 |
| Các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc dường như chấp nhận thực tế tăng trưởng chậm hơn nhưng bền vững hơn. (Ảnh minh họa tạo bởi AI) |
“Lưỡng hội” - gồm Đại hội đại biểu Nhân dân toàn quốc (NPC) và Hội nghị Hiệp thương chính trị Nhân dân Trung Quốc (CPPCC), luôn là thời điểm để Bắc Kinh phát tín hiệu về định hướng kinh tế trong năm và cả giai đoạn dài hơn.
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động và các động lực tăng trưởng truyền thống suy yếu, các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc dường như chấp nhận thực tế tăng trưởng chậm hơn nhưng bền vững hơn. Các quyết sách tại Lưỡng hội năm nay cho thấy Bắc Kinh đang tìm kiếm mô hình tăng trưởng dựa nhiều hơn vào tiêu dùng nội địa, đổi mới công nghệ và sản xuất công nghệ cao, thay vì bất động sản và đầu tư quy mô lớn.
Chậm để chắc
Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường công bố mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2026 ở mức 4,5-5%. Đây là mức thấp nhất kể từ đầu thập niên 1990 và thấp hơn đôi chút so với mục tiêu khoảng 5% của năm 2025.
Việc điều chỉnh này phản ánh cách tiếp cận thực dụng hơn của Bắc Kinh. Ông Shen Danyang, Trưởng nhóm soạn thảo báo cáo công tác chính phủ, cho biết mục tiêu được xây dựng dựa trên đánh giá toàn diện tình hình trong nước và biến động quốc tế, trong bối cảnh các yếu tố bất ổn bên ngoài “khó dự báo”.
Theo nhiều nhà phân tích, việc hạ mục tiêu tăng trưởng cũng nhằm tạo dư địa chính sách, giúp Bắc Kinh linh hoạt hơn trong điều hành nếu xuất hiện các cú sốc từ bên ngoài.
Chuyên gia kinh tế Ho Woei Chen của ngân hàng UOB nhận định, trọng tâm của chính sách kinh tế Trung Quốc hiện nay là ổn định hơn là tăng trưởng nhanh. Theo ông, mục tiêu mới phản ánh một đánh giá thận trọng về môi trường kinh tế toàn cầu. Các rủi ro bên ngoài đang trở thành biến số lớn đối với nền kinh tế Trung Quốc. Dù đạt thặng dư thương mại kỷ lục khoảng 1.200 tỷ USD trong năm 2025, sự phụ thuộc lớn vào xuất khẩu khiến nền kinh tế dễ tổn thương trước biến động của thương mại toàn cầu.
Trưởng bộ phận đầu tư Samuel Siew tại Synergy Financial Advisers (Singapore) đề cập căng thẳng thương mại với Mỹ tiếp tục là yếu tố khó lường, các mức thuế quan của Washington nhiều khả năng vẫn là lực cản đối với tăng trưởng kinh tế Trung Quốc trong thời gian tới.
Trong các mối quan hệ thương mại rộng hơn, bất ổn địa chính trị tại Trung Đông và những rủi ro đối với các tuyến vận tải chiến lược có thể làm gia tăng chi phí năng lượng và logistics, tác động trực tiếp tới hoạt động sản xuất và thương mại.
Bên cạnh những thách thức từ bên ngoài, kinh tế Trung Quốc còn phải đối mặt với các vấn đề mang tính cấu trúc. Thị trường bất động sản suy yếu kéo dài đã làm giảm niềm tin của hộ gia đình và ảnh hưởng tới tiêu dùng - động lực tăng trưởng mà Bắc Kinh đang nỗ lực thúc đẩy. Theo chuyên gia Ho Woei Chen, "động lực tăng trưởng chính của năm nay vẫn là sản xuất - xuất khẩu, vốn đang đối diện biến số bất ổn toàn cầu. Tiêu dùng đang bị kìm hãm bởi lĩnh vực bất động sản".
Tuy nhiên, việc hạ mục tiêu tăng trưởng không đồng nghĩa với việc từ bỏ tham vọng phát triển. Cố vấn kinh tế trưởng Mohamed El-Erian của Tập đoàn bảo hiểm Allianz, cho rằng mức tăng trưởng 4,5–5% vẫn là một tham vọng lớn nếu xét tới quy mô của nền kinh tế Trung Quốc và những thách thức hiện hữu.
 |
| Xu hướng lớn của giai đoạn phát triển sắp tới ở Trung Quốc có thể được tóm gọn là “tăng trưởng chậm nhưng vững chắc hơn”. Ảnh minh họa. (Nguồn: Tân Hoa xã) |
Các trụ cột mới
Giới quan sát đánh giá, nếu việc hạ mục tiêu tăng trưởng phản ánh sự thận trọng, thì các định hướng chính sách tại Lưỡng hội lại cho thấy tham vọng dài hạn trong việc tái định hình mô hình phát triển.
Ba thập kỷ qua, tăng trưởng của Trung Quốc có sự đóng góp lớn của bất động sản, đầu tư hạ tầng và xuất khẩu. Tuy nhiên, mô hình này đang bộc lộ những giới hạn. Các thông điệp chính sách mới nhất cho thấy, Trung Quốc đang tìm cách xây dựng những động lực tăng trưởng bền vững hơn, từng bước điều chỉnh mô hình phát triển theo hướng ưu tiên chất lượng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và đề cao vai trò của thị trường nội địa.
Trong chiến lược mới, đổi mới công nghệ được coi là trụ cột quan trọng. Các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc tiếp tục nhấn mạnh khái niệm “lực lượng sản xuất chất lượng mới”, tập trung vào các ngành công nghệ cao như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, công nghệ sinh học, năng lượng sạch và sản xuất thông minh.
Theo Giáo sư Tian Xuan của Đại học Bắc Kinh, Quy hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026-2030) đặt trọng tâm lớn hơn vào tự chủ công nghệ và thúc đẩy chuyển giao kết quả nghiên cứu khoa học sang ứng dụng công nghiệp. Theo ông, Trung Quốc đang tập trung nguồn lực để vượt qua các “nút thắt” trong các lĩnh vực chiến lược như chip bán dẫn, thiết bị công nghệ cao và vật liệu mới, đồng thời đẩy mạnh các ngành công nghiệp tiên phong như thông tin lượng tử, 6G và khoa học não bộ.
Báo cáo công tác chính phủ cho thấy chi tiêu cho nghiên cứu và phát triển của Trung Quốc dự kiến tăng hơn 7% mỗi năm trong giai đoạn tới. Song, thay vì các gói kích thích quy mô lớn như trong quá khứ, Bắc Kinh có xu hướng sử dụng các công cụ tài chính có mục tiêu, bao gồm tín dụng ưu đãi và chi phí vốn thấp hơn cho những lĩnh vực kinh tế mới, ngành được ưu tiên.
Cách tiếp cận này phản ánh một mục tiêu dài hạn rằng Trung Quốc theo đuổi việc xây dựng một nền kinh tế dựa trên năng suất và công nghệ. Theo Phó hiệu trưởng Zhang Ying, thuộc Trường Quản lý Guanghua, Đại học Bắc Kinh, "thông điệp gửi tới cộng đồng quốc tế rất rõ ràng rằng, Trung Quốc đang hướng tới phát triển chất lượng cao thay vì chỉ theo đuổi tốc độ tăng trưởng".
Song song với đổi mới công nghệ, mở rộng thị trường nội địa được xem là yếu tố then chốt để tái cân bằng nền kinh tế. Theo cựu cố vấn Ngân hàng Trung ương Trung Quốc Liu Shijin, thặng dư thương mại kỷ lục phản ánh năng lực sản xuất mạnh nhưng cũng cho thấy nhu cầu trong nước còn yếu. Vì vậy, Bắc Kinh đang triển khai các biện pháp củng cố sức mua, như kích cầu tiêu dùng, hỗ trợ thu nhập hộ gia đình và cải cách hệ thống an sinh xã hội.
Một trong những biện pháp đáng chú ý là kế hoạch kích cầu tiêu dùng, dự kiến chi khoảng 250 tỷ Nhân dân tệ (36 tỷ USD) cho các chương trình khuyến khích mua sắm, bao gồm chính sách “đổi cũ lấy mới”. Chiến lược gia Hier Lee Lim của Nhà cung cấp giải pháp tài chính toàn cầu Convera cho rằng, nếu nhu cầu nội địa cải thiện, tiêu dùng có thể trở thành động lực tăng trưởng quan trọng của Trung Quốc trong những năm tới.
Dù vậy, các chuyên gia của Oxford Economics nhận định, con đường phía trước của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới không hoàn toàn bằng phẳng khi việc phát triển thị trường nội địa cần thêm thời gian. Trước mắt, đầu tư sản xuất và nhu cầu từ thị trường quốc tế vẫn có thể là động lực quan trọng của tăng trưởng. Tuy vậy, xu hướng lớn của giai đoạn tới có thể được tóm gọn là “tăng trưởng chậm nhưng vững chắc hơn”.
