Cô gái 23 tuổi, tìm đến BSNT Vũ Minh Hải, Trung tâm Chăm sóc sức khỏe tinh thần, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, trong tình trạng thường xuyên mất ngủ, mệt mỏi và dần mất động lực đi làm.
Mất ngủ, sợ đi làm sau nhiều tháng tăng ca
Cô từng là nhân viên trẻ năng động, nhiệt tình, luôn cố gắng hoàn thành tốt công việc. Vài tháng gần đây, khối lượng công việc ngày càng tăng, cô thường xuyên tăng ca đến tối muộn, thậm chí làm việc cả cuối tuần.
Cô liên tục nhận được điện thoại, tin nhắn từ trưởng nhóm để trao đổi công việc. Điện thoại gần như luôn trong trạng thái sẵn sàng nhận thông báo, khiến cô không có khoảng thời gian cho cá nhân, ngay cả khi rời khỏi văn phòng.
Tình trạng kéo dài khiến sức khỏe và tinh thần của cô dần suy kiệt. Cô trở nên dễ cáu gắt, mất tập trung, ngại giao tiếp với đồng nghiệp, thậm chí bắt đầu sợ tiếng chuông thông báo điện thoại. Cô dần rơi vào trạng thái chán nản, lo lắng mỗi khi nghĩ đến việc phải đến công ty vào sáng hôm sau.
BSNT Vũ Minh Hải nhận thấy bệnh nhân có những dấu hiệu của hội chứng kiệt sức do công việc (Burnout), trong bối cảnh phải chịu áp lực kéo dài và gần như không có thời gian ngắt kết nối với công việc.
Trường hợp này là lời cảnh báo về những ảnh hưởng của áp lực công việc kéo dài đối với sức khỏe tinh thần. Khi tình trạng mệt mỏi không thuyên giảm dù đã nghỉ ngơi, đi kèm mất ngủ, suy giảm động lực, khó tập trung và tâm lý sợ hãi khi nghĩ đến công việc, người lao động không nên chủ quan mà cần chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn.
Áp lực phải trả lời tin nhắn, xử lý công việc cả sau giờ làm gây căng thẳng, mất ngủ và kiệt sức kéo dài triền miên. (Ảnh minh hoạ: AI tạo)
Làm việc với cường độ cao trong thời gian dài nhưng thiếu nghỉ ngơi, phục hồi có thể ảnh hưởng tiêu cực đến cả thể chất và tinh thần. Đáng lo ngại, nhiều người dù đã tan ca, về nhà, nghỉ cuối tuần hoặc nghỉ phép vẫn phải kiểm tra tin nhắn, email và xử lý công việc. Việc liên tục chờ đợi yêu cầu từ cấp trên khiến họ khó thực sự ngắt kết nối, duy trì trạng thái căng thẳng ngay cả khi không ở cơ quan.
Nếu tình trạng này kéo dài, người lao động dễ rơi vào trạng thái lo lắng, bồn chồn, khó thư giãn và mất ngủ. Căng thẳng kéo dài có thể khiến giấc ngủ chập chờn, cơ thể mệt mỏi, giảm khả năng tập trung và điều hòa cảm xúc.
Theo bác sĩ Hải, đây cũng là yếu tố làm gia tăng nguy cơ kiệt sức nghề nghiệp (burnout), với những biểu hiện như dễ cáu gắt, giảm động lực, hay quên, mất hứng thú và suy giảm hiệu quả công việc. Khi các triệu chứng kéo dài, ảnh hưởng đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống, người lao động cần được thăm khám, đánh giá chuyên môn thay vì cố chịu đựng.
Sếp nhắn giao việc sau giờ làm, nhân viên có quyền không trả lời?
Theo TS.LS Đặng Văn Cường, Trưởng văn phòng luật sư Chính Pháp, sự phát triển của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng trực tuyến đang làm thay đổi cách thức tổ chức lao động. Điện thoại thông minh, email, Zalo và phần mềm quản lý công việc giúp doanh nghiệp duy trì trao đổi với nhân viên gần như mọi lúc, mọi nơi.
Sự linh hoạt này mang lại nhiều lợi ích nhưng cũng kéo theo nguy cơ kéo dài thời gian làm việc một cách vô hình. Những lần trả lời tin nhắn, tham gia họp trực tuyến hay chỉnh sửa tài liệu vào buổi tối có thể không được ghi nhận đầy đủ, trong khi thời gian nghỉ ngơi của người lao động liên tục bị gián đoạn.
Luật sư Cường cho rằng áp lực phải thường xuyên trực tuyến, thời gian làm việc kéo dài và thiếu nghỉ ngơi có thể dẫn đến căng thẳng, rối loạn giấc ngủ, kiệt sức nghề nghiệp cùng những vấn đề sức khỏe tâm thần khác. Đây là những nguy cơ cần được quan tâm trong môi trường lao động số.
Đáng chú ý, người lao động không phải lúc nào cũng dám từ chối yêu cầu ngoài giờ. Việc không trả lời tin nhắn của cấp trên vào buổi tối có thể khiến họ lo ngại bị đánh giá thiếu trách nhiệm, ảnh hưởng đến thi đua, tiền thưởng hoặc cơ hội thăng tiến. Vì vậy, ngay cả khi rời khỏi nơi làm việc, nhiều người vẫn không thể hoàn toàn yên tâm nghỉ ngơi.
Theo luật sư, sức khỏe tinh thần cần được nhìn nhận là một phần không thể tách rời của sức khỏe người lao động. Doanh nghiệp không nên đợi đến khi nhân viên suy giảm sức khỏe, phải nhập viện hoặc mất khả năng lao động mới xem xét trách nhiệm. Việc nhận diện và phòng ngừa rủi ro từ cách tổ chức công việc cần được thực hiện sớm hơn.
Từ góc độ pháp lý, Bộ luật Lao động năm 2019 quy định về thời giờ làm việc, nghỉ ngơi và làm thêm giờ. Theo Điều 105, thời giờ làm việc bình thường không quá 8 giờ trong một ngày và 48 giờ trong một tuần. Điều 107 quy định việc làm thêm giờ phải đáp ứng các điều kiện, trong đó có sự đồng ý của người lao động, trừ một số trường hợp đặc biệt theo Điều 108.
Tuy nhiên, pháp luật hiện chưa có quy định riêng xác lập quyền ngắt kết nối của người lao động trong môi trường số. Những khoảng thời gian ngắn dành để trả lời tin nhắn, xử lý yêu cầu hoặc tham gia cuộc họp trực tuyến sau giờ làm cũng chưa có tiêu chí cụ thể để nhận diện, thống kê và kiểm soát đầy đủ.
Luật sư Cường cho rằng nếu những hoạt động này thực chất là thực hiện nhiệm vụ theo yêu cầu và dưới sự quản lý của doanh nghiệp, chúng cần được xem xét là thời gian làm việc, kể cả khi người lao động thực hiện tại nhà hoặc bằng thiết bị cá nhân.
“Người lao động bị ảnh hưởng sức khỏe do làm việc ngoài giờ cũng có thể có cơ sở yêu cầu doanh nghiệp chịu trách nhiệm. Tuy nhiên, không phải cứ bị căng thẳng, mất ngủ hay kiệt sức là đương nhiên được bồi thường”, ông Cường nói.
Theo ông, trước mắt, các bên có thể chủ động đưa nguyên tắc ngắt kết nối vào hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể hoặc nội quy doanh nghiệp. Các bên cần xác định rõ khung giờ người lao động không phải phản hồi công việc, những trường hợp ngoại lệ và trách nhiệm của mỗi bên.
Về lâu dài, ông kiến nghị Bộ Nội vụ phối hợp với Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam xây dựng hướng dẫn về quyền ngắt kết nối, cách xác định thời gian làm việc phát sinh trên môi trường số và biện pháp phòng ngừa rủi ro sức khỏe thể chất, tinh thần.
Quyền ngắt kết nối không đồng nghĩa với việc người lao động được từ chối mọi yêu cầu công việc. Điều quan trọng là không biến những trường hợp cần xử lý khẩn cấp thành nghĩa vụ trực tuyến thường xuyên, không giới hạn.
Khi công nghệ cho phép công việc đi theo con người đến mọi nơi, quyền được nghỉ ngơi càng cần được bảo vệ. Sau một ngày làm việc, người lao động không chỉ cần tắt máy tính mà còn cần được thực sự rời khỏi những áp lực công việc để phục hồi sức khỏe, chăm sóc gia đình và sống cuộc sống riêng của mình.
Đại biểu Phạm Anh Tuấn (Đoàn Ninh Bình) mới đây đề xuất bổ sung nguyên tắc tôn trọng quyền ngắt kết nối công việc ngoài giờ đối với lao động từ xa, nhằm bảo vệ sức khỏe tâm thần, phòng ngừa tình trạng kiệt sức do ranh giới giữa công việc và cuộc sống ngày càng mờ nhạt.
