Không ít người tin rằng chỉ cần gửi tiền vào ngân hàng và để lãi tự sinh lãi, tài sản sẽ tự động tăng trưởng, thậm chí có thể gấp đôi sau khoảng một thập kỷ. Tuy nhiên, cách hiểu này, dù đúng về mặt toán học, lại thiếu thực tế khi đặt trong bối cảnh lãi suất ngân hàng hiện nay.
Lãi kép là một công cụ mạnh, nhưng sức mạnh đó phụ thuộc hoàn toàn vào mức sinh lời. Khi lãi suất quá thấp, hiệu ứng cộng dồn gần như không mang lại khác biệt đáng kể. Trong thực tế, tiền gửi ngân hàng ở nhiều quốc gia phát triển chỉ tạo ra mức lãi suất rất nhỏ, có thời điểm gần như bằng không. Khi đó, dù lãi vẫn được cộng dồn qua các kỳ, giá trị gia tăng vẫn quá hạn chế để tạo ra sự thay đổi đáng kể về tài sản.
Ngay cả ở Việt Nam, nơi lãi suất tiền gửi cao hơn so với các nước phát triển thì ý tưởng gấp đôi tiền gửi tiết kiệm nhờ lãi kéo sau 10 năm cũng là không khả thi.
Để một khoản tiền có thể gấp đôi trong vòng 10 năm, mức lãi suất cần duy trì ổn định vào khoảng 7,5% mỗi năm. Điều này hiếm khi xảy ra trong thực tế, đặc biệt là trong một giai đoạn dài và liên tục. Thực tế, người gửi tiền thường phải tái tục nhiều lần với mức lãi suất thay đổi, có thể chỉ là 4-5%/năm, khiến quá trình tích lũy không còn “mượt” như mô hình lãi kép trong sách giáo khoa.
Ngoài ra còn một yếu tố khác thường bị bỏ qua là lạm phát. Ngay cả khi số tiền danh nghĩa tăng lên, sức mua thực tế của khoản tiền đó có thể không tăng tương ứng. Việc “gấp đôi tài khoản” về con số chưa chắc đồng nghĩa với việc cải thiện đáng kể về mức sống hay khả năng chi tiêu.
Lãi kép còn đòi hỏi một kỷ luật tài chính nghiêm ngặt là không rút tiền giữa chừng, liên tục tái đầu tư toàn bộ lợi nhuận và duy trì trong thời gian dài. Trong thực tế, rất ít người có thể đáp ứng đầy đủ các điều kiện này. Những thay đổi về nhu cầu tài chính cá nhân, biến động thị trường hoặc đơn giản là yếu tố tâm lý đều có thể làm gián đoạn quá trình tích lũy, khiến hiệu quả lãi kép bị suy giảm đáng kể.
Đối với hầu hết người dân, tài khoản tiết kiệm giúp bảo vệ tài sản trước những biến động của thị trường tài chính. Về bản chất, đây giống như một quỹ dự phòng có thể sử dụng cho các khoản chi bất ngờ. Tiền trong tài khoản tiết kiệm cũng có tính thanh khoản cao hơn so với một số sản phẩm khác vì có thể tiếp cận nhanh khi cần.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng dù là nơi an toàn để giữ tiền, tài khoản tiết kiệm thường mang lại mức sinh lời thấp hơn so với việc đầu tư vào các tài sản trong thời gian dài.
