Mùa tuyển sinh đại học năm 2026 diễn ra trong bối cảnh nhiều quy định mới được áp dụng nhằm nâng cao chất lượng đầu vào và tăng tính minh bạch. Việc xác lập ngưỡng nguồn tuyển tối thiểu từ kết quả thi tốt nghiệp THPT, giới hạn số lượng nguyện vọng đăng ký và tổ chức xét tuyển tập trung trên hệ thống chung cho thấy yêu cầu lựa chọn ngành nghề của thí sinh ngày càng cần được cân nhắc kỹ lưỡng, thực chất hơn. Lựa chọn có hiểu biết, có chiến lược chính là cách thí sinh thể hiện trách nhiệm với tương lai của chính mình.
Khi số lượng nguyện vọng được giới hạn, thí sinh càng cần cân nhắc kỹ lưỡng trong việc lựa chọn và sắp xếp thứ tự đăng ký. Mỗi nguyện vọng đều là một cơ hội, vì vậy việc đăng ký không nên dàn trải hay mang tính thử vận may. Thứ tự nguyện vọng cần phản ánh đúng mức độ yêu thích, định hướng nghề nghiệp cũng như năng lực của bản thân. Nguyện vọng xếp ở vị trí cao nhất phải là ngành học mà thí sinh thực sự mong muốn theo đuổi và sẵn sàng nhập học nếu đủ điều kiện trúng tuyển.
Về sự lựa chọn, đã có rất nhiều lưu ý từ chuyên gia, trong đó điểm chung là hãy chọn ngành trước khi chọn trường. Thực tế, tâm lý sính bằng cấp, sính thương hiệu khiến không ít học sinh chọn trường vì danh tiếng, vì mong muốn trở thành sinh viên của một trường nổi tiếng, trong khi chưa thực sự hiểu mình sẽ học gì và làm gì sau khi tốt nghiệp.
Trong khi đó, hiện nay giá trị của một tấm bằng không còn được quyết định bởi tên trường mà là năng lực người học tạo dựng được trong quá trình đào tạo. Một ngành học phù hợp với năng lực, sở thích và mục tiêu nghề nghiệp sẽ tạo động lực học tập lâu dài, giúp người học phát huy được thế mạnh của bản thân. Ngược lại, việc theo đuổi một ngành học chỉ vì xu hướng hoặc áp lực từ gia đình rất dễ dẫn đến chán nản, bỏ cuộc hoặc làm trái nghề sau khi ra trường. Đã có quá nhiều minh chứng thực tiễn cho điều này.
Đặc biệt, cần nhìn nhận thực tế về nhu cầu nhân lực của xã hội. Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu rất cao về nguồn nhân lực chất lượng trong các lĩnh vực công nghệ kỹ thuật, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, năng lượng mới, logistics, tự động hóa và sản xuất thông minh... Tất nhiên, điều đó không đồng nghĩa mọi học sinh đều phải đổ dồn vào những ngành đang được xem là “hot”.
Thị trường lao động luôn vận động. Một ngành nghề được săn đón hôm nay chưa chắc vẫn giữ nguyên sức hút sau bốn hoặc năm năm nữa khi sinh viên tốt nghiệp. Điều bền vững nhất vẫn là năng lực thực chất của người học. Xã hội cần những người giỏi nghề, làm được việc và có khả năng học tập suốt đời, hơn là những người sở hữu một tấm bằng trong ngành đang là xu hướng nhưng thiếu đam mê và năng lực phù hợp.
Nhiều chuyên gia cũng lưu ý thí sinh và gia đình cần thay đổi cách nhìn về con đường thành công. Trong nhiều gia đình, đại học vẫn được xem là lựa chọn gần như duy nhất. Tuy nhiên, thực tế phát triển kinh tế và nhu cầu nhân lực hiện nay cho thấy giáo dục nghề nghiệp đang mở ra rất nhiều cơ hội. Không ít người học nghề có việc làm sớm, thu nhập tốt và cơ hội thăng tiến rõ ràng. Vì vậy, điều quan trọng không phải là bằng mọi giá bước chân vào đại học, mà là tìm được con đường phù hợp nhất với năng lực và mục tiêu của bản thân.
Kỳ thi tốt nghiệp THPT đã kết thúc, nhưng hành trình lựa chọn tương lai mới thực sự bắt đầu. Điểm số có thể mở ra cơ hội, nhưng chính sự hiểu mình, hiểu nghề và hiểu nhu cầu của xã hội mới giúp mỗi thí sinh đi xa trên con đường đã chọn. Trong những quyết định quan trọng của tuổi trẻ, chọn đúng hướng đi luôn có ý nghĩa hơn việc vội vàng bước đi thật nhanh.
