Ngày 13/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội thảo luận về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi). Để hoàn thiện dự thảo luật, các Đại biểu tập trung đóng góp nhiều ý kiến nhằm tháo gỡ khó khăn về nguồn lực duy trì mạng lưới bưu chính công ích tại vùng sâu, vùng xa; hoàn thiện các quy định về hạ tầng logistics số; đồng thời siết chặt kỷ luật về bảo mật thông tin và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Toàn cảnh phiên thảo luận ngày 13/11. Nguồn: Quochoi.vn.
Theo khoản 3 Điều 30 dự thảo luật quy định: Nhà nước thực hiện chính sách bảo đảm cung cấp dịch vụ bưu chính phổ cập thông qua cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp được chỉ định duy trì mạng lưới bưu chính công cộng và cung cấp dịch vụ bưu chính công ích. Ngân sách nhà nước hỗ trợ chi phí khấu hao tài sản cố định và chi phí nhân công tại các điểm phục vụ bưu chính phù hợp với quy mô tối thiểu của mạng lưới, đáp ứng yêu cầu chất lượng dịch vụ.
Theo Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng) quy định này hướng tới hỗ trợ duy trì năng lực phục vụ của mạng bưu chính công cộng. Tuy nhiên, để một bưu gửi đến được tay người dân tại địa bàn khó khăn, không chỉ cần điểm phục vụ mà còn phải duy trì tuyến kết nối, tổ chức vận chuyển và bảo đảm tần suất phục vụ phù hợp.
Đại biểu phân tích, chi phí của các công đoạn này chịu tác động đáng kể bởi khoảng cách, điều kiện địa lý và sản lượng bưu gửi. Mặc dù chi phí kết nối và vận chuyển có thể được doanh nghiệp trang trải từ mức thu dịch vụ và các nguồn thu hợp pháp khác. Việc dự thảo luật không liệt kê các khoản chi này trong nguyên tắc hỗ trợ ngân sách không đồng nghĩa với việc không có nguồn thực hiện. Vấn đề cần làm rõ là các nguồn lực đó có đủ để đáp ứng nghĩa vụ phổ cập trong những điều kiện phục vụ khác nhau hay không.
Qua phân tích, Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ phương án cân đối chi phí duy trì tuyến kết nối, vận chuyển và tần suất phục vụ tại các địa bàn khó khăn: Phần nào sẽ được bù đắp từ mức thu dịch vụ, phần nào từ các nguồn hợp pháp khác; và trong trường hợp các nguồn này vẫn không đủ để bảo đảm nghĩa vụ phổ cập thì có giải pháp gì để duy trì chất lượng phục vụ?
Cùng với việc bảo đảm nguồn lực, Đại biểu cho rằng cũng cần quan tâm đến khả năng tiếp cận dịch vụ thực tế của người dân. Việc hỗ trợ từ ngân sách phải gắn liền với nhiệm vụ được giao, có căn cứ xác định chi phí, có kiểm tra kết quả phục vụ và tránh hỗ trợ trùng lặp.
Cùng góp ý về cơ chế hỗ trợ duy trì mạng lưới bưu chính công cộng tại vùng miền núi, biên giới (Điều 30), Đại biểu Nguyễn Đặng Ân (Đoàn ĐBQH tỉnh Lạng Sơn) cho rằng tại khu vực miền núi, biên giới, cần quan tâm đầy đủ hơn đến chi phí vận hành mạng lưới tại những địa bàn dân cư thưa thớt, địa hình chia cắt, khoảng cách vận chuyển lớn.
Theo Đại biểu, chi phí duy trì mạng lưới bưu chính không chỉ bao gồm nhà cửa, trang thiết bị và nhân công tại điểm phục vụ, mà còn bao gồm chi phí nhiên liệu vận chuyển và chi phí duy trì các tuyến đường đến thôn, bản xa trung tâm. Trong khi đó, sản lượng bưu gửi rất thấp, doanh thu khó bù đắp chi phí. Nếu chỉ bảo đảm kinh phí duy trì điểm phục vụ mà không tính đến các tuyến vận chuyển thiết yếu thì dù duy trì được điểm bưu chính cũng khó bảo đảm được chất lượng phục vụ trong thực tế. Do đó, Đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung tại khoản 3 Điều 30 nguyên tắc xác định cơ chế hỗ trợ phù hợp với đặc thù địa bàn, bao gồm cả chi phí duy trì các tuyến vận chuyển thiết yếu phục vụ bưu chính công ích; đồng thời giao Chính phủ quy định cụ thể mức và phương thức hỗ trợ, bảo đảm không trùng lặp với các khoản kinh phí đã được thanh toán theo cơ chế giao nhiệm vụ, đặt hàng.
Góp ý về dự thảo luật, Đại biểu Trần Kim Kha (Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai) cho biết, bưu chính ngày nay không chỉ còn là lá thư, mà là hơn 4 tỉ bưu gửi mỗi năm, là sinh kế của người bán hàng nhỏ, là con đường đưa nông sản của bà con ra thị trường và là hạ tầng logistics quan trọng của thương mại điện tử. Theo đó, Đại biểu bày tỏ thống nhất cao với việc sửa đổi toàn diện Luật Bưu chính, đồng thời góp ý 5 nội dung cụ thể:
Thứ nhất, đồng tình việc dự thảo luật mở rộng dịch vụ phổ cập sang gói, kiện hàng hóa để bà con vùng sâu, vùng xa bán được hàng (Điều 27), tuy nhiên, Đại biểu đề nghị dịch vụ phổ cập đối với gói, kiện chỉ áp dụng cho chiều trong nước và chiều đi ra nước ngoài, đồng thời có mức cước ưu đãi cho nông sản vùng khó khăn.
Thứ hai, Điều 35 dự thảo luật đã quy định nghĩa vụ nhận hàng nhưng chưa có quy định xử lý hậu quả khi người mua từ chối nhận mà không có lý do. Vì vậy, Đại biểu cho rằng cần quy định quyền đồng kiểm của người nhận hàng (nếu hàng sai, hàng hỏng thì có quyền từ chối). Tuy nhiên, nếu đã đặt hàng mà bỏ ngang không có lý do thì phải chịu trách nhiệm. Cụ thể cần quy định: “Người đã đặt hàng mà từ chối nhận không có căn cứ phải chịu chi phí hoàn trả”
Thứ ba, nhận thấy dự thảo luật chưa có quy định về người trực tiếp nhận và phát bưu gửi, trong khi mọi yêu cầu từ kiểm tra người gửi đến phát đúng địa chỉ đều đặt lên vai người bưu tá, Đại biểu đề nghị cần có một điều riêng quy định: Người nhận và phát bưu gửi phải được đào tạo, được định danh, được bảo hiểm tai nạn và không bị áp lực thời gian đến mức gây mất an toàn.
Thứ tư, đề nghị không bỏ Điều 45 về cơ chế hậu kiểm và quy định ngay trong Luật khung hậu kiểm dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro: ít làm phiền doanh nghiệp làm đúng, phát hiện sớm doanh nghiệp làm sai.
Thứ năm, đề nghị bổ sung một điều quy định về địa chỉ số do Nhà nước xây dựng và cung cấp dùng chung, bởi hiện sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, rất nhiều địa chỉ bị thay đổi tên xã, tên tỉnh.
Đại biểu cũng nhấn mạnh, một đạo luật về bưu chính suy cho cùng là đạo luật về sự kết nối giữa người với người. Theo đó, Đại biểu mong Luật lần này được đo bằng những hiệu quả rất cụ thể: Nông sản của bà con ra được chợ lớn, người bán hàng nhỏ không mất trắng vì đơn hàng bị hủy vô lý, và người bưu tá được nhìn nhận là một phần của hạ tầng quốc gia.
Phát biểu góp ý dự thảo luật, Đại biểu Nguyễn Trung Kiên (Đoàn ĐBQH TP. Đồng Nai) cho rằng cần thể chế hóa việc sử dụng thiết bị bay không người lái (UAV), ô tô không người lái, tàu thủy không người lái trong giao nhận bưu gửi.
Theo Đại biểu, điều này phù hợp với xu thế quốc tế và chủ trương của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế không gian tầm thấp cũng như kinh tế biển đảo. Phương thức này đặc biệt thích hợp đối với các địa bàn miền núi, hải đảo, vùng đặc biệt khó khăn, khu biệt lập hoặc tàu thuyền đang di chuyển trên biển. Tuy nhiên, cần có quy định chặt chẽ để phòng ngừa việc lợi dụng thiết bị không người lái để vi phạm pháp luật, đồng thời bảo đảm tính thống nhất với Luật Quản lý phương tiện bay không người lái (UAV) sẽ được xây dựng trong thời gian tới.
Từ đó, Đại biểu đề nghị bổ sung quy định về cung ứng dịch vụ bưu chính bằng thiết bị không người lái; xác định điều kiện để doanh nghiệp được ứng dụng; quy định trách nhiệm bảo đảm an toàn bưu gửi, quản lý và lưu giữ thông tin hành trình, xử lý sự cố, bồi thường thiệt hại, đồng thời tuân thủ các quy định về quốc phòng, an ninh, an toàn hàng không và đường thủy.
Ghi nhận từ thực tiễn, Đại biểu Vương Kim Ánh (Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ) chỉ rõ, trong bối cảnh chuyển đổi số, mỗi bưu gửi đều gắn liền với dữ liệu cá nhân. Tình trạng lộ lọt thông tin từ nhãn đơn hàng để kẻ xấu lừa đảo đang gây bức xúc cho người tiêu dùng. Tuyến vận chuyển vùng biên giới cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ thẩm lậu hàng hóa trái phép. Do đó, Đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 44 quy định: "Bảo đảm bí mật thông tin bưu gửi và dữ liệu cá nhân là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc xuyên suốt của doanh nghiệp; nghiêm cấm mọi hành vi thu thập, tiết lộ, mua bán trái phép thông tin người dùng". Đồng thời, đề nghị cần quy định bắt buộc doanh nghiệp bưu chính chỉ cho phép nhân sự có thẩm quyền truy xuất dữ liệu qua hệ thống bảo mật. Việc giám sát bưu gửi chống buôn lậu tại biên giới, hải đảo phải bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu định danh, truy vết với việc bảo vệ quyền riêng tư hợp pháp của công dân.
Bên cạnh đó, về chuyển đổi phương thức quản lý, Đại biểu Vương Kim Ánh cũng đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung quy định cụ thể để thực hiện chủ trương chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp và người dân đối với dịch vụ bưu chính khi chấp hành tốt các quy định.
Phát biểu tại hội trường, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân ghi nhận ý kiến đóng góp của các Đại biểu Quốc hội về việc điều chỉnh phạm vi dự án luật phù hợp với yêu cầu phát triển thực tiễn và tương thích với các quy định bưu chính quốc tế. Đồng thời cho biết, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cùng các cơ quan liên quan để hoàn thiện dự án luật, chuẩn bị các văn bản hướng dẫn và tổ chức triển khai, bảo đảm không làm gián đoạn hoạt động của các tổ chức, doanh nghiệp.
Theo Bộ trưởng, việc mở rộng phạm vi điều chỉnh cần được đánh giá tác động kỹ lưỡng, đặc biệt là đối với các đối tượng chịu sự tác động. Cơ quan chủ trì sẽ xin ý kiến cấp có thẩm quyền xem xét quyết định lùi thời gian trình sang kỳ họp sau nếu không làm kịp. Quan điểm nhất quán là: Không vì tiến độ mà làm ảnh hưởng đến chất lượng của dự án luật.
Làm rõ một số vấn đề Đại biểu Quốc hội nêu, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, về trách nhiệm trong chuỗi cung ứng và bảo vệ quyền lợi người sử dụng dịch vụ, tiếp thu ý kiến các Đại biểu, dự thảo luật đã được rà soát, chỉnh lý theo hai nhóm nội dung nhằm bảo vệ tốt nhất quyền lợi người sử dụng dịch vụ bưu chính:
Về quyền của người sử dụng dịch vụ: Người sử dụng được cung cấp đầy đủ, chính xác thông tin về dịch vụ; được bảo đảm bí mật thông tin; có quyền khiếu nại, khởi kiện và được bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật.
Về nghĩa vụ của doanh nghiệp: Doanh nghiệp giao kết hợp đồng với người sử dụng có trách nhiệm giải quyết khiếu nại, chịu trách nhiệm cuối cùng về dịch vụ và bồi thường thiệt hại kể cả khi thuê doanh nghiệp khác thực hiện.
Về cơ chế hỗ trợ dịch vụ bưu chính công ích, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho rằng sự quan tâm của các Đại biểu cho vấn đề này là rất chính đáng, bởi dịch vụ bưu chính công ích vẫn là một trong những nền tảng quan trọng nhất của ngành bưu chính.
Do đó, dự thảo luật đã được rà soát, chỉnh lý theo hướng: quy định Nhà nước bảo đảm cung cấp dịch vụ bưu chính phổ cập cho mọi cá nhân, tổ chức trên phạm vi toàn quốc với mức giá cước phù hợp thông qua cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp duy trì mạng bưu chính công cộng và cung cấp các dịch vụ công. Đồng thời, dự thảo luật cũng quy định doanh nghiệp phải hạch toán, theo dõi riêng hoạt động cung cấp dịch vụ bưu chính công ích; tuyệt đối không sử dụng kinh phí hỗ trợ công ích của Nhà nước để bù đắp chi phí hoặc trợ giá cho các hoạt động kinh doanh khác, bảo đảm cạnh tranh lành mạnh trên thị trường.
Về chuyển đổi số, dữ liệu và quản lý rủi ro: tiếp thu ý kiến của các Đại biểu, dự thảo luật quy định thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động bưu chính, quy định việc định danh, truy vết bưu gửi và xác thực thông tin người gửi theo mức độ rủi ro. Việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các bên phải tuân thủ nghiêm ngặt pháp luật về dữ liệu, bảo đảm an toàn dữ liệu cá nhân và an ninh mạng, không làm phát sinh nghĩa vụ thực thi không cần thiết.
Về công tác thanh tra, kiểm tra hoạt động bưu chính: Để tránh trùng lặp với các quy định của pháp luật hiện hành về thanh tra, kiểm tra, dự thảo luật đã lược bỏ nội dung thanh tra, kiểm tra tại Chương VI; thay vào đó tập trung quy định chi tiết về giải quyết khiếu nại, tranh chấp và bồi thường thiệt hại trong hoạt động bưu chính.
Phát biểu kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên yêu cầu Tổng Thư ký Quốc, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội phối hợp với Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường khẩn trương tổng hợp đầy đủ các ý kiến của Đại biểu Quốc hội tại tổ, tại hội trường và ý kiến bằng văn bản để gửi Chính phủ. Trên cơ sở đó, đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan soạn thảo tiếp thu, giải trình và hoàn thiện dự thảo luật, bảo đảm chất lượng và tiến độ; báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến trước khi trình Quốc hội xem xét, quyết định.
