Nội dung Biên bản hòa giải thành ngày 16/6/2022 gồm những gì?
Liên quan đến vụ tranh chấp quyền sở hữu nhà và quyền sử dụng đất tại số 18 Nguyễn Cư Trinh (phường Bến Thành, TP. HCM), một trong những tình tiết then chốt đang thu hút sự chú ý đặc biệt của dư luận chính là Biên bản hòa giải thành lập ngày 16/6/2022. Biên bản này do Thẩm phán Ngô Thị Kim Khánh - Tòa án nhân dân TP. HCM chủ trì thực hiện nhằm ghi nhận sự thống nhất giữa các đương sự trong việc giải quyết toàn bộ vụ án dân sự đã được thụ lý. Tại thời điểm đó, việc thẩm phán tổ chức và lập biên bản ghi nhận ý kiến thỏa thuận của các bên được kỳ vọng sẽ là nút thắt giải quyết toàn bộ vụ án, khép lại tranh chấp.
Về nội dung cốt lõi, biên bản này ghi nhận phương án giải quyết: nguyên đơn (ông Nguyễn Thanh Châu và bà Hoàng Trần Thiên Nga) sẽ mua lại căn nhà số 18 Nguyễn Cư Trinh từ bị đơn (ông Nguyễn Thanh Bình) với tổng số tiền thống nhất là 300 tỉ đồng. Tiến độ thanh toán được các bên thỏa thuận chia làm 3 đợt cụ thể: Đợt 1 thanh toán 50 tỉ đồng ngay vào ngày 17/6/2022; Đợt 2 thanh toán 100 tỉ đồng vào ngày 16/8/2022; và Đợt 3 thanh toán nốt 150 tỉ đồng còn lại vào ngày 16/10/2022 để hoàn tất giao dịch.
Đáng chú ý, biên bản này cũng đặt ra cơ chế ràng buộc và áp dụng chế tài phạt vi phạm hết sức nặng nề đối với phía nguyên đơn. Cụ thể, nếu nguyên đơn vi phạm nghĩa vụ thanh toán đúng hạn ở Đợt 2 hoặc Đợt 3, số tiền 50 tỉ đồng đã nộp ở Đợt 1 sẽ bị coi là mất và thuộc về bị đơn. Đồng thời, nguyên đơn phải đồng ý hủy bỏ các giấy tờ liên quan để bị đơn thực hiện thủ tục sang tên, đăng bộ và bàn giao lại toàn bộ mặt bằng nhà đất.
Ở phần kết thúc của biên bản tố tụng, Tòa án đã ghi nhận đầy đủ căn cứ pháp lý theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự: trong thời hạn 07 ngày kể từ ngày lập biên bản, nếu không có đương sự nào thay đổi ý kiến, Thẩm phán sẽ chính thức ban hành Quyết định công nhận hòa giải thành. Theo quy định, quyết định này sẽ có hiệu lực pháp luật ngay lập tức và các bên không có quyền kháng cáo theo thủ tục phúc thẩm.
Các biên bản hòa giải ghi nhận ý kiến thỏa thuận chưa có hiệu lực pháp luật trong hoạt động tố tụng.
Trên thực tế, sau khi ký biên bản hòa giải ngày 16/6/2022, ông Châu phát hiện nội dung biên bản ghi không đầy đủ, đảm bảo quyền lợi của mình nên đã thay đổi ý kiến. Sau đó, Thẩm phán Ngô Thị Kim Khánh tiếp tục mở buổi hoà giải vào ngày 25/7/2022 cả ông Châu, ông Bình đều không thống nhất được nội dung thỏa thuận nào, kết quả hòa giải không thành, vụ án được tiếp tục đưa ra xét xử theo quy định.
Ý kiến tại buổi hòa giải bị các bản án biến thành “thỏa thuận tự nguyện”
Dù Biên bản hòa giải ngày 16/6/2022 đã ghi nhận các dự định thanh toán giữa hai bên, nhưng trên thực tế, văn bản này đã không bao giờ bước qua được ranh giới pháp lý để trở thành một Quyết định công nhận hòa giải thành có hiệu lực. Lý do là trong thời hạn 7 ngày theo quy định của pháp luật, các đương sự đã không tiếp tục thống nhất thực hiện toàn bộ các nội dung cam kết, khiến quá trình hòa giải không thành và vụ án bắt buộc phải quay trở lại xét xử theo thủ tục chung.
Thế nhưng, bất ngờ đã xảy ra tại phiên xử sơ thẩm khi Hội đồng xét xử Tòa án nhân dân TP. HCM ban hành Bản án số 183/2025/DS-ST do Thẩm phán Phạm Thị Thanh Trúc làm chủ tọa: Thay vì xem xét biên bản hòa giải ngày 16/6/2022 chỉ là một tài liệu tố tụng chưa phát sinh hiệu lực, Thẩm phán Trúc lại sử dụng chính các nội dung ghi trong biên bản này để kết luận rằng nguyên đơn đã “tự nguyện thỏa thuận mua lại nhà giá 300 tỉ đồng”. Từ nhận định đó, cho rằng việc nguyên đơn không nộp tiếp 100 tỉ đồng ở đợt 2 là có lỗi, để rồi quyết định bác yêu cầu cấn trừ, có dấu hiệu xâm phạm quyền đòi lại 50 tỉ đồng thuộc sở hữu của nguyên đơn chuyển cho bị đơn.
Ý kiến trong biên bản hoài giải không có giá trị pháp lý lại được các thẩm phán nhận định trong Bản án sơ thẩm và Bản án phúc thẩm là sự thỏa thuận tự nguyện mang tính bắt buộc thực hiện nghĩa vụ…
Sự việc tiếp tục gia tăng tính tranh cãi khi vụ án bước sang giai đoạn xét xử phúc thẩm tại TANDTC tại TP. HCM. Tại Bản án phúc thẩm số 139/2025/DS-PT ngày 27/8/2025, Thẩm phán chủ tọa Vũ Đức Toàn tiếp tục giữ nguyên quan điểm của cấp sơ thẩm, công nhận và coi các ý kiến phát biểu tại buổi hòa giải chưa thành như một “thỏa thuận tự nguyện” mang tính cam kết hợp đồng bắt buộc, đổ lỗi cho nguyên đơn nhằm giữ nguyên quan điểm của cấp sơ thẩm.
Khi giải quyết đơn đề nghị giám đốc thẩm lại tiếp tục bị “hiểu” sai sự thật, xác định sai nguyên nhân tranh chấp!
Những bất cập xung quanh Biên bản hòa giải ngày 16/6/2022 không dừng lại ở hai cấp xét xử sơ thẩm và phúc thẩm mà tiếp tục lan sang cả giai đoạn xem xét đơn đề nghị theo thủ tục giám đốc thẩm. Trong văn bản giải quyết đơn của đương sự, Thẩm phán Lương Ngọc Trâm - TANDTC đã đưa ra nhận định cho rằng: “Ông Châu mua lại đất với giá 300 tỉ nhưng chỉ thanh toán đợt 1 là 50 tỉ rồi không mua nữa, sau đó mới xảy ra tranh chấp”.
Văn bản giải quyết đề nghị giám đốc thẩm lại tiếp tục lấy ý kiến thỏa thuận trong các biên bản hòa giả không có giá trị pháp lý để “buộc” lỗi cho nguyên đơn.
Nhận định này đã gây ra nhiều băn khoăn khi so sánh với hồ sơ tố tụng thực tế. Con số 300 tỉ đồng vốn dĩ chỉ là phương án được đưa ra thảo luận tại buổi hòa giải do Tòa án tổ chức – một buổi làm việc vốn không ra được quyết định công nhận hòa giải thành và chưa từng phát sinh hiệu lực ràng buộc. Biên bản hòa giải là một văn bản thuộc thủ tục tố tụng do Tòa án lập ra, hoàn toàn khác biệt về mặt bản chất so với một hợp đồng mua bán hay văn bản thỏa thuận tự nguyện độc lập ngoài tố tụng do các bên tự lập.
Việc cơ quan xét xử ở giai đoạn giám đốc thẩm tiếp tục coi biên bản tố tụng không có hiệu lực như một giao dịch mua bán hoàn tất thực tế để quy kết nguyên đơn bỏ cọc hay đổi ý không mua là điều vô cùng oái ăm. Cách giải thích này đã biến một thủ tục tố tụng dở dang thành một cam kết pháp lý hoàn chỉnh, tạo ra cái nhìn sai lệch về nguyên nhân dẫn đến tranh chấp và vô hình trung đẩy đương sự vào thế bất lợi chồng chất.
Luật sư nói gì về góc nhìn pháp lý?
Luật sư Từ Thanh Sơn (Đoàn Luật sư TP. HCM) cho rằng việc xử lý Biên bản hòa giải ngày 16/6/2022 trong suốt quá trình tố tụng đang bộc lộ những lỗ hổng nghiêm trọng cả về mặt quy trình lẫn bản chất áp dụng pháp luật. Trong tố tụng dân sự, buổi hòa giải là cơ hội để các bên thương lượng, và biên bản hòa giải chỉ ghi nhận dự định tạm thời chứ chưa làm phát sinh ngay quyền và nghĩa vụ tài sản ràng buộc.
Luật sư Từ Thanh Sơn, Đoàn Luật sư TP. HCM.
Luật sư Sơn khẳng định: Bộ luật Tố tụng dân sự luôn dành cho các đương sự một “khoảng lặng” là 7 ngày để suy nghĩ và cân nhắc kỹ lưỡng trước khi quyết định có ràng buộc trách nhiệm pháp lý hay không. Khi hết thời hạn này mà các bên không thống nhất hoặc có sự thay đổi ý kiến, biên bản hòa giải đó nghiễm nhiên không có giá trị pháp lý. Do đó, việc các thẩm phán sử dụng một văn bản tố tụng vô hiệu làm căn cứ cốt lõi để quyết định về tài sản của đương sự trong các bản án là vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc đánh giá chứng cứ.
Đồng quan điểm, Luật sư Nhựt, Đoàn Luật sư tỉnh Khánh Hòa cũng chỉ ra sự bất hợp lý ngay trong nội dung của biên bản được Tòa án lập: Một thỏa thuận được Tòa án công nhận bắt buộc phải bảo đảm tính khả thi, đúng pháp luật và phù hợp với đạo đức xã hội. Tuy nhiên, biên bản lập ngày 16/6/2022 lại buộc nguyên đơn phải nộp ngay số tiền cực kỳ lớn là 50 tỉ đồng vào ngay ngày hôm sau (17/6/2022) – tức là chỉ cho đúng 1 ngày để chuẩn bị. Việc Thẩm phán Ngô Thì Kim Khánh vẫn chấp nhận ký tên, đóng dấu vào một mốc thời gian gấp gáp đến mức phi lý như vậy đã đặt ra nhiều dấu hỏi về tính chuẩn mực, tuân thủ pháp luật trong hoạt động tố tụng.
Luật sư Nhựt, Đoàn Luật sư tỉnh Khánh Hòa.
Đặc biệt, về nghĩa vụ hoàn trả tài sản, Luật sư Nhựt nhấn mạnh số tiền 50 tỉ đồng mà ông Nguyễn Thanh Châu đã chuyển cho ông Nguyễn Thanh Bình vào ngày 17/6/2022 hoàn toàn là hành vi thực hiện theo biên bản hòa giải của Tòa án. Một khi biên bản hòa giải này không thể bước sang giai đoạn ban hành Quyết định công nhận hòa giải thành (không có hiệu lực pháp luật), thì căn cứ pháp lý của việc giao nhận số tiền này cũng hoàn toàn bị triệt tiêu, người nhận không còn căn cứ để chiếm giữ số tiền này.
Trong đơn gửi VKSNDTC, TANDTC, ông Châu khẳng định việc ông Nguyễn Thanh Bình tiếp tục chiếm giữ số tiền 50 tỉ đồng của ông là hành vi chiếm hữu không có căn cứ pháp luật. Theo các quy định cơ bản của Bộ luật Dân sự, bị đơn đương nhiên phải có nghĩa vụ hoàn trả toàn bộ số tiền này cho nguyên đơn. Việc các bản án tuyên mất trắng hoặc không cấn trừ số tiền này không chỉ làm tổn hại đến quyền lợi hợp pháp của đương sự mà còn tạo ra một tiền lệ nguy hiểm trong thực tiễn áp dụng pháp luật.
Tạp chí Luật sư Việt Nam sẽ tiếp tục phản ánh khi có thông tin mới!
