Sông Hồng

SÔNG HỒNG

Đỏ nặng phù sa chảy tháng ngày
Quanh co ôm bãi, nối tầng mây
Khi dâng cuồn cuộn bồi bờ bãi
Lúc lặng êm đềm gọi cỏ cây

Âm thầm bồi đắp từng tấc đất
Cho mùa xanh mướt, quả thêm đầy
Lại bồi tâm sáng, bền ý chí
Để người vươn tới những đường hay

Anh lớn bên sông, em cũng vậy
Một dòng nuôi lớn cả đôi ta
Con nước lặng thầm se mối thắm
Cho đời chung một nhịp lên duyên

Sông chảy qua bao trang sử Việt
Bao lần dậy sóng giữ non sông
Hào khí cha ông còn vang vọng
Đỏ cùng sắc nước giữa trời Đông

Con trai, con gái khôn lớn nhé
Mang cả dòng sông ở trong lòng
Đi tới nơi nào gieo hạt tốt
Vẫn là con của một dòng Hồng

Mai này trở lại bên sông cũ
Anh với em cười giữa gió trong
Bỗng thấy đời mình như con nước
Lặng thầm bồi đắp những mùa mong.

***
Hồng Gai (viết tại Hà Nội, ngày 03/8/2026)

Trước hết phải nói thật, đọc bài thơ này tôi không nghĩ nhiều đến chuyện bình thơ. Tôi nghĩ đến một buổi chiều đứng trên đê, nhìn dòng Sông Hồng lặng lẽ trôi. Có những dòng sông chỉ mang theo những con nước ồn ào nhưng cũng có những dòng sông mang theo ký ức của một vùng đất, một dân tộc và của mỗi con người. Sông Hồng là một dòng sông như thế.

Có những bài thơ đọc xong người ta nhớ một câu thơ. Có những bài thơ đọc xong người ta nhớ một hình ảnh. Còn với Sông Hồng của tác giả Hồng Gai, điều còn đọng lại trong tôi lại là một cảm giác là được trở về.

Trở về với một dòng sông đã đi cùng lịch sử dân tộc, trở về với tuổi thơ của biết bao người lớn lên ở miền Bắc. Và sâu hơn nữa, trở về với những giá trị tưởng như rất bình thường nhưng càng sống lâu càng thấy quý, ấy là cội nguồn, là sự bồi đắp và tình yêu lặng lẽ.

Điều đáng thích ở bài thơ là tác giả không chọn cách ngợi ca Sông Hồng bằng những câu chữ lớn lao. Không nói đến chiều dài, không nói đến những con số, cũng không cố tạo nên những hình tượng kỳ vĩ. Tác giả chỉ bắt đầu bằng màu nước.

Đỏ nặng phù sa chảy tháng ngày...

Chữ "đỏ" ở đây không chỉ là màu nước. Đó là màu của đất mẹ, màu của những bãi bồi, màu của bao mùa vụ đã nuôi sống con người từ hàng nghìn năm nay. Chỉ cần hai chữ "phù sa" thôi, cả một không gian văn hóa của đồng bằng Bắc Bộ như hiện ra trước mắt.

Đẹp hơn cả là tác giả không nhìn Sông Hồng như một dòng sông đứng yên. Dòng sông ấy luôn vận động.

Khi dâng cuồn cuộn bồi bờ bãi

Lúc lặng êm đềm gọi cỏ cây.

Đó chính là quy luật của thiên nhiên và cũng là quy luật của cuộc sống. Có lúc dữ dội, có lúc bình yên nhưng dù ở trạng thái nào, dòng sông vẫn đang làm công việc của mình: Nuôi dưỡng sự sống.

Có lẽ vì thế mà khổ thơ thứ hai khiến tôi thích nhất.

Âm thầm bồi đắp từng tấc đất

Cho mùa xanh mướt, quả thêm đầy...

Từ "âm thầm" xuất hiện rất đắt. Trong cuộc đời này, những điều có giá trị nhất thường đến rất lặng lẽ.

Cha mẹ nuôi con không ồn ào. Người thầy dạy học không cần được tung hô mỗi ngày. Người nông dân không bao giờ đứng giữa cánh đồng để kể công với từng bông lúa. Và phù sa cũng vậy.

Không ai nhìn thấy từng hạt phù sa bồi đắp. Chỉ đến một ngày, người ta nhận ra bãi bồi đã rộng thêm, cây đã xanh hơn, trái đã ngọt hơn.

Cái hay của tác giả Hồng Gai là từ chuyện bồi đất đã nâng lên thành chuyện bồi người.

Lại bồi tâm sáng, bền ý chí...

Đó là một sự chuyển ý rất tự nhiên. Đất cần phù sa để màu mỡ. Con người cũng cần một thứ phù sa của tâm hồn. Đó là lòng nhân hậu, sự tử tế, ý chí và niềm tin. Những điều ấy cũng không đến trong một sớm một chiều. Chúng được bồi đắp từng ngày, giống như dòng sông vẫn lặng lẽ bồi bãi qua hàng trăm, hàng nghìn năm.

Đọc đến đây, tôi chợt nghĩ, có lẽ đó cũng là triết lý sống mà bài thơ muốn gửi gắm. Con người không nhất thiết phải tạo ra những điều vang dội. Chỉ cần mỗi ngày âm thầm làm một việc tốt, gieo thêm một hạt mầm, giữ thêm một điều tử tế, thì cuộc đời cũng sẽ dần đầy lên như những bãi bồi sau mùa nước nổi.

Bài thơ tiếp tục chuyển rất mềm sang câu chuyện tình yêu.

Anh lớn bên sông, em cũng vậy

Một dòng nuôi lớn cả đôi ta...

Không có những lời yêu nồng cháy, không có những lời thề non hẹn biển. Chỉ một dòng sông êm đềm không bao giờ nhạt nhòa trong ký ức. Chính dòng sông ấy lại là nhân chứng đẹp nhất.

Tôi rất thích hình ảnh:

Con nước lặng thầm se mối thắm...

Một chữ "se" thôi đã đủ gợi bao điều.

Không phải "buộc", càng không phải "kết", mà là "se". Giống như người mẹ ngày xưa se từng sợi chỉ, như thời gian se từng mối duyên. Mọi thứ diễn ra rất tự nhiên, rất chậm, rất bền. Đó là vẻ đẹp của những mối tình lớn lên cùng quê hương.

Không ồn ào nhưng đi rất xa.

Từ câu chuyện của hai con người, bài thơ lại mở rộng ra chiều dài của đất nước.

Sông chảy qua bao trang sử Việt

Bao lần dậy sóng giữ non sông...

Nếu ở phần đầu, Sông Hồng là dòng sông của phù sa, thì đến đây, Sông Hồng trở thành dòng sông của lịch sử.

Dòng sông ấy từng chứng kiến biết bao cuộc binh đao, bao triều đại hưng thịnh rồi suy tàn. Trên đôi bờ ấy, biết bao lớp người đã sinh ra, lớn lên, ngã xuống để đất nước còn nguyên hình hài hôm nay.

Hay ở chỗ tác giả không kể lịch sử mà chỉ gợi. Chính sự tiết chế ấy làm cho câu thơ có sức ngân dài hơn nhiều những lời kể lể.

Đến khổ thơ dành cho con, bài thơ bỗng trở nên gần gũi một cách đặc biệt.

Con trai, con gái khôn lớn nhé

Mang cả dòng sông ở trong lòng...

Đó không chỉ là lời dặn của một người cha. Đó còn là lời nhắn của quê hương với những đứa con sẽ bước ra thế giới rộng lớn.

Đi xa đến đâu cũng được, thành công đến đâu cũng được nhưng xin đừng đánh rơi cội nguồn. Có một câu nói tôi rất thích “điều cuối cùng một con người mang theo không phải là tài sản, mà là nơi mình thuộc về”. Trong bài thơ này, nơi ấy chính là dòng Hồng.

Khổ kết khép lại bằng một vẻ đẹp rất Việt Nam.

Không phải chiến thắng, không phải vinh quang, không phải những lời khẳng định mạnh mẽ mà chỉ là nụ cười giữa gió trong.

Rồi bất chợt nhận ra:

Đời mình như con nước

Lặng thầm bồi đắp những mùa mong.

Đọc đến đây, tôi có cảm giác tác giả Hồng Gai không còn viết về Sông Hồng nữa.

Ông đang viết về con người, viết về cách sống, viết về hạnh phúc.

Hạnh phúc không nhất thiết phải là những điều rực rỡ khiến mọi người ngước nhìn. Hạnh phúc có khi chỉ là mỗi ngày âm thầm làm cho mảnh đất mình sống màu mỡ hơn một chút, gia đình mình ấm áp hơn một chút, người khác vui hơn một chút. Giống như phù sa không bao giờ hỏi xem ai sẽ cảm ơn mình, nhưng vẫn lặng lẽ bồi đắp hết mùa này sang mùa khác.

Sông Hồng của tác giả Hồng Gai không tìm cách gây ấn tượng bằng những hình ảnh lạ hay những cú bứt phá về thi pháp. Bài thơ chọn đi trên con đường khó hơn,con đường của sự chân thành. Và chính sự chân thành ấy đã giữ người đọc ở lại đến câu thơ cuối cùng.

Dòng Sông Hồng vẫn sẽ chảy.

Phù sa vẫn sẽ bồi.

Và tôi tin, chừng nào trên đôi bờ ấy vẫn còn những con người biết yêu quê hương, biết gìn giữ cội nguồn, biết sống để bồi đắp nhiều hơn hưởng thụ, thì dòng sông ấy sẽ không bao giờ chỉ là một dòng sông địa lý. Nó sẽ mãi là một dòng sông văn hóa, một dòng sông của ký ức và của lòng người.

Đó cũng là điều đẹp nhất mà bài thơ đã gợi ra.

Theo Anh Thơ