang, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long đề xuất hiện đại hóa xưởng thực hành, phòng thí nghiệm; đưa AI, Big Data, an toàn thông tin, điện toán đám mây vào chương trình; mở rộng mô hình Co-op, học kỳ doanh nghiệp và để doanh nghiệp tham gia xác định chuẩn đầu ra, đánh giá người học.
Ở góc độ chuyển đổi số, tham luận của nhóm tác giả Đại học Cần Thơ nhấn mạnh đến chất lượng chuyển đổi số cuối cùng vẫn phụ thuộc vào chất lượng con người. Nhân lực chất lượng cao trong chuyển đổi số không đơn thuần là biết dùng phần mềm hay trí tuệ nhân tạo, mà cần kết hợp chuyên môn ngành, năng lực số và tư duy dữ liệu.
Với ĐBSCL và Vĩnh Long, nhóm nghiên cứu đề xuất xây dựng đội ngũ lãnh đạo số tại chỗ, đào tạo "đúng và trúng" theo từng nhóm đối tượng, đồng thời gắn phổ cập kỹ năng số với lợi ích thiết thực đối với người dân như truy xuất nguồn gốc, thanh toán điện tử. Cách tiếp cận đặt ra yêu cầu chuyển đổi số phải giải quyết được công việc thực tế, thay vì chạy theo công nghệ một cách hình thức.
Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long Trần Trí Quang: Vĩnh Long phải chuyển từ lợi thế về nguồn lao động sang lợi thế về chất lượng nguồn nhân lực - Ảnh: chinhphu.vn/Lê Sơn
Giữ người giỏi không chỉ bằng hỗ trợ ban đầu
Một bài toán khác được nhiều đại biểu đặt ra là làm sao biến "đào tạo được người" thành "giữ được người", nhất là khi Vĩnh Long phải cạnh tranh nhân lực với những trung tâm kinh tế lớn.
PGS.TS Nguyễn Minh Hòa, Giám đốc Đại học Trà Vinh, chỉ ra Vĩnh Long có nền tảng đáng kể với 2,1 triệu lao động trên quy mô 4,2 triệu dân, hệ sinh thái gồm 4 trường đại học, 2 phân hiệu và 52 cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Tuy nhiên, tỉnh còn thiếu chuyên gia đầu ngành ở khoa học công nghệ, AI, chuyển đổi số, y tế chất lượng cao, nông nghiệp công nghệ cao; cơ chế thu hút, trọng dụng nhân tài chưa đủ mạnh và tình trạng thất thoát nhân lực trình độ cao ra ngoài tỉnh còn lớn.
Từ phân tích đó, PGS.TS Nguyễn Minh Hòa đề xuất chuyển từ quản lý phân tán sang quản trị hệ sinh thái nhân lực, hình thành cơ chế phối hợp giữa chính quyền, các cơ sở đào tạo, doanh nghiệp, hiệp hội và chuyên gia. Một đề xuất đáng chú ý khác là xây dựng hệ thống dự báo cung-cầu lao động, dữ liệu nhân lực dùng chung để theo dõi đào tạo, việc làm, năng suất và nhu cầu nhân lực theo từng ngành, từng địa phương.
Tham luận cũng đề xuất khung cơ chế đặc thù nhằm thu hút từ 30-50 chuyên gia đầu ngành trong 5 năm, cùng chính sách hỗ trợ, phụ cấp nghiên cứu và "đặt hàng đào tạo". Điểm đáng chú ý trong đề xuất này là chuyển từ tư duy thu hút bằng hỗ trợ ngắn hạn sang xây dựng môi trường để người giỏi có khả năng phát triển nghề nghiệp, nghiên cứu khoa học và tạo giá trị lâu dài.
Cần có môi trường làm việc chuyên nghiệp, hạ tầng số, trung tâm đổi mới sáng tạo, dự án đủ lớn và cơ hội phát triển nghề nghiệp; đồng thời có cơ chế tuyển dụng, làm việc linh hoạt hơn.
Kết luận Hội thảo, Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Long Trần Văn Lâu yêu cầu Đảng ủy UBND tỉnh Vĩnh Long tiếp thu đầy đủ các ý kiến, tiếp tục hoàn chỉnh dự thảo Nghị quyết. Ông lưu ý đây là nghị quyết có phạm vi ảnh hưởng rộng, liên quan tất cả ngành, lĩnh vực và toàn xã hội, nên nội dung phải cô đọng, dễ hiểu, dễ nhớ, có cấu trúc khoa học và quan trọng hơn là có khả năng tổ chức thực hiện.
Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Long cũng đề nghị đánh giá khách quan thực trạng, chỉ rõ thế mạnh, hạn chế và nguyên nhân, nhất là nguyên nhân chủ quan; từng ngành, lĩnh vực phải có chỉ tiêu định lượng rõ trong ngắn hạn và tầm nhìn dài hạn. Các mục tiêu, chỉ tiêu phải sát điều kiện thực tế, bám số liệu đã được công bố; các sở, ngành tiếp tục rà soát, xác định rõ nhiệm vụ và giải pháp thuộc trách nhiệm của mình.
Một yêu cầu khác là rà soát, cập nhật, thống kê cụ thể nguồn nhân lực chất lượng cao theo từng ngành, lĩnh vực và địa phương có nhu cầu, làm cơ sở phối hợp đào tạo, thu hút nhân lực, chuẩn bị nguồn lao động cho các doanh nghiệp đi vào hoạt động và xây dựng thị trường lao động bền vững.
Lãnh đạo Vĩnh Long đặt ra yêu cầu hướng tới một hệ sinh thái nhân lực chất lượng cao đến năm 2045, trong đó nhà trường đào tạo theo nhu cầu thực tiễn và xu thế tương lai; doanh nghiệp tham gia sâu vào đào tạo và sử dụng; Nhà nước kiến tạo môi trường, cơ chế, chính sách; chuyên gia, nhà khoa học trở thành nguồn lực trực tiếp cho đổi mới sáng tạo và người lao động có cơ hội học tập suốt đời. Đích đến là có những con người có năng lực, khát vọng, khả năng sáng tạo và tạo ra giá trị, đóng góp thực tế cho phát triển kinh tế-xã hội.
Lê Sơn
