 |
| Một nhà máy sản xuất robot ở Bắc Kinh đặt mục tiêu xuất xưởng 10.000 chiếc vào cuối năm 2026 và 500.000 chiếc vào năm 2030, phù hợp với mục tiêu sản xuất hàng loạt robot hình người của ngành công nghiệp này. (Nguồn: CNN) |
Không lâu sau đó, Ai Lin đã chi 30.000 USD để mua mẫu robot hình người đầu tiên và biến nó thành một dịch vụ cho thuê.
Công việc kinh doanh diễn ra khá thuận lợi. Với mức giá 3.000 Nhân dân tệ (443 USD) một ngày, khách hàng có thể thuê một robot để thu hút đám đông tại các buổi triển lãm, biểu diễn tại sự kiện, hoặc thậm chí hỗ trợ một màn cầu hôn.
Nhưng công việc này cũng tiết lộ một sự thật mà những video lan truyền về các robot Trung Quốc nhảy múa hay nhào lộn không hề đề cập: công nghệ được quảng bá rầm rộ này vẫn còn nhiều năm nữa mới có thể thay thế sức lao động của con người, dù là trong nhà máy hay trong gia đình.
“Thị trường bán lẻ robot hình người vẫn chưa thực sự cất cánh vì các robot hiện nay chưa thể tự hoạt động độc lập. Về cơ bản, chúng giống như những món đồ chơi cỡ lớn,” Ai Lin chia sẻ.
Dù vậy, Bắc Kinh đang đặt cược hàng tỷ USD vào robot hình người, coi đây là một công nghệ chiến lược có thể tăng năng suất trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế chậm lại và lực lượng lao động bị thu hẹp. Việc giành lợi thế trong ngành công nghiệp mới nổi này cũng có thể giúp Trung Quốc vượt qua Mỹ và các đối thủ khác trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ tiên tiến.
Lian Jye Su, nhà phân tích chính về AI và robot hình người tại công ty nghiên cứu Omdia, cho biết: “Theo truyền thống, năng lực công nghiệp thường do các quốc gia như Đức, Nhật Bản và Mỹ thống trị. Nhưng với robot hình người, đây là một cơ hội hiếm hoi mà cả thế giới có thể phải hướng về Trung Quốc cho bước ngoặt quan trọng tiếp theo này”.
Ngân hàng đầu tư Morgan Stanley ước tính có thể có 1 tỷ robot hình người được sử dụng vào năm 2050, đại diện cho một thị trường trị giá hơn 5 nghìn tỷ USD, mặc dù việc áp dụng sẽ không tăng tốc cho đến ít nhất một thập kỷ nữa.
Trung Quốc hiện đã thống trị việc sản xuất và triển khai robot công nghiệp, chẳng hạn như cánh tay tự động trong các nhà máy. Các nhà sản xuất robot hình người của nước này cũng chiếm phần lớn số lượng giao hàng trên toàn cầu vào năm ngoái, vượt xa các đối thủ Mỹ như Tesla và FigureAI.
Đầu tháng này, Bắc Kinh đã khởi động một sáng kiến quy mô quốc gia nhằm đẩy nhanh việc ứng dụng thực tế của robot hình người, với mục tiêu đưa chúng vào hơn 100 kịch bản ứng dụng giá trị cao vào cuối năm nay.
Elon Musk, CEO của Tesla cho biết, sau nhiều lần trì hoãn, robot hình người Optimus của hãng này dự kiến sẽ được đưa vào sản xuất vào cuối năm nay.
Dịch vụ cho thuê bùng nổ
Đối với Ai Lin, khoảnh khắc mang tính quyết định là khi các robot hình người bước lên sân khấu trước hàng triệu khán giả truyền hình trong dịp Xuân Vãn năm ngoái. “Điều này khiến tôi nhận ra rằng robot rất có thể sẽ được ứng dụng trên quy mô lớn trong tương lai,” anh chia sẻ.
Màn trình diễn này đã thúc đẩy nhiều người khởi nghiệp như Ai Lin tìm cách tận dụng làn sóng quan tâm đối với robot. Với mức giá bán lẻ dao động từ khoảng 19.000 USD cho các mẫu cơ bản đến hơn 100.000 USD cho các mẫu cao cấp, dịch vụ cho thuê mang lại một lựa chọn dễ tiếp cận hơn nhiều.
Chỉ cần tìm kiếm từ khóa “robot hình người” trên các nền tảng mạng xã hội Trung Quốc, bạn sẽ bắt gặp vô số người có sức ảnh hưởng quảng cáo dịch vụ cho thuê.
Hiện có hơn 153.000 doanh nghiệp cho thuê robot tại Trung Quốc. Năm ngoái, AGIBOT, một trong những nhà sản xuất hàng đầu của Trung Quốc, đã ra mắt một công ty con chuyên cho thuê mang tên SHAREBOT và nhận định, thị trường cho thuê robot có thể đạt 1,5 tỷ USD vào cuối năm 2026.
Thông qua một nền tảng trực tuyến, khách hàng có thể thuê một robot hình người với giá chỉ từ 3.500 Nhân dân tệ (517 USD) một ngày, bao gồm cả chi phí vận chuyển và người điều khiển để hỗ trợ lập trình máy. Trong ba tháng kể từ khi ra mắt, hãng đã ghi nhận hơn 5.500 đơn đặt hàng.
Theo Li Yiyan, CEO SHAREBOT, thị trường cho thuê không chỉ mang lại nguồn doanh thu đầy hứa hẹn, mà còn giúp robot được thử nghiệm trong các tình huống thực tế để có thể triển khai quy mô lớn.
Cũng được truyền cảm hứng từ màn trình diễn gây sốt, bà Zhao Xiaohong (52 tuổi) ở tỉnh Giang Tô đã đầu tư vào 8 robot hình người để cho thuê vào năm ngoái, coi đây là “cách nhanh nhất để kiếm tiền từ công nghệ này trong ngắn hạn”.
Tuy nhiên, những người kinh doanh dịch vụ như bà Zhao nhận thấy giá thuê đã bắt đầu trượt dốc khi sự mới lạ xung quanh những robot biểu diễn này phai nhạt dần.
Lên sân khấu biểu diễn thay vì làm việc thực tế
Khoảng cách giữa “biểu diễn” và “thực chất” thể hiện rõ nhất ở Yizhuang, một trung tâm công nghệ nằm ở phía Đông Nam của Bắc Kinh.
Tại một trung tâm triển lãm mang phong cách tương lai, những chú chó robot đang múa lân truyền thống, còn một robot hình người mặc áo đấu của Michael Jordan thì đang thực hiện những cú ném bóng rổ.
Nhưng chỉ cách những gian hàng trưng bày tuyệt đẹp này một quãng đi bộ ngắn là một cơ sở riêng biệt do nhà nước hỗ trợ, nơi lý giải việc tại sao robot vẫn chưa thể làm được gì nhiều ngoài việc thực hiện những màn trình diễn được lập trình sẵn.
Bên trong, hơn 120 robot hình người đứng xếp thành những hàng ngay ngắn, mỗi con lặp đi lặp lại một nhiệm vụ cụ thể: từ phân loại bưu kiện, thay tã cho đến xúc bỏng ngô, dưới sự hướng dẫn của những người huấn luyện cầm bộ điều khiển đứng bên cạnh.
Việc thành lập hàng chục cơ sở tương tự trên khắp Trung Quốc phản ánh một trong những thách thức cốt lõi mà ngành công nghiệp robot hình người đang phải đối mặt: robot vẫn thiếu một lượng dữ liệu khổng lồ về thế giới vật lý để có thể trở thành những công nhân thực sự thạo việc.
Theo Jiang Weilai, người đứng đầu trung tâm X-Humanoid, các nhà sản xuất robot Trung Quốc sẵn sàng trả tới 150 USD/giờ để mua dữ liệu tương tác vật lý, tùy thuộc mức độ phức tạp của từng công việc.
Nhưng ngoài dữ liệu, còn có những hạn chế về mặt phần cứng.
Marco Wang, chuyên gia phân tích robot Trung Quốc tại công ty nghiên cứu công nghệ Interact Analysis, chỉ ra rằng mức độ sẵn sàng về kỹ thuật của các bàn tay robot khéo léo đang nằm trong số những thành phần phần cứng thấp nhất.
“Bạn phải tích hợp rất nhiều chức năng vào một bộ phận có kích thước và trọng lượng xấp xỉ một khớp nối của con người. Khi bạn nhét ngần ấy linh kiện vào một không gian nhỏ hẹp như vậy, việc tản nhiệt sẽ trở thành một trở ngại lớn,” ông phân tích.
Do đó, những bàn tay này có chi phí sản xuất cao, độ bền kém trước các va đập, tuổi thọ hoạt động ngắn và hiện chưa có giải pháp sẵn có nào mà các kỹ sư có thể dễ dàng áp dụng.
Ngay cả những doanh nghiệp dẫn đầu cũng chưa đạt năng suất bằng con người. UBTECH, một trong những công ty robot hình người lớn nhất Trung Quốc, cho biết các mẫu robot tiên tiến nhất của họ chỉ đạt khoảng 80% năng suất lao động của con người, và chỉ trong một số nhiệm vụ như xếp thùng hoặc phân loại kiện hàng.
Cuộc đua hướng tới tương lai
Dù vậy, Trung Quốc vẫn rất lạc quan về một tương lai tự động hóa.
Việc quốc gia này đón nhận công nghệ được thể hiện rõ qua sự hiện diện của robot ở khắp mọi nơi. Ở Hàng Châu, cảnh sát giao thông robot được triển khai để điều tiết các tuyến đường đông đúc. Trong các công viên, người ta thậm chí có thể dắt robot hình người đi dạo y như thú cưng. Tại các thành phố lớn như Bắc Kinh, Thượng Hải và Thâm Quyến, robot pha cà phê, rót bia hoặc phân phát thuốc đã không còn xa lạ.
Mặc dù điều này không nhất thiết có nghĩa là robot hình người của Trung Quốc đang vượt mặt Optimus của Tesla, nhưng phản ánh một cách tiếp cận khác biệt: ưu tiên triển khai sớm và giữ mức giá phải chăng để thúc đẩy việc ứng dụng diện rộng.
Điều này củng cố sự phát triển thần tốc của công nghệ này tại Trung Quốc kể từ khi Bắc Kinh ban hành tài liệu chính sách tập trung vào robot hình người vào năm 2023, định vị chúng là “sản phẩm đột phá tiếp theo” sau máy tính, điện thoại thông minh và xe điện.
Tận dụng thế mạnh sản xuất và chuỗi cung ứng xe điện sẵn có, các nhà sản xuất Trung Quốc đã có thể mở rộng quy mô, đồng thời kéo giá thành xuống nhanh hơn. Hiện tại, đã có hơn 140 công ty phần cứng trong lĩnh vực này tại Trung Quốc, theo thống kê của TrendForce.
Tuy nhiên, một thị trường quá đông trong khi nhu cầu thực tế hạn chế đã tạo ra bài toán khó cho nhiều doanh nghiệp trong việc thu hồi vốn. PK Tseng, Giám đốc nghiên cứu tại TrendForce, nhận định: “Nhiều công ty hạng hai đã chứng kiến sự sụt giảm mạnh về nguồn vốn và hoạt động đầu tư kể từ năm ngoái.”
Và khi thị trường cho thuê có dấu hiệu hạ nhiệt, những lo ngại về một “bong bóng” công nghiệp đã bắt đầu nổi lên. Chuyên gia Su của Omdia cho biết, mức độ quan tâm của thị trường đối với lĩnh vực này đã giảm nhẹ kể từ đầu năm, và cuối cùng, thị trường sẽ chỉ còn một số ít doanh nghiệp lớn tồn tại.
Biểu tượng rõ ràng nhất cho tham vọng của Trung Quốc có lẽ là Unitree, công ty khởi nghiệp có trụ sở tại Hàng Châu, nơi các robot của họ đã một lần nữa làm say lòng khán giả tại đêm hội Xuân Vãn năm nay với những màn nhào lộn võ thuật.
Khi được hỏi về thời điểm các robot của Unitree có thể được đưa vào các dây chuyền sản xuất thương mại, Giám đốc Quan hệ Công chúng Yolanda Xie trả lời: “Điều đó có lẽ sẽ phụ thuộc vào những bước đột phá về công nghệ và sự phát triển tổng thể của toàn ngành".
