Trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cho biết, về quy định miễn thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cơ sở giáo dục, việc bổ sung quy định miễn thuế về thu nhập doanh nghiệp đối với cơ sở giáo dục, công lập, cơ sở giáo dục tư thục hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận nhằm thể chế hóa đầy đủ chủ trương, định hướng tại Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị. Việc xác định cơ sở giáo dục tư thục hoạt động không vì lợi nhuận sẽ do cơ quan có thẩm quyền xác nhận tại quyết định thành lập hoặc quyết định chuyển đổi.
Đóng góp ý kiến tại Phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nhấn mạnh, về chính sách miễn thuế thu nhập đối với dịch vụ cung cấp suất ăn, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị cần làm rõ căn cứ và đối tượng thụ hưởng, theo đó, các nghị quyết trước đây không đề cập hoặc chỉ giao nghiên cứu ưu đãi cho nhà cung cấp suất ăn. Thực tế, luật không ràng buộc nhà cung cấp phải giảm giá hay tăng khẩu phần ăn, trong khi người hưởng lợi trực tiếp là doanh nghiệp cung cấp chứ không phải học sinh hay bệnh nhân.

Quang cảnh phiên họp. Nguồn: Quochoi.vn.
Phó Chủ tịch Quốc hội đồng ý thiết kế ưu đãi trong quy định tại hai Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Thuế thu nhập cá nhân, nhưng phải siết chặt ba điều kiện: Thời hạn áp dụng 3 năm và Chính phủ phải báo cáo Quốc hội trước khi gia hạn; chỉ miễn cho suất ăn theo hợp đồng trực tiếp với cơ sở giáo dục, y tế có hóa đơn điện tử; và không áp dụng nếu đơn vị bị xử phạt an toàn thực phẩm hoặc để xảy ra ngộ độc. Về miễn thuế thu nhập doanh nghiệp cho cơ sở giáo dục tư thục phi lợi nhuận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị luật hóa các nguyên tắc cụ thể thay vì giao hoàn toàn cho Chính phủ quy định tại nghị định. Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, cần tách bạch rõ nguồn thu từ hoạt động giáo dục và đào tạo với các dịch vụ thu phí mang tính thương mại (như đưa đón, bán trú, trông giữ trẻ ngoài giờ, lãi tiền gửi ngân hàng) để hạch toán và nộp thuế riêng.
Ngoài ra, yêu cầu các cơ sở được miễn thuế phải thực hiện kiểm toán độc lập, công khai báo cáo tài chính và mức học phí hằng năm, đồng thời áp dụng nguyên tắc xử lý vi phạm nghiêm ngặt (truy thu hoặc thu hồi toàn bộ nếu gian lận, chia lợi tức sai quy định).
Về miễn thuế sử dụng đất phi nông nghiệp cho đất giáo dục, đào tạo, Phó Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, việc dự thảo mở rộng miễn thuế cho mọi cơ sở giáo dục (kể cả có vốn đầu tư nước ngoài, hoạt động vì lợi nhuận) tạo ra sự chưa thống nhất với Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp. Đề nghị chỉ áp dụng miễn thuế cho đất giáo dục không kinh doanh và đất của cơ sở xã hội hóa; không phân nguồn vốn mà tiêu chí phải dựa trên mục đích hoạt động phi lợi nhuận và phục vụ sự nghiệp giáo dục. Đồng thời, cần quy định ngay trong luật nguyên tắc tách phần diện tích kinh doanh thương mại trong khu đất sử dụng hỗn hợp.
Về thuế suất 0,2% đối với đất bỏ hoang và vấn đề trùng lặp nghĩa vụ tài chính, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cho rằng việc cộng dồn nghĩa vụ tài chính (tiền sử dụng đất, tiền thuê đất tăng thêm lũy tiến, tiền chậm tiến độ) chưa được xử lý rõ ràng trong luật. Đề nghị bổ sung nguyên tắc khấu trừ hoặc xác định rõ thứ tự áp dụng giữa các khoản thu. Mức thuế suất 0,2% đối với đất bỏ hoang cần được cơ quan nhà nước xác định bằng văn bản hằng năm, đồng thời loại trừ các trường hợp chậm tiến độ do lỗi của cơ quan nhà nước hoặc do nguyên nhân bất khả kháng.
Thống nhất với chủ trương có chính sách miễn thuế đối với cơ sở giáo dục không vì lợi nhuận, để việc thực thi chính sách của Chính phủ được chặt chẽ, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh cho rằng, khi cơ sở giáo dục tuyên bố hoạt động không vì lợi nhuận, theo quy định của pháp luật, một trong các tiêu chí là tổ chức phải cam kết và sẽ được miễn thuế trong thời gian đó. Tuy nhiên, sau nhiều năm hoạt động, đơn vị này có thể thay đổi tuyên bố, chuyển mục đích trở lại thành hoạt động vì lợi nhuận.
Cũng theo Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh, khoảng thời gian được miễn thuế đó sẽ tạo ra một lượng thuế được tích lũy lại, trở thành khối tài sản rất lớn của nhà trường. Từ đó, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hoá và Xã hội của Quốc hội đề nghị, nếu đơn vị vi phạm cam kết thì bắt buộc phải thu hồi số thuế đã được miễn. Tuy nhiên, cần phải có quy định pháp lý chặt chẽ để “bịt kín kẽ hở”, phòng tránh việc các đơn vị lách luật nhằm trục lợi chính sách miễn thuế trong thời gian đầu, tích lũy đủ tài sản rồi đem ra chia cổ tức, cổ phần hoặc lợi nhuận.
Trong khi đó, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, trong thời gian tới, Chính phủ trình nhiều dự án luật sửa đổi, bổ sung tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI. Qua rà soát, cơ quan thẩm tra nhận thấy có nhiều luật có nội dung sửa đổi, bổ sung về thuế. Mặc dù dự thảo hiện nay mới tích hợp được quy định thuế trong Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhưng vẫn còn nhiều luật khác chứa nội dung sửa đổi về thuế chưa được tích hợp đồng bộ như Luật Phát triển công nghiệp văn hoá, Luật Đất đai và Luật Nhà ở, Luật Điện lực (sửa đổi)…
Từ thực tế trên, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội nhấn mạnh, không ban hành một văn bản quy phạm pháp luật để sửa đổi, bổ sung nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác khi các văn bản đó không có mối liên hệ chặt chẽ về nội dung hoặc không cùng điều chỉnh một nhóm lĩnh vực. Việc sửa đổi các quy định về thuế phải được rà soát và tích hợp trọn vẹn nhằm đảm bảo tính minh bạch. Bên cạnh đó, hạn chế lồng ghép chính sách thuế trong các đạo luật khác, cụ thể là không ban hành các cơ chế, chính sách đặc thù về miễn, giảm, ưu đãi thuế cao hơn quy định chung của pháp luật về thuế. Nếu các luật khác quy định ưu đãi thuế mà không được đồng bộ hóa, sửa đổi trong các luật về thuế thì sẽ trái với Kết luận số 18 và không có giá trị áp dụng trong thực tế.
Đóng góp ý kiến tại Phiên họp, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến nêu rõ, phạm vi miễn thuế thu nhập hiện đang rộng hơn so với Kết luận của Ban Chấp hành Trung ương, đề nghị các cơ quan cần tiến hành rà soát, chỉnh sửa các nội dung liên quan để đảm bảo bám sát và phù hợp đúng theo kết luận.
Phát biểu kết luận Phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nhấn mạnh, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất với Báo cáo đóng góp ý kiến của Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát, tiếp thu đầy đủ ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội và các vị đại biểu Quốc hội, chỉnh lý dự thảo luật.
Đối với các nội dung chuyển từ dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, về ngưỡng doanh thu được lựa chọn phương pháp tính thuế (khoản 3 Điều 1, khoản 2 Điều 3 của dự thảo luật), Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị quy định rõ áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2027 theo đúng kết luận của của Nghị quyết số 362 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nêu rõ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất giao Chính phủ quyết định điều chỉnh mức doanh thu 10 tỉ đồng, đảm bảo thu đúng, thu đủ ngân sách nhà nước, doanh nghiệp đã lựa chọn phương pháp tính thuế giải pháp áp dụng ổn định trong thời gian tối thiểu do Chính phủ quy định.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cũng đề nghị, rà soát bổ sung cơ chế phòng ngừa việc lợi dụng giải thể, thành lập mới, chia tách doanh nghiệp, chuyển doanh thu, lợi nhuận để hưởng hoặc kéo dài thời gian biến thuế, không để hưởng trùng ưu đãi. Rà soát Nghị quyết số 198 của Quốc hội và chuyển tiếp đối với các doanh nghiệp đang được hưởng chính sách, làm rõ thời điểm áp dụng tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa để hưởng miễn thuế.
Về miễn thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ cung cấp suất ăn cho cơ sở giáo dục và cơ sở khám chữa bệnh, Phó Chủ tịch Quốc hội cho biết, đây là nội dung mở rộng so với các giải pháp tại Kết luận số 18, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát kỹ lưỡng.
Về miễn thuế sử dụng đất phi nông nghiệp đối với đất sử dụng vào mục đích giáo dục và đào tạo, đề nghị rà soát bảo đảm thể chế hóa Nghị quyết số 71.
Về miễn thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cơ sở giáo dục công lập, cơ sở giáo dục tư thục hoạt động không vì lợi nhuận, đề nghị rà soát nghiên cứu quy định ngay tại luật nguyên tắc xác định phạm vi thu nhập được miễn thuế, điều kiện duy trì ưu đãi và việc truy thu khi vi phạm tiêu chí không vì lợi nhuận.
Trường hợp giao Chính phủ quy định, đề nghị quy định rõ tại nghị định chỉ miễn thuế đối với thu nhập gắn trực tiếp với hoạt động giáo dục đào tạo, không miễn thuế đối với thu nhập từ đầu tư tài chính, lãi tiền gửi, chuyển nhượng vốn, bất động sản, cho thuê tài sản rồi kinh doanh độc lập, có cơ chế kiểm soát giao dịch liên kết và truy thu khi vi phạm.
Về thuế suất đối với đất bỏ hoang, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị rà soát, chỉnh sửa các quy định về thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, bảo đảm phù hợp đồng bộ với dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi). Quy định cụ thể thời điểm bỏ thuế suất đối với đất chưa sử dụng theo đúng quy định, cùng thời điểm áp dụng thuế suất đối với đất bỏ hoang (ngày 01/7/2027), để loại trừ thời gian bất khả kháng, trở ngại khách quan, không thu trùng với tiền sử dụng đất, tiền thuê đất tăng thêm đối với cùng một diện tích, cùng thời gian, nhưng không làm giảm nghĩa vụ của các trường hợp đang áp dụng thuế suất 0,15%. Chính phủ quy định cụ thể công khai tiêu chí thời gian, cơ quan có thẩm quyền xác định đất bỏ hoang trước ngày 01/7/2027.
Về các chính sách thuế tại các dự án luật, nghị quyết khác trình cùng Kỳ họp thứ Hai, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ chỉ đạo rà soát các chính sách miễn giảm, ưu đãi thuế nêu tại các dự án luật, nghị quyết trình Quốc hội xem xét thông qua tại kỳ họp này để đảm bảo thực hiện đúng các nghị quyết, kết luận của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị.
Ngoài ra, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục phối hợp với các cơ quan có liên quan rà soát chỉnh lý các điều khoản dẫn chiếu, bảo đảm thống nhất với dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, đảm bảo tính thống nhất đầy đủ giữa các luật về thuế với quy định của các luật có liên quan; nội dung giao Chính phủ quy định trường hợp khác tại khoản 1 Điều 18 Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp thì chỉ áp dụng đối với trường hợp có bản chất tương tự, không mở rộng phạm vi ưu đãi.
Phó Chủ tịch Quốc hội cũng nêu rõ, Chính phủ chịu trách nhiệm toàn diện về nội dung thông tin, số liệu tiếp thu giải trình, chỉnh lý dự thảo luật và tính khả thi của các nội dung đã giải trình, bảo đảm thực hiện đúng chủ trương.
Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, cần ban hành văn bản quy định chi tiết có hiệu lực cùng thời điểm luật có hiệu lực và không làm phát sinh thủ tục hành chính, không để thất thoát, thất thu ngân sách nhà nước, trục lợi chính sách, đảm bảo chất lượng trình Quốc hội xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI.