THPT Chuyên Lương Văn Tụy khẳng định tính liêm chính của đề tài giải Nhất thi KHKT

Hiện nay, có một số ý kiến đặt vấn đề về tính liêm chính khoa học của dự án “Phát triển vật liệu polyurethane composite đa chức năng chống cháy, cách nhiệt, kháng vi sinh hướng tới ứng dụng trong xây dựng và đời sống” của học sinh Trường THPT Chuyên Lương Văn Tụy (tỉnh Ninh Bình). Đây là một trong những đề tài giành giải Nhất Cuộc thi khoa học kỹ thuật dành cho học sinh THCS, THPT năm học 2025-2026.

Ông Hoàng Hải Nam - Hiệu trưởng Trường THPT Chuyên Lương Văn Tụy đã trao đổi với Báo Giáo dục và Thời đại, làm rõ nội dung này.

- Gần đây có một số thông tin đặt vấn đề về tính liêm chính của dự án do học sinh nhà trường thực hiện. Ông có thể cung cấp thông tin chính thức và chia sẻ quan điểm về vấn đề này?

- Chúng tôi sớm nắm bắt được thông tin này và đã cùng các giáo viên hướng dẫn rà soát toàn bộ quy trình, các khâu. Về nội dung phản ánh, tôi xin làm rõ một số điểm:

Trước hết, trong khoa học, việc kế thừa là tất yếu và được Quy chế cho phép. Dự án của nhà trường đã trích dẫn minh bạch nguồn gốc các thông số liên quan đến tính chống cháy và cách nhiệt từ các nghiên cứu tiền đề. Trên cơ sở đó, nhóm tác giả không lặp lại toàn bộ các thực nghiệm nền tảng mà lựa chọn các thông số phù hợp, đã được kiểm chứng trong các nghiên cứu trước, để áp dụng vào quá trình chế tạo mẫu xốp PU. Cách tiếp cận này giúp tối ưu hóa thời gian nghiên cứu, đồng thời vẫn bảo đảm cơ sở khoa học và tính khả thi của đề tài.

Thứ hai, về tính mới của đề tài. Các nghiên cứu trước đây đã đề cập đến vật liệu PU có khả năng chống cháy và cách nhiệt. Trong dự án này, học sinh đã phát triển thêm tính năng kháng vi sinh bằng cách bổ sung nano bạc vào vật liệu, đồng thời vẫn duy trì các đặc tính chống cháy và cách nhiệt. Tính mới của đề tài nằm ở việc kế thừa nền tảng cũ và mở rộng theo hướng nâng cao khả năng ứng dụng thực tiễn, đặc biệt trong môi trường xây dựng dễ phát sinh ẩm mốc. Thực tế cho thấy, nhiều vật liệu ốp tường, dù ban đầu có tính thẩm mỹ cao, nhưng sau một thời gian sử dụng vẫn bị ẩm mốc, gây mất mỹ quan và phát sinh chi phí xử lý, thay thế. Việc bổ sung tính năng kháng vi sinh giúp khắc phục hạn chế này.

Thứ ba, về quá trình tổ chức nghiên cứu. Nhà trường phân công bài bản giáo viên hướng dẫn liên môn, bao gồm các môn khoa học tự nhiên và ngoại ngữ. Một số thí nghiệm chuyên sâu, vì không thể thực hiện được toàn bộ ở nhà trường, nên đã được thực hiện tại các cơ sở có đủ điều kiện thiết bị, theo hình thức phối hợp hoặc sử dụng dịch vụ khoa học, kèm theo đầy đủ xác nhận hợp lệ và đã nộp cho Ban Tổ chức.

- Ý tưởng của đề tài này là do học sinh đề xuất?

- Tại nhà trường, chúng tôi xác định rõ nguyên tắc: các đề tài nghiên cứu phải xuất phát từ ý tưởng của học sinh. Các em là chủ thể đề xuất ban đầu, sau đó được nhà trường và giáo viên hỗ trợ phát triển theo đúng định hướng khoa học.

Cụ thể, ý tưởng của đề tài này bắt nguồn từ thực tế các vụ cháy nổ, hỏa hoạn xảy ra trong xã hội, cũng như từ các hoạt động tập huấn phòng cháy chữa cháy mà nhà trường phối hợp với lực lượng chức năng tổ chức. Từ đó, học sinh đặt ra vấn đề: làm thế nào để vật liệu vừa đảm bảo khả năng chống cháy, vừa khắc phục các hạn chế như ẩm mốc trong quá trình sử dụng.

Sau khi học sinh đề xuất ý tưởng, nhà trường tiến hành tiếp nhận, phân công giáo viên hướng dẫn theo hướng liên môn để hỗ trợ các em phát triển đề tài. Từ nhiều ý tưởng đăng ký ban đầu, nhà trường sẽ lựa chọn những đề tài đáp ứng đầy đủ tiêu chí để tham gia các cuộc thi.

Trong những năm qua, nhà trường đã có kinh nghiệm tổ chức và hướng dẫn học sinh tham gia các cuộc thi khoa học kỹ thuật ở nhiều cấp độ, trong đó có các đề tài đạt giải cấp quốc gia. Đây là cơ sở để chúng tôi tiếp tục triển khai hoạt động nghiên cứu học sinh một cách bài bản, tuân thủ quy định và bảo đảm chất lượng.

“Phát triển vật liệu polyurethane composite đa chức năng chống cháy, cách nhiệt, kháng vi sinh hướng tới ứng dụng trong xây dựng và đời sống” của học sinh Trường THPT Chuyên Lương Văn Tụy được trao giải Nhất trong Cuộc thi khoa học kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh THCS, THPT.

- Một trong hai tác giả của đề tài là học sinh lớp 11 chuyên Địa lí. Có ý kiến bày tỏ băn khoăn khi một học sinh lớp chuyên Địa lí, không học môn tự chọn Hóa học ở THPT nhưng lại tham gia đề tài nghiên cứu này. Ông suy nghĩ sao về ý kiến này?

- Trước hết, cần khẳng định đây là một đề tài mang tính liên môn, có sự kết hợp của Vật lí, Hóa học, Sinh học và các kỹ năng nghiên cứu tổng hợp. Vì vậy, việc đánh giá mức độ phù hợp của học sinh không thể dựa trên tiêu chí “chuyên một môn cụ thể”, mà cần nhìn ở năng lực tổng thể và khả năng tiếp cận vấn đề.

Ngay từ giai đoạn đề xuất ý tưởng, học sinh đã chủ động nhận thức được các yêu cầu kiến thức liên quan và đề xuất hướng tiếp cận phù hợp. Nhà trường cũng đã xem xét kỹ các yếu tố có thể gây băn khoăn, đặc biệt là nền tảng Hóa học và Sinh học. Trên cơ sở đó, chúng tôi đánh giá học sinh có đủ nền tảng, năng lực tự học và tư duy nghiên cứu để tham gia đề tài, dù không học chuyên sâu Hóa học.

Cần nhìn nhận một thực tế hiện nay: khả năng tiếp cận tri thức của học sinh đã thay đổi rất lớn. Với sự hỗ trợ của các công cụ AI như ChatGPT, Grok hay Gemini, việc tìm kiếm, tổng hợp tài liệu và nắm bắt kiến thức nền không còn là rào cản như trước. Điều quan trọng không phải là “đã học chuyên hay chưa”, mà là khả năng hiểu vấn đề, chọn lọc thông tin và vận dụng vào nghiên cứu thực tế.

Đặc biệt, trong quá trình thực hiện, học sinh được các giáo viên hướng dẫn bổ trợ kiến thức một cách bài bản, với nhiều giờ nghiên cứu, tự học và thực hành thí nghiệm. Đây là yếu tố quan trọng cần được ghi nhận khi đánh giá quá trình tham gia và năng lực của học sinh.

Xin nói thêm quan điểm của nhà trường, học sinh tham gia dự án phải dựa trên nhiều tiêu chí, không chỉ riêng năng lực chuyên môn. Bên cạnh kiến thức khoa học, học sinh cần có khả năng ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh, để có thể trình bày và lan tỏa kết quả nghiên cứu trong các môi trường quốc tế. Thực tế cho thấy, nếu chỉ có chuyên môn mà không thể thuyết trình, trao đổi bằng tiếng Anh thì hiệu quả tham gia các cuộc thi quốc tế sẽ rất hạn chế. Chúng tôi từng có học sinh được vào phỏng vấn quốc tế nhưng không nói được tiếng Anh và bị loại.

- Có ý kiến cho rằng đề tài có mức độ khó và phức tạp cao, đồng thời đòi hỏi nhiều thời gian nghiên cứu, nên học sinh khó có thể thực hiện. Ông nhìn nhận như thế nào về ý kiến này?

- Về vấn đề này, cần làm rõ một điểm mang tính nguyên tắc: đề tài không được triển khai theo cách “bắt đầu từ con số không”.

Cụ thể, nhóm nghiên cứu đã kế thừa các kết quả và nền tảng sẵn có liên quan đến vật liệu polyurethane có khả năng chống cháy và cách nhiệt. Đây là những hướng nghiên cứu đã được công bố và kiểm chứng trong cộng đồng khoa học. Trên cơ sở đó, đề tài tập trung phát triển thêm một hướng cụ thể là bổ sung tính năng kháng vi sinh, và đây là điểm mới đáng chú ý của nghiên cứu.

Do đó, cách hiểu rằng học sinh phải tự xây dựng toàn bộ nền tảng kiến thức, phương pháp và hệ vật liệu từ đầu là không chính xác và không phản ánh đúng cách thức nghiên cứu khoa học hiện đại. Trong thực tế, kế thừa và phát triển là nguyên tắc phổ biến, giúp tối ưu thời gian và tập trung vào điểm mới có giá trị.

Bên cạnh đó, phạm vi triển khai của đề tài đã được giới hạn và thiết kế phù hợp với năng lực của học sinh THPT. Các nội dung nghiên cứu tập trung vào việc khảo sát, kiểm chứng và cải tiến ở mức ứng dụng, dưới sự hướng dẫn chặt chẽ về phương pháp. Học sinh không phải thực hiện những phần vượt quá yêu cầu hoặc đòi hỏi hạ tầng nghiên cứu chuyên sâu ở cấp độ cao hơn.

Ngoài ra, với sự hỗ trợ của các công cụ AI, việc tiếp cận tài liệu, hệ thống hóa kiến thức và xây dựng phương pháp nghiên cứu đã trở nên thuận lợi hơn rất nhiều. Điều này giúp học sinh rút ngắn đáng kể thời gian làm quen và tập trung vào phần cốt lõi của nghiên cứu.

Do đó, chúng tôi khẳng định rằng cách triển khai này phù hợp với thông lệ nghiên cứu khoa học, không có gì bất thường, đồng thời vẫn bảo đảm tính mới và giá trị ứng dụng của đề tài.

- Như vậy là ông tự tin khẳng định tính liêm chính của dự án “Phát triển vật liệu polyurethane composite đa chức năng chống cháy, cách nhiệt, kháng vi sinh hướng tới ứng dụng trong xây dựng và đời sống”?

- Tôi xin khẳng định điều này!

- Năm nay là năm đầu tiên triển khai Cuộc thi khoa học kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh THCS, THPT theo Thông tư số 24/2025/TT-BGD&ĐT. Nhà trường đã tổ chức triển khai ở cấp cơ sở bảo đảm đúng yêu cầu Thông tư mới như thế nào, đặc biệt yêu cầu công khai đề tài?

- Trước hết, cần khẳng định rằng toàn bộ quá trình tổ chức tại nhà trường được triển khai bám sát và tuân thủ đầy đủ các quy định của Thông tư 24/2025/TT-BGD&ĐT, ngay từ giai đoạn cấp cơ sở. Toàn bộ hồ sơ đăng ký và xác nhận nghiên cứu đã được thẩm định tại cấp tỉnh, đồng thời được nộp đầy đủ cho Ban Tổ chức cấp Bộ.

Theo tôi được biết, Ban Tổ chức cấp Bộ cũng tiến hành rà soát, thẩm định kỹ lưỡng từng đề tài trước khi chấp thuận cho tham gia, đảm bảo tuân thủ đầy đủ quy trình từ đăng ký nghiên cứu, dự thi đến công khai kết quả. Vì vậy, có thể khẳng định rằng các vòng thi được triển khai đúng quy định của Thông tư 24 hiện hành.

Về vấn đề công khai, nhà trường đã tổ chức cuộc thi từ cấp trường và dự thi cấp tỉnh. Ở cấp tỉnh, Sở GD&ĐT đã mở cửa công khai để mọi người dân có thể theo dõi, đánh giá và tìm hiểu nội dung tất cả các dự án, không riêng gì dự án của nhà trường. Kết quả của cuộc thi cấp tỉnh cũng đã được công khai, minh bạch.

Quan trọng hơn, Hội đồng Giám khảo cấp quốc gia gồm các nhà khoa học và chuyên gia đầu ngành, đảm bảo thẩm định nghiêm túc tính độc lập và sáng tạo của từng đề tài. Đây là cấp đánh giá có thẩm quyền cao nhất và năng lực chuyên môn đầy đủ để kiểm chứng chất lượng đề tài.

- Xin cảm ơn ông!